فهرست کتاب


شهید آوینی

حبیبه جعفریان‏

آینه جادو (جلد 1 و 2)

این نام از آن دو جلد از آثار سید مرتضی است که مجموعه آرای سینمایی او را در خود جای داده اند. سید یک ترم در دانشکده سینما تدریس کرد و چون - به قول خودش - مفاد مورد نظرش برای تدریس با طرح درسهای دانشگاه همخوانی نداشت، از ادامه تدریس فراهم شده بود با بسط و شرح و تفسیر بیشتر، جلد اول آینه جادو را تشکیل دادند که در زمان حیات ظاهری سید برای نخستین بار توسط انتشارات برگ به چاپ رسید.
نه مقاله این کتاب را سید در فاصله سالهای 67 تا 69 نگاشته است و به جرأت می توان گفت نه پیش از او و نه در بین معاصران او کسی سینما را از این دریچه و بدین ظرافت مورد بررسی و موشکافی قرار نداده است. اهمیت این تألیف بیشتر از آن جهت است که دید نویسنده در تمامی این مباحث، هویتی حکمی و مذهبی دارد و از منظر شخصی نگاشته شده است که به پنهانترین زوایای مسأله اشراف داشته و در میدان عمل نیز آنها را تجربه کرده است. تأملی در ماهیت سینما، مونتاژ به مثابه معماری سینما، جذابیت در سینما و... برخی از عناوین این اثرند.
در جلد دوم آینه جادو، مجموعه نقدهای سینمایی گردآوری شده اند. در این کتاب سید آنچه را که در مقالات جلد اول آینه جادو آورده است، در قالب نقد فیلمهای متعدد از کارگردانان مختلف، عینیت بخشیده است. در اینجا نیز بار دیگر آنان که می اندیشیدند سید اگر در مقام یک سینمایی نویس حرفه ای بنشیند، خیلی حرفها و خیلی تصاویر را به دیده اغماض و خطاپوش! خواهد نگریست، سرشان به سنگ خورد. صراحت و خونسردی سید در مقابل نامهای اسم و رسم دار و گذشته های پرافتخار و جایزه های رقم به رقم، برای آن که حق در حجاب نماند، همه را خلع سلاح کرد. هر چند بعضی ها بعد از شهادتش مذبوحانه قلم زدند و روشنگرانه ترین نقدهای او را، نقد تخریبی و تلاشی مذبوحانه خواندند،(4) اما چه باک! که دوست، خود روش بنده پروری داند.
عنوان برخی فیلمهایی که سید شهید در این کتاب به نقد آنها نشسته است، به این قرار است: ای ایران، هامون، زیر آسمان برلین، نوبت عاشقی، کلوزآپ، رقصنده با گرگ و...
فتح خون - روایت محرم
فتح خون، محرم و عاشوراست به روایت شهید که به احتمال قوی در طول محرم 1366 نگاشته شده است. کتاب در ده فصل تنظیم شده است و هجرت عظیم سید الشهداء علیه السلام را از لحاظ آغاز به رشته کلمات کشیده است. چنین مقدر بود که پایان کار یعنی فصل مربوط به شهادت بنی هاشم و اباعبدالله علیه السلام، در این کتاب ناتمام بماند.
تنها چند صفحه یادداشت پراکنده در این زمینه به دست آمده است که در انتهای کار، به عنوان فصل دهم، گنجانده شده است.
سید مرتضی در این کتاب گاه در جایگاه راوی قرار گرفته و متونی چنان الهی و عرفانی در تفسیر و توصیف محرم رقم زده است که بی همتاست و گاه در مقام یک مورخ به شرح اوضاع زمان و احوال امت با ارائه احادیث و آیات می پردازد و روایت او از محرم در فاصله میان این دو است که هیبتی غریب و بدیع به خود می گیرد و هر مخاطبی را متأثر می کند.

گنجینه آسمانی

گنجینه آسمانی، تمامی گفتارهای روایت فتح را از نخستین برنامه تا هنگام شهادت راوی فتح در بر می گیرد. همچنین متن دو فیلم مستند دیگر تحت عنوان با من سخن بگو دو کوهه که خارج از روال متعارف مجموعه های روایت فتح بعد از پایان جنگ ساخته شدند در اینجا آمده اند.
درباره گفتارهای روایت فتح، کیست که چیزی نداند یا صدای سید مرتضی از پس سالهای جنگ و همین زمستان دو سه سال پیش در گوشش زنگ نزند؟ در کلمات این متون و در زیر و بم این عرفان سیال نهیب زننده، آنی هست که از اینجا و متعلق به خاک نیست. این آن چنان عیان و جلوه گر است که حتی آنان که در روزمره گی خویش غرقند و جانشان چنگالها در زمین زده است، هنگام گوش سپردن یا خواندن این گفتارها، نسیم بهشتی اش را بر روح خویش حس می کنند:
دل نشان شد سخنم تا تو قبولش کردی - آری! آری! سخن عشق نشانی دارد

فصل سوم: شهید آوینی، اندیشمندی در ساخت تفکر آخرالزمان