فهرست کتاب


شهید آوینی

حبیبه جعفریان‏

فردایی دیگر

پنج مقاله کوتاه از هشت مقاله این کتاب درباره شعرند و مقاله ختم ساغر که آخرین آنهاست مشخصاً درباره اشعار حضرت روح الله(ره). ارادت مریدانه ای که در قلم سید مرتضی نسبت به امام(ره) جوشش گرفته و زیبایی عارفانه ای که نثر او را در این پنج نوشته در بر گرفته است به راستی دیدنی و خواندنی است. سه نوشتار بخش اول که قسمت اعظم کتاب را تشکیل می دهند عبارتند از راز سرزمین آفتاب، فردایی دیگر (درباره 1984 و دنیای متهور نو) و آخرین دوران رنج.
در اولی به گونه ای بدیع راز سرزمین آفتاب (ژاپن) را به عنوان تنها کشور این سوی کره خاک که در تقدیر تاریخی دنیای جدید شریک شده است، می شکافد و در دومی مدینه فاضله ای را که دو نویسنده بزرگ غرب (جرج اورول و آلدوس هاکسلی) با درایتی بسیار نسبت به آینده بشر غربی طی دو رمان ترسیم و تشریح کرده اند به مقایسه و نقدی زیرکانه و در عین حال دل آگاهانه می کشاند و بالاخره آخرین دوران رنج، نوشتاری که به انتهای جهان خیره می شود و با دل آگاهی تمام فرا رسیدن دوران رجعت انسان به حقیقت وجودش را از پس سلطنت تکنولوژی و طاعون بی دینی و نیهیلیسم و سپری شدن آخرین دوران رنج، نوید می دهد (این مقاله در اصل مؤخره ای است که سید بر کتاب عبور از خط اثر ارنست یونگر، نویسنده آلمانی نگاشته است).

تحقیقی مکتبی در باب توسعه و مبانی تمدن غرب

این کتاب حاصل مقالاتی با همین عنوان است که از اسفند ماه سال 1364 در مجله جهاد به طور مسلسل و به قلم شهید نگاشته شده است و تا سال 1366 ادامه داشته است. این اثر که در 16 بخش تنظیم شده، نامی دقیق بر پیشانی خود دارد و به راستی تحقیقی است مکتبی که برای اولین بار پس از پیروزی انقلاب اسلامی از جانب متفکری مسلمان و اهل ولایت، درباره مفاهیمی چون توسعه، دیکتاتوری پول و اقتصاد، سودپرستی و خلاصه مبانی تمدن غرب ارائه شده است و اهمیت قضیه آن جاست که سید بزرگوار در این اثر گرانسنگ - چون بسیاری از مدعیان - به نشخوار تئوریهای غربی ها در باب خودشان ننشسته است. او در هر بخش و مبحث با تکیه بر اصول اعتقادی اسلام و نص صریح قرآن و احادیث در مقام یک نظریه پرداز آگاه و موشکاف در مقولاتی که اکنون کلیدی ترین و عریانترین واقعیت های جهان اند و با ما مسلمانان نیز سینه به سینه شده اند، قرار گرفته و سخن می گوید: چرا ما باید توسعه پیدا کنیم؟، چرا توسعه یافتگی اوتوپیای انسان امروز قرار گرفته است؟، نظام آموزشی و توسعه یافتگی، نظام آموزش غربی محصول جدایی علم از دین است، انسان از نسل میمون، خرافه ای جاهلانه، نوح نبی (علیه السلام) و تاریخ تهران و...

آینه جادو (جلد 1 و 2)

این نام از آن دو جلد از آثار سید مرتضی است که مجموعه آرای سینمایی او را در خود جای داده اند. سید یک ترم در دانشکده سینما تدریس کرد و چون - به قول خودش - مفاد مورد نظرش برای تدریس با طرح درسهای دانشگاه همخوانی نداشت، از ادامه تدریس فراهم شده بود با بسط و شرح و تفسیر بیشتر، جلد اول آینه جادو را تشکیل دادند که در زمان حیات ظاهری سید برای نخستین بار توسط انتشارات برگ به چاپ رسید.
نه مقاله این کتاب را سید در فاصله سالهای 67 تا 69 نگاشته است و به جرأت می توان گفت نه پیش از او و نه در بین معاصران او کسی سینما را از این دریچه و بدین ظرافت مورد بررسی و موشکافی قرار نداده است. اهمیت این تألیف بیشتر از آن جهت است که دید نویسنده در تمامی این مباحث، هویتی حکمی و مذهبی دارد و از منظر شخصی نگاشته شده است که به پنهانترین زوایای مسأله اشراف داشته و در میدان عمل نیز آنها را تجربه کرده است. تأملی در ماهیت سینما، مونتاژ به مثابه معماری سینما، جذابیت در سینما و... برخی از عناوین این اثرند.
در جلد دوم آینه جادو، مجموعه نقدهای سینمایی گردآوری شده اند. در این کتاب سید آنچه را که در مقالات جلد اول آینه جادو آورده است، در قالب نقد فیلمهای متعدد از کارگردانان مختلف، عینیت بخشیده است. در اینجا نیز بار دیگر آنان که می اندیشیدند سید اگر در مقام یک سینمایی نویس حرفه ای بنشیند، خیلی حرفها و خیلی تصاویر را به دیده اغماض و خطاپوش! خواهد نگریست، سرشان به سنگ خورد. صراحت و خونسردی سید در مقابل نامهای اسم و رسم دار و گذشته های پرافتخار و جایزه های رقم به رقم، برای آن که حق در حجاب نماند، همه را خلع سلاح کرد. هر چند بعضی ها بعد از شهادتش مذبوحانه قلم زدند و روشنگرانه ترین نقدهای او را، نقد تخریبی و تلاشی مذبوحانه خواندند،(4) اما چه باک! که دوست، خود روش بنده پروری داند.
عنوان برخی فیلمهایی که سید شهید در این کتاب به نقد آنها نشسته است، به این قرار است: ای ایران، هامون، زیر آسمان برلین، نوبت عاشقی، کلوزآپ، رقصنده با گرگ و...
فتح خون - روایت محرم
فتح خون، محرم و عاشوراست به روایت شهید که به احتمال قوی در طول محرم 1366 نگاشته شده است. کتاب در ده فصل تنظیم شده است و هجرت عظیم سید الشهداء علیه السلام را از لحاظ آغاز به رشته کلمات کشیده است. چنین مقدر بود که پایان کار یعنی فصل مربوط به شهادت بنی هاشم و اباعبدالله علیه السلام، در این کتاب ناتمام بماند.
تنها چند صفحه یادداشت پراکنده در این زمینه به دست آمده است که در انتهای کار، به عنوان فصل دهم، گنجانده شده است.
سید مرتضی در این کتاب گاه در جایگاه راوی قرار گرفته و متونی چنان الهی و عرفانی در تفسیر و توصیف محرم رقم زده است که بی همتاست و گاه در مقام یک مورخ به شرح اوضاع زمان و احوال امت با ارائه احادیث و آیات می پردازد و روایت او از محرم در فاصله میان این دو است که هیبتی غریب و بدیع به خود می گیرد و هر مخاطبی را متأثر می کند.