فهرست کتاب


شهید آوینی

حبیبه جعفریان‏

سوره و ادبیات داستانی

نشریات سوره و ادبیات داستانی به سردبیری شهید سید مرتضی آوینی، پایگاه مطمئن و دلگرم کننده هنرمندان و نویسندگان مسلمان - مخصوصاً جوانترها - در عالم ژورنالیسم حرفه ای بودند. در این میان سوره که قدیمی تر بود و مقوله های متنوعی را نیز مدنظر قرار داده بود، از ادبیات گرفته تا سینما و تأتر و گرافیک و... چه میان جماعتی که ذکرشان آمد و چه در بین مخالفان سر سخت خویش از اهمیت ویژه ای برخوردار بود.
سید مرتضی از سال 1370 سمت سردبیری ماهنامه سوره را تقبل کرد و با خلوص، وسواس و تولا و تبرانی که در درآوردن هر صفحه از این نشریه به خرج داد، دیگر بار مجموعه ای را حیات بخشید که در حیطه خود کم نظیر بود و هست. سر مقاله های هشیارانه سوره، نشان از حکمت، تیزبینی و زمان آگاهی سید دارند و همت بلند او در پرداختن و توجه خاص به برخی مباحث از جمله تدارک سوره ویژه مبانی نظری هنر، سوره ویژه قصه، سوره ویژه سینما و... مایه شگفتی و تحسین است.
ماهنامه ادبیات داستانی نیز با خط مشی و هدفی مشابه سوره در پاییز سال 71، به عنوان نخستین نشریه تخصصی داستان و قصه در کشور به سردبیری سید شهید، پاگرفت.
داستان (داخلی و خارجی)، مقاله (در موضوع قصه نویسی و ادبیات)، نقد، مصاحبه و ادبیات مقاومت از جمله مباحث ثابتی هستند که این ماهنامه به آنها می پرداخت و می پردازد.
آنچه در اینجا و در مورد تمام فعالیتهای سید، اعم از مطبوعاتی، سینمایی و... صدق می کند و باید همواره مدنظر باشد، این است که هدف نهایی او در تمام این اعمال، رضایت خداوند و زدودن غبار غربت، کج فهمی ها و دیر فهمی هایی بوده است که در این عرصه ها بر چهره دین نشسته است و نه فی المثل رسیدن به ژورنالیسمی حرفه ای یا سینمایی پر از سبک و ادعا و یا مقامی نان و آب دار و اسم و رسم دار و... هر چند او هم روزنامه نگاری حرفه ای می دانست و هم سینمای مستند صاحب سبکی داشت و نیز نقدنویسی استخوانداری و سمتهای اسم و رسم داری و... اما سید دل در جای دیگر باخته بود و چشم در افقی داشت که والاترین است:
ما در پیاله عکس رخ یار دیده ایم - ای بی خبر ز لذت شرب مدام ما

تألیفات و کتب سید مرتضی

ابتدا قصد داشتم آثار سید را در دو گروه حکمی - فرهنگی و سینمایی تقسیم کرده و بضاعت اندک این قلم را به کار بیاندازم اما دیدم در این بسته بندی! حقیر تنگ، جای آثار شگفتی چون فتح خون و گنجینه آسمانی (متون برنامه های روایت فتح) کجاست؟ و دیدم آیا آثار سینمایی سید پیش از آن که سینمایی باشند، حکمی نیستند؟ و آیا فتح خون و گنجینه آسمانی، حکمت نیستند پیش از آن که تاریخ باشند و نریشن؟(3) حکمتی که از پس یک چله نشینی ده ساله (از شروع انقلاب تا پایان جنگ) از چشمه های قلب او بر دست و زبانش جاری شده بود. پس بهتر دیدم عنوانی و برچسبی به کتابها نگذارم و آنها را همچنان که هستند به صفحه بیاورم.

آغازی بر یک پایان

کتاب که 14 مقاله و یک مصاحبه را در بر می گیرد، تنها حجمی برابر 89 صفحه در قطع جیبی پالتویی دارد اما شگفت است که هر مقاله و هر بند این اثر دنیایی را در خویش گنجانده و به انبوه شبهه ها، تردیدها، ایرادها و جبهه گیری هایی که اکنون در آخرالزمان جهان بر هر آنچه که روی به سوی دین دارد، فرو می آید؛ پاسخ می دهد.
لحن سید مرتضی در این اثر نه لحن فیلسوف جلوه فروشی است که آمده دین را به نفع خود یا هر چیز دیگری مصادره کند و نه لحن زاهدی که خلوت نشسته و از سوراخ خرقه اش جهان را می نگرد.
لحن او لحن حکیمی است که هم به تو در توی هول انگیز فلسفه آشناست و هم به چهره هزار رنگ تاریخ. هم وسوسه های هنر را می شناسد هم مو به موی دین را. برای او کلمات، یک به یک جهانی دارند و جایگاهی. نمی توان آنها را بی خیال از صندوق فرهنگ لغتها برداشت، کنار هم چید و معنایی به تناسب حال بیرون کشید: فرهنگ، تمدن، دین، آخرالزمان، دهکده جهانی و...
شاید بگویید این که هیاهو ندارد!
خیلی ها اینها را دارند و در کنار هم. آری اما دیگران از این دریچه چه می بینند و او چه می دید؟ آیا آنچه آثار او و از جمله همین کتاب را از دیگر نوشته هایی از این دست متمایز می کند، همین نیست؟ آیا تشخص نگاه او در مسایلی که همزمان با سید، مسقطی کام خیلیها بود در این نوشته ها موج نمی زند؟ البته که اینچنین است! چرا که او ملتزم بود که هیچ نبیند مگر آن که پروردگار را در پس و پیش و در جوار آن. تفاوت از اینجاست و هیاهو هم.
با هم نگاهی داریم به برخی عناوین این کتاب که در فصل سوم از سر حوصله بدانها خواهیم پرداخت:
امام و حیات باطنی انسان، پروستریکای اسلامی وجود ندارد، نظم نوین جهانی و راه فطرت، انفجار اطلاعات، دهه شصت و امام خمینی (ره)، ویدئو در برابر رستاخیز تاریخی انسان، ایمان منجی جهان فرد است و...