فهرست کتاب


شهید آوینی

حبیبه جعفریان‏

فصل دوم: فعالیتهای شهید

از هنگامی که سید مرتضی با شروع انقلاب، تمام نوشته هایش تا آن زمان را در یک تحول درونی و فرهنگی بر پشت بام خانه اش آتش زد تا لحظه ای که زمین فکه آسمانگیرش کرد، هیچگاه از کار کردن و مسؤلیت پذیرفتن در راه رضای خدا طفره نرفت. چون بهانه هایی روشنفکر بودن و هنرمند بودن و فیلسوف و... بودن حقیرتر از آن بودند که او را از گفتن، نگاشتن و خطر کردن در ساحت حق باز دارند. او - در عین داشتن مدرک فوق لیسانس معماری - هم در روستاها بیل زد و هم در گروه تلویزیونی جهاد سازندگی فیلم ساخت. هم سنگینی اسلحه را بر شانه چشید و هم دوربین فیلمبرداری را. سخن گفت و همانگونه زیست، قلم زد و همانگونه زیست و سرانجام نیز همانگونه از دنیا رفت که زیسته بود.
ما در این فصل به معرفی مختصر آثار و فعالیتهای آن عزیز پرداخته ایم و البته آن قدر که در بضاعت ما گنجیده است و نه آن همه که سزاوار اوست.

مجموعه های مستند تلویزیونی

گل سر سبد این بخش از فعالیتهای سید، مجموعه روایت فتح است. روایت فتح در پنج مجموعه یازده تا چهارده قسمتی، از عملیات خیبر تا مرصاد تهیه و ساخته شده و پخش آن نیز از سال 1365 از شبکه اول سیما، آغاز شد. کارگردانی، تدوین، نگارش و قرائت گفتار متنهای این مجموعه را سید مرتضی خود بر عهده داشت چنانکه در سایه عنایت حق تعالی و اخلاصی که در او و گروه کوچکش موج می زد، یکی از یکه ترین و شگفت ترین ژ تاریخ سینمای جهان رقم خورد. (در فصل پنجم این کتاب به تفصیل به مراحل و چگونگی شکل گیری این مجموعه خواهیم پرداخت.)
دیگر مستندهایی که سید تقریباً همه کاره آنها بود و همگی در مهمترین برهه های انقلاب اسلامی و درباره وقایعی عظیم ساخته شده اند عبارتند از: درباره سیل خوزستان)، (در سال 58)،شش روز در ترکمن صحرا، (درباره غائله گنبد کاووس)، خان گزیده ها (غائله ناصر و خسروخان قشقایی در شیراز)، گمگشته های دیار فراموشی (درباره مردمان محروم بشاگرد)، فتح خون (درباره تجاوزهای مرزی عراق قبل از آغاز رسمی جنگ و نبرد شهری پیش از سقوط خرمشهر)، حقیقت، (درباره وقایع دو سال آغاز جنگ در آبادان، سوسنگرد و دزفول و...)، سراب (درباره سرخوردگی ایرانیان مقیم غرب)، نسیم حیات (درباره رویکرد جوانان لبنانی به اسلام)، انقلاب سنگ (درباره قیام انتفاضه)، فراق یار نه آن می کند که بتوان گفت (در سوگ عظیم ترین انسان قرن جدید، حضرت روح الله (ره) و بالاخره مجموعه جدید روایت فتح که ساخت آن از سر گرفته شد. در بهمن ماه همین سال دیگر بار صدای غریب و گرم سید مرتضی بر ویرانه های خرمشهر، شهری در آسمان، طنین افکند.
غیر از اینها سید در بسیاری از سفرهایی که دوستان همفکرش به مناطق مسلمان نشین و در حال جنگ دنیا داشتند، نقش داشت، مشوق آنان در این سفرها بود و گاه مسؤلیتهایی را نیز به عهده می گرفت. مانند نگارش و قرائت گفتار متن مجموعه مستند خنجر و شقایق درباره مظلومان بوسنی. وی معتقد بود ده سال اول انقلاب ما شبیه ده سال اول بعثت حضرت رسول (ص) بود. دوره عشق بود و در آن ده سال مسلمانان به هیچ چیز دیگری فکر نمی کردند. ده سال بعد دوره عقل شروع شد. دوره عقل دوره گسترش اسلام بود. ایران دوره عشق را پشت سر گذاشته است اما جاهای دیگری در دنیا هستند که آن ده سال اول را شروع کرده اند؛ مثل لبنان، بوسنی، افغانستان، تاجیکستان و... که در حال تجربه دوباره انقلاب اسلامی هستند و او اصرار داشت که باید به اینها پرداخت.(2)

سوره و ادبیات داستانی

نشریات سوره و ادبیات داستانی به سردبیری شهید سید مرتضی آوینی، پایگاه مطمئن و دلگرم کننده هنرمندان و نویسندگان مسلمان - مخصوصاً جوانترها - در عالم ژورنالیسم حرفه ای بودند. در این میان سوره که قدیمی تر بود و مقوله های متنوعی را نیز مدنظر قرار داده بود، از ادبیات گرفته تا سینما و تأتر و گرافیک و... چه میان جماعتی که ذکرشان آمد و چه در بین مخالفان سر سخت خویش از اهمیت ویژه ای برخوردار بود.
سید مرتضی از سال 1370 سمت سردبیری ماهنامه سوره را تقبل کرد و با خلوص، وسواس و تولا و تبرانی که در درآوردن هر صفحه از این نشریه به خرج داد، دیگر بار مجموعه ای را حیات بخشید که در حیطه خود کم نظیر بود و هست. سر مقاله های هشیارانه سوره، نشان از حکمت، تیزبینی و زمان آگاهی سید دارند و همت بلند او در پرداختن و توجه خاص به برخی مباحث از جمله تدارک سوره ویژه مبانی نظری هنر، سوره ویژه قصه، سوره ویژه سینما و... مایه شگفتی و تحسین است.
ماهنامه ادبیات داستانی نیز با خط مشی و هدفی مشابه سوره در پاییز سال 71، به عنوان نخستین نشریه تخصصی داستان و قصه در کشور به سردبیری سید شهید، پاگرفت.
داستان (داخلی و خارجی)، مقاله (در موضوع قصه نویسی و ادبیات)، نقد، مصاحبه و ادبیات مقاومت از جمله مباحث ثابتی هستند که این ماهنامه به آنها می پرداخت و می پردازد.
آنچه در اینجا و در مورد تمام فعالیتهای سید، اعم از مطبوعاتی، سینمایی و... صدق می کند و باید همواره مدنظر باشد، این است که هدف نهایی او در تمام این اعمال، رضایت خداوند و زدودن غبار غربت، کج فهمی ها و دیر فهمی هایی بوده است که در این عرصه ها بر چهره دین نشسته است و نه فی المثل رسیدن به ژورنالیسمی حرفه ای یا سینمایی پر از سبک و ادعا و یا مقامی نان و آب دار و اسم و رسم دار و... هر چند او هم روزنامه نگاری حرفه ای می دانست و هم سینمای مستند صاحب سبکی داشت و نیز نقدنویسی استخوانداری و سمتهای اسم و رسم داری و... اما سید دل در جای دیگر باخته بود و چشم در افقی داشت که والاترین است:
ما در پیاله عکس رخ یار دیده ایم - ای بی خبر ز لذت شرب مدام ما