فهرست کتاب


سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین (ع) جلد دوم (استانداران مصر و بصره)

علی اکبر ذاکری

درباره نماز و اوقات آن

مراقب وقت نماز باش و آن را در وقت خود به جای آور و به خاطر فراغتی که داری قبل از وقت آن را نخوان و برای کاری که داری از وقتش به تأخیر مینداز.
مردی از رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) وقت نمازها را سؤال کرد. در پاسخش فرمود: جبرئیل نزد من آمد و وقت نماز را به من اعلام کرد؛ پس ظهر را هنگام زوال خورشید خواند در حالی که خورشید بر طرف راست او می تابید؛ بعد زمان نماز عصر را به من نشان داد؛ و آن در موقعی است که سایه هر چیز به مانندش برسد؛ سپس نماز مغرب را خواند، هنگامی که خورشید غروب کرد و نهان شد؛ سپس نماز عشا را خواند هنگامی که شفق (روشنی طرف آفتاب غروب) نهان شده بود؛ آنگاه نماز بامداد را در تاریکی خواند که هنوز ستاره ها در آسمان پراکنده بودند.
آری پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) پیش از تو چنین نماز خواند، بنابرین اگر توانستی - و نیست نیرویی مگر از خدا- که ملتزم به سنت معروف و راه روشنی که انتخاب کرده اند باشی، چنین کن، شاید فردا بر آنان وارد شوی.
در مرحله بعد، متوجه رکوع و سجودت باش؛ زیرا رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) نمازش را از همه کاملتر می خواند و آداب و شرایط آن را بیشتر از همه رعایت می کرد (و سبکترین افراد در عمل، نسبت به نماز بود) و زمانی که وارد رکوع می شد سه بار می فرمود: پروردگار من عظیم و از هر عیبی منزه است و من به ستایش او مشغولم و چون راست می شد، می فرمود: خداوند، حمد ستایشگر را می شنود، بارالها حمد و ستایش از آن توست به مقدار ظرفیت آسمانها و زمینت و به مقدار ظرفیت آنچه می خواهی و زمانی که به سجده می رفت سه بار می گفت: منزه است پروردگار من که از همه والاتر است و من به ستایش او مشغولم.
ای محمد، بدان که هر عمل تو پیرو نماز توست، پس هر کس نماز را ضایع کند، غیر آن را بیشتر ضایع نماید. از خداوندی که ببیند و دیده نشود و او در برترین دیدگاه است، و می خواهیم که ما و تو را از آنها که دوست دارد و از ایشان راضی است، قرار دهد و تا ما و شما را بر شکر، ذکر، پرستش نیک و ادای حقش یاری کند و همچنین بر هر چه برای ما، در دنیا و دین ما، اول و آخر ما، برگزیده است.
خداوند ما و شما را از پرهیزگاران قرار دهد؛ آنها که نه بیمی بر آنان است و نه اندوه می خورند.
وصایاه لحمد و أهل مصر
ان استطعتم یا أهل مصر أن یصدق قولکم فعلکم، و سرکم علانیتکم، ولا تخالف السنتکم قلوبکم، فأفعلوا، عصمنا الله و ایاکم بالهدی، و سلک بناوبکم المحجة الوسطی.
ایاکم و دعوة الکذاب ابن هند، و تأملوا و اعلموا انه لاسواء امام الهدی و امام الردی، ووصی النبی وعدو النبی. جعلنا الله و ایاکم ممن یحب ویرضی ، و لقد سمعت رسول الله، صلی الله علیه و آله، یقول: انی لا أخاف علی أمتی مؤمناً و لا مشرکاً، أما المؤمن فیمنعه الله بإیمانه، و أما المشرک فیخزیه الله (فیحجزه الله عنکم) بشرکه،، ولکنی أخاف علیکم کل منافق عالم اللسان، یقول ما تعرفون و یفعل ما تنکرون(326).
وقد قال النبی، صلی الله علیه و آله: من سرته حسناته و. ساءته فذلک المؤمن حقاً. وقد کان یقول: خصلتان لاتجتمعان فی منافق: حسن سمت و فقه فی سنة.
و اعلم یا محمد بن أبی بکر أن أفضل الفقه الورع فی دین الله والعمل بطاعته. أعاننا الله و ایاک علی شکره و ذکره و أداء حقه و العمل بطاعته انه سمیع علیم(327). و انی أوصیک بتقوی الله فی سر أمرک و علانیتک، و علی أی حال کنت علیه، فان الدنیا دار بلاء ودار فناء، وللاخرة دار الجزاء ودار البقاء، فاعمل لما ییقی، و اعدل عما یفنی، ولا تنس یصیبک من الدنیا(328)، فان استطعت أن تزین ماییقی علی مایفنی فافعل. رزقنا الله بصر ما بصرنا و فهم ما فهمنا. حتی لا نقصر عما أمرنا، و لا نتعدی الی ما نهانا عنه، فانه لابد لک من نصیبک من الدنیا و أنت الی نصیبک من للاخرة أحوج.
فان عرض لک أمر ان أحدهما للآخرة و للآخرللدنیا فایدا بأمر للآخرة. و ان استطعت ان تعظم رغبتک فی الخیر، و تحسن فیه نیتک فیه نیتک فافعل، فان الله یعطی العبد علی قدر نیته اذا أحب الخیر و أهله و ان لم یفعله کان - ان شاء الله - کمن فعله(329)، فان رسول الله، صلی الله علیه و آله، قال حین رجع من تبوک: ان بالمدینة لأقواماً ما سرتم من مسیر، ولا هبطتم من واد الا کانوا معکم ماحبسهم الا المرض، یقول: کانت لهم نیة(330).
انی أوصیک بسبع هن جوامع الاسلام: تخشی الله عزوجل ولا تخشی الناس فی الله، و (فان) خیر القول ماصدقه العمل. ولا تقض فی أمر واحد بقضاءین مختلفین فیختلف أمرک و تزیغ عن الحق. و أحب لعامة رعیتک ما تحب لنفسک و أهل بیتک، واکره لهم ماتکره لنفسک و أهل بیتک، فان ذلک اوجب للحجة، و أصلح للرعیة و خض الغمرات الی الحق، و لا تخف فی الله لومة لائم. وانصح المرء اذا استشارک. اجعل نفسک أسوة لقریب المسلمین و بعیدهم(331). و أمر بالمعرف و انه عن المنکر، و اصبر علی ما أصابک ان ذلک من عزم الامور(332) (333).

توصیه های حضرت به محمد و مردم مصر

ای مردم مصر شما اگر توانید (سعی کنید) که گفتارتان عمل شما را تصدیق کند و پنهان شما آشکارتان را و زبانهایتان با دلهایتان مخالفت نکند، پس همان کنید.
خداوند ما و شما را به واسطه هدایت نگهدارد و ما و شما را به راه و حجت وسطی راه برد و از پذیرش گفته های دروغین فرزند هند (معاویه) بر حذر باشید و اندیشه و تأمل کنید.
و بدانید که پیشوای هدایت و پیشوای هلاکت مساوی نیست. وصی پیغمبر و دشمن او برابر نیستند خداوند ما و شما را از کسانی که دوست دارد و از ایشان راضی است قرار دهد.
به تحقیق از رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) شنیدم که فرمود: به راستی من بر امتم از مؤمن و کافر نگران نیستم. زیرا مؤمن را خدا به ایمانش نگهدارد و مشرک را خداوند به شرکش خوار کند (و از شما منع نماید). ولی بر شما نگرانم از هر منافق، در روی زبان آشنا که آنچه می شناسید بگویید و آنچه را قبول ندارید عمل کند.
به تحقیق پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود: کسی که کارهای نیکش شادمانش کند و کارهای بدش ناراحتش سازد، او به راستی مؤمن است.
و می فرمود: دو خصلت در منافق فراهم نشود، روش خوب و پسندیده و فهم درست سنت پیغمبر اسلام.
ای محمد بن ابی بکر، بدان که برترین فهم، پارسایی در دین خدا و عمل کردن به فرمان اوست. خداوند ما و تو را بر شکر، ذکر، ادای حق و عمل به فرمانش یاری کند و او شنوای آگاه است.
من تو را به تقوا در امور پنهان و آشکار و در هر حالی که هستی توصیه می کنم. به یقین دنیا جایگاه بلا و نابودی است و آخرت منزلگاه پاداش و بقاست. عمل کن در راه آنچه باقی است و برگرد از آنچه نابود می شود و نصیب خود را از دنیا فراموش مکن. پس اگر تو توانی که بیارایی آنچه را که باقی است، به وسیله آنچه فانی می شود، همان کن. خداوند به ما بصیرت هر چه بینیم و فهم هر چه درک کنیم روزی نماید، تا کوتاهی در آنچه ما را فرمان داده نکنیم و به آنچه ممنوع و نهی شدیم، دست بیازیم. بی شک تو ناچاری که بهره ای از دنیا به دست آوری در عین اینکه به بهره ات از آخرت نیازمندتری.
اگر چنانچه دو کار برایت پیش آمد که یکی مربوط به آخرت و دیگری مربوط به دنیا، کار آخرت را آغاز کن و اگر توانی که رغبت را به کار خیر تقویت و بزرک نمایی و دارای نیت نیک در آن باشی، همان کن، زیرا خداوند به هر بنده به اندازه نیتش عطا کند، هر گاه دوستدار خیر و خیرمندان باشد و اگر چه کار خیر نکند -ان شاء الله همانند کسی باشد که آن را انجام داده است. زیرا رسول خدا در هنگام بازگشت از تبوک فرمود: در مدینه مردمی بودند که از مسیری نرفتید و در وادیی فرود نیامدید، مگر اینکه آنها با شما بودند و تنها مریضی مانع حضور آنها شد می فرمود: آنها نیت (جهاد) را داشتند.
من تو را به هفت خصلت که از جوامع اسلام است، توصیه می کنم:
از خدا بترس و از مردم درباره خدا مترس و (به یقین) بهترین گفته آن است که عمل آن را تأیید کند.
در یک موضوع در حکم مختلف صادر مکن تا اینکه کارت پریشان شود و حق را از بین ببری برای همه رغبت خود آنچه برای خود و خاندانت می خواهی بخواه و برای آنها آنچه برای خود و خاندانت نخواهی و کرامت داری مخواه؛ زیرا این برای حجت واجبتر و برای رعیت و اصلاح آن مناسبتر است.
در گردابها به سوی حق فرو شو و درباره خدا از سرزنش هیچ سرزنش کننده ای مهراس. در هنگام مشورت شخص با تو، او را ناصح و خیرخواه باش.
برای نزدیک و دور مسلمانان نمونه باش.
و امر به معروف و نهی از منکر کن و بدانچه تو را رسد، صبر کن که این از کارهای استوار است.
فی الصوم و الاعتکاف
و علیک بالصوم فان رسول الله، صلی علیه و آله، عکف عاماً فی العشر الاول من شهر رمضان، و عکف فی العام المقبل فی العشر الاوسط من شهر رمضان، فلما کان العام الثالث، رجع من بدر فقضی اعتکافه فنام فرای فی منامه لیلة القدر فی العشر الاواخر، کانه یسجد فی ماء وطین، فلما استیفظ رجع من لیلته و ازواجه و اناس معه من اصحابه. ثم انهم مطروا لیلة ثلاث و عشرین فصلی النبی، صلی الله علیه وآله، حین أصبح فرای فی وجه النبی، صلی الله علیه و آله، الطین فلم یزل یعتکف فی العشر الأواخر من شهر رمضان حتی توفاه الله.
وقال النبی، صلی الله علیه و آله: من صام رمضان ثم صام ستة ایام من شوال فکانما صام السنة(334).
آخر العهد
جعل الله مودتنا فی الدین، و خلتنا و ایاکم حلة المتقین، و أبقی لکم طاعتکم حتی یجعلنا و ایاکم بها اخواناً علی سرر متقابلین. احسنوا یا اهل مصر موازرة محمد امیرکم، واثبتوا علی طاعتکم تردوا حوض نبیکم، صلی الله علیه و آله، أعاننا الله و ایاکم علی ما یرضیه، و السلام علیکم ورحمة الله و برکاته(335).

درباره روزه و اعتکاف

بر تو باد به روزه گرفتن؛ بدرستی که رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) در سالی در دهه اول ماه رمضان معتکف شد و در سال بعد از آن در دهه میانه (دوم) معتکف شد، سال سوم که از جنگ بدر بازگشت، قضای اعتکافش را (در دهه سوم) انجام داد، آنگاه خوابید و شب قدر را در دهه آخر خواب دید، گویا در آب و گل سجده می کرد و چون بیدار شد، همان شب همراه همسران و عده ای از یارانش که با او بودند، برگشت. همراهان در شب بیست و سوم باران دیدند. پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) در بامداد نماز خواند و در چهره پیامبر گل دیده شد. از این رو پیامبر همیشه در دهه آخر ماه رمضان اعتکاف می کرد، تا اینکه وفات یافت.
پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود: هر که ماه رمضان و شش روز از ماه شوال را روزه دارد، گویا همه سال را روزه داشته است.