الخصال الممدوحه و المذمومه «صفات پسندیده و نکوهیده»

نویسنده : شیخ صدوق مترجم : آیة الله سید احمد فهری‏

(ترس از خدا بر پنج قسم است)

أنواع الخوف خمسة

خوف و خشیة و وجل و رهبة و هیبة فالخوف للعاصین و الخشیة للعالمین و الوجل للمخبتین و الرهبة للعابدین و الهیبة للعارفین. أما الخوف فلأجل الذنوب قال الله عز و جل وَ لِمَنْ خافَ مَقامَ رَبِّهِ جَنَّتانِ و الخشیة لأجل رؤیة التقصیر قال الله عز و جل إِنَّما یَخْشَی اللَّهَ مِنْ عِبادِهِ الْعُلَماءُ. و أما الوجل فلأجل ترک الخدمة قال الله عز و جل الَّذِینَ إِذا ذُکِرَ اللَّهُ وَجِلَتْ قُلُوبُهُمْ.
و الرهبة لرؤیة التقصیر قال الله عز و جل وَ یَدْعُونَنا رَغَباً وَ رَهَباً. و الهیبة لأجل شهادة الحق عند کشف الأسرار أسرار العارفین قال الله عز و جل وَ یُحَذِّرُکُمُ اللَّهُ نَفْسَهُ یشیر إلی هذا المعنی.
وَ رُوِیَ عَنِ النَّبِیِّ ص أَنَّهُ کَانَ إِذَا صَلَّی سُمِعَ لِصَدْرِهِ أَزِیزٌ کَأَزِیزِ الْمِرْجَلِ مِنَ الْهَیْبَةِ: حدثنا بذلک أبو محمد عبد الله بن حامد رفعه إلی بعض الصالحین ع
ترجمه :
خوف و خشیة و وجل و رهبة و هیبة گنهکاران را خوف است و دانشمندان را خشیة و فروتنان و شکسته دلان را وجل و عبادت پیشه گان را رهبة و مردان عارف را هیبة.
اما خوف که برای گناهان است خداوند فرماید کسی که از پروردگارش بترسد بهشت پاداش او است و اما خشیة برای این است که خود را مقصر به بیند خداوند فرماید از میان بندگان خدا فقط بندگان دانشمند از خداوند به خشیت اند. و اما وجل برای این است که از خدمت باز مانده است خدای عز و جل فرماید آنانی که چون خدای بیادشان افتد دلهایشان میلرزد و رهبة برای این است که خود را مقصر می بیند خداوند عز و جل فرماید ما را از روی شوق و ترس می خوانند و هیبت برای این است که چون پرده از روی اسرار بر عارفان برداشته شود حق را به عیان بینند خدا که میفرماید خداوند شما را از خویش میترساند باین معنی اشاره فرماید و از پیغمبر روایت شده است که چون بنماز میایستاد از هیبت حق آواز جوشش سینه اش که همچون دیگ در جوش و خروش بود بگوش میرسید.
این روایت را ابو محمد عبد اللَّه بن حامد از بعضی از امامان برای ما نقل کرد،

(پنج خصلت را خدای عز و جل و رسولش دوست دارند)