چهل مثل از قرآن کریم

نویسنده : حسین حقیقت جو (جناتی)

پیشگفتار

... وتلک الامثل نضربها للناس لعلهم یتفکرون
(حشر / 21)
اینها مثالهایی است که برای مردم می زنیم، شاید در آن بیندیشند!.
کتاب حاضر شامل چهل مثل از مثل های تعلیمی و تربیتی قرآن مجید، در موضوعهای مختلف، عقیدتی، اخلاقی، تاریخی، سیاسی و اجتماعی است که به ترتیب از سوره بقره تا سوره تحریم به شیوه نوینی استخراج شده است؛ نخست پس از ذکر عنوان هر مثل در آغاز صفحه، متن آیه (یا آیات) مورد مثل، همراه ترجمه آورده شده، آنگاه وجه شباهت بین مثل و ممثل ذکر و در پایان تحت عنوان نکته (یا نکته ها) با استفاده از سخنان پیشوایان دین و نظرات مفسران بزرگ قرآن کریم، درسها، پند آموزیها و عبرت گیریهایی که هدف اصلی از آوردن مثلهای قرآنی می باشد، بیان گردیده است.
هدف از گردآوری این مثلها، تنبه و بیداری و عبرت آموزی است، زیرا استفاده از مثل، یکی از بهترین شیوه ها و مؤثرترین روشها و ساده ترین و عمومی ترین راههای تربیتی است.

نقش مثالهای قرآنی در اثبات معارف الهی

در مثالهای قرآن، نوعاً مسائل معنوی، عقلی و عقیدتی که غیر قابل دیدن با چشم سر است، به محسوسات و چیزهای قابل رؤیت تشبیه شده تا آن مطالب معنوی، در ذهن جایگزین و اطمینان بخش گردد. زیرا انس و الفت انسان بیشتر با محسوسات و اشیای دیدنی است و حقایق پیچیده عقلی از دسترس افکار تا اندازه ای دورتر می باشد، مثالها و تشبیهای معقول به محسوس، آنها را از فاصله دوردست نزدیک می آورد و در آستانه حس قرار می دهد.
گاه می شود یک مثال به جا و مناسب و هماهنگ با مقصود، مطلب را برای همه قابل فهم می سازد بسیاری از مسائل علمی که در شکل اصلی خودش تنها برای خواص قابل فهم است، و توده مردم استفاده چندانی از آن نمی برند، ولی هنگامی که با مثال آمیخته شد، برای همگان قابل درک می گردد و هرکس در هر حد و پایه ای از معلومات باشد، می تواند از آن بهره گیرد. علاوه بر این، مثال هماهنگ و منطبق با مقصود، نقش به سزایی در مجاب کردن و خاموش ساختن افراد لجوج دارد. بنابراین مثل در توضیح و تفهیم و اثبات حقایق و مغلوب کردن لجوجان نقش انکار ناپذیری دارد.

سفره گسترده و غذای آماده الهی

رسول اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) طی گفتاری، قرآن کریم را به طعام گسترده الهی تشبیه نموده و فرمودند:
ان هذا القران مأدبة الله فتعلموا من مأدبته ما استطعتم؛(1) این قرآن غذای آماده الهی است، لذا آنچه توان دارید، از خوان نعمت خداوند بهره جویید.
آری، قرآن مجید طعام گسترده و سفره پر نعمت الهی است که هر کس به اندازه ظرفیت وجودی خودش، از این خوان پر برکت برخوردار می گردد؛ دانشمندان، فیلسوفان، عارفان و افراد عامی هر کدام به اندازه توان و پیمانه تفکر و معرفت خویش از آن بهره مند می گردند.
نکته ظریفی که از این حدیث شریف نبوی (صلی الله علیه و آله و سلم) استفاده می شود، این است که می فرماید: قرآن غذای آماده الهی است، نه سفره گسترده بدون غذا که هرکس غذای خود را در آن نهد و بخورد. بنابراین کسی که خواسته ها، برداشتها و تفسیرهای شخصی خود را بر قرآن تحمیل نماید و به عنوان تفسیر و نظر قرآن عرضه کند، هیچ گاه از این خوان گسترده الهی بهره مند نخواهد شد.
شرط برخورداری از این غذای آماده معنوی این است که انسان ذهنش را از پیش داوریها و القائات جوی محیط خالی کند و بسان گرسنه ای که خود را محتاج به غذا می داند، بر خوان الهی مؤدب زانو زند و معارف قرآن را از اهلش و کسانی که این کتاب آسمانی بر آنها نازل شده است، فرا گیرد.