فهرست کتاب


مراسم عروسی

علی اکبر بابازاده‏

مهریه های فوق العاده:

اگر در عصر ما مهریه های گرانقیمت و کلان که سر به میلیون ها تومان می زند وجود دارد، و صدها سکه های طلای بهار آزادی و چیزهای نفیس و زمین ها و آپارتمان ها به آن اضافه می کنند، در کنار مهریه ها قرار می گیرد! معدود مهریه هایی در عصر پیامبر و سایر معصومین و اعصار گذشته نیز شبیه این ها وجود داشته است، و تاریخ و حدیث به آن اشاره کرده، و قرآن مجید نیز آن را مردود ندانسته است که ذیلاً به آنها اشاره می نمائیم:
قرآن مجید در جریان مهریه حضرت موسی (علیه السلام) به یکی از دختران شعیب پیامبر(علیه السلام) صحبت از اجرت هشت و یا ده سال کارگری و استخدامی می نماید که به پول فعلی سر به میلیون ها تومان می زند آنهم کار پیامبری چون موسی، و مهریه دختر پیامبری چون شعیب (133)
و در جای دیگر می فرماید:
اگر اراده طلاق همسری را نمودید، و قبلاً به مقدار ظرفیت پوست گاوی پر از طلا و نقره از بابت مهریه به او داده اید آن را پس نگیرید(134).
و در حالات خود رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) آمده است که آن حضرت برای ام حبیبه دختر ابوسفیان که همسر اولش با قبول نصرانیت مرتد شده بود، مبلغ چهار هزار درهم مهریه فرستاد، و با احترام خاص و مهمانی مفصل از وی استقبال کرد، و این مبلغ هشت برابر مهر السنه است (135)
و در مورد ازدواج های امام حسن (علیه السلام) آمده است که وی به یکی از زنانش یکصد کنیز و یکصد هزار درهم مهریه داده (136) و درباره دختر اشعث بن قیس به نام جعده که سرانجام آن حضرت را به شهادت رسانید، هزار دینار طلا بابت مهریه گسیل داشت (137)
و خلیفه دوم که با تهدید و ارعاب و توسل به جنایت های بی سابقه(138) سرانجام با دختر امیرالمؤمنین (علیه السلام) جناب ام کلثوم ازدواج نمود، مبلغ چهل هزار درهم مهریه قرار داد(139).
و از حضرت امام رضا (علیه السلام) می خوانیم که اگر کسی برای همسرش بیست هزار درهم مهریه تعیین کند، و برای پدر عروس ده هزار درهم، سهم پدر فاسد است، ولی مهریه زن جائز است(140).

نتیجه گیری از این احادیث:

از این آیات قرآن مجید و احادیث و سیره معصومین استفاده می کنیم که هر چند زیاده روی در تعیین مهریه در واقع بر خلاف مصلحت اجتماع و خانواده های عروس و داماد است، و ممکن است ضررهای فرهنگی و اقتصادی و مذهبی... بر توده های مردم تحمیل کند، ولکن هر چه هست در موارد استثنایی تجویز شده، و از طریق معصوم عملی گردیده است، و جنبه خلاف شرع ندارد.
نا گفته نماند که مهریه های فوق العاده مذکور در مورد معصومین، یک مصلحت های اجتماعی و روحی نیز داشته است، مثلاً تعیین مبلغ چهار هزار درهم درباره ام حبیبه از طرف پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله و سلم)، برای این بوده است، که وی در خاک یک کشور مسیحی از طرف شوهر مرتدش رها شد، و پدرش ابوسفیان نیز سر دسته کفار و مشرکین بت پرست بود، و او نمی توانست به سوی او برگردد! بنابراین با روحی افسرده و شکست خورده آواره گردید، و حضرت پیامبر خدا با ازدواج آن چنانی، مشکلات روحی او را جبران کرده، و با مهریه فوق العاده و میهمانی و ولیمه وی را جزو همسران خود قرار داد.

مهر السنه چیست؟

در اینجا این سؤال پیش می آید مهر السنه چیست؟ و آیا پیامبر خدا و سایر معصومین بر خلاف آن گام برداشته اند؟
جواب:
مهر السنه مقدار مهریه ای است که رسول گرامی اسلام برای کلیه زنان و دخترانش تعیین نموده است، و مبلغ آن پانصد درهم می باشد(141)، و آن حضرت در مورد فاطمه زهرا علیها السلام و سایر دختران و زوجات خویش همان مقدار را مراعات نموده، و این سیره الگویی برای سایر مسلمانان و گروندگان اسلام قرار گرفت، و نادر مهریه هایی که بالاتر از آن بوده است جنبه نحله و بخشش داشت، و با اصل مهر السنه منافاتی نمی باشد.
در این زمینه روایات زیادی هست که ما به جهت مراعات اختصار از ذکر آنها خودداری نموده، و فقط به دو نمونه از احادیث اشاره می نمائیم:
1 - عن ابی جعفر (علیه السلام): ما زوج رسول الله سائر بناته و لا تزوج شیئاً من نسائه علی اکثر من اثنتی عشره او قیه ونش، الاوقیه اربعون و النش عشرون درهما.
: امام باقر (علیه السلام) می فرمایند: رسول خدا هیچ یک از دختران و زنانش را بیش از پانصد درهم عقد نبست، هر اوقیه چهل درهم و هر نش بیست درهم می باشد (و مجموع دوازده اوقیه و نیم پانصد درهم می گردد)(142).
این حدیث تصریح می کند که تمام ازدواجهای زیر نظر آن حضرت همگی مهر السنه بوده است. و حضرت امام صادق (علیه السلام) در جواب سوالی که: بالاتر از مهر السنه باشد می فرمایند:
اذا جاز مهر السنه فلیس هذا مهراً، انما هو نحله نحل لان الله یقول: فان اتیتم احداهن قنطاراً فلا تأخذوا منه شیئاً انما عنی النحل، و لم یعنی المهر...(143)
هنگامی که مهریه کسی از مهر السنه گذشت، دیگر به آن مهریه نگویند، بلکه بخششی است که صورت می پذیرد، چنانچه خداوند در سوره نساء آیه چهار می فرماید:
اگر به زنانتان (مال فراوانی) به ظرفیت پوست گاوی پر از طلا و یا نقره عطا کردید پس نگیرد، و مراد از آن بخشش است نه مهریه.
این حدیث تمام مشکلات مهریه های فوق العاده را در اعصار گذشته و حال روشن می سازد، که مازاد بر متعارف جنبه بخشش دارد، و هم از این طریق اضافه بخشش های پیامبر خدا و سایر معصومین بر بعضی از زنانشان در مورد ازدواج خویش توجیه گردیده، و تناقضات و تزاحمات اخبار و وقایع تاریخی در این زمینه مرتفع می گردد.
در اینجا تذکر این نکته را لازم می دانم که: اگر مسئولین و متصدیان امور، و شخصیت های برجسته سیاسی و مذهبی دوست دارند، فرهنگ ازدواج و هزینه های آن اصلاح گردیده و کاهش پیدا کند، بهتر است از خود و بستگانشان شروع نموده و در صدا و سیما و برنامه های تبلیغی آن را به گوش مردم برسانند، و عملا به باورانند که هزینه تراشی و مهریه های سنگین ضد ارزش و نامطلوب است، در غیر این صورت سیر صعودی هزینه های ازدواج در تمام جوانب موجب گسترش فساد، رنجیدگی خانواده ها، ترویج مصرف گرایی، تأثیر سیاسی و فرهنگی از غرب... خواهد بود.