فهرست کتاب


مراسم عروسی

علی اکبر بابازاده‏

آیا دوشیزگان می توانند بدون اجازه پدر ازدواج کنند؟

روح سپاسگزاری از یک طرف، و تجربه و دور اندیشی والدین به ویژه پدر از طرف دیگر، ایجاب می کند که تمام فرزندان در برابر پدران و مادران خود خاضع بوده، و به آنان بدیده احترام و بزرگواری بنگرند، و فرمانشان را به قدر امکان اطاعت نمایند، و هیچ کاری را بدون مصلحت اندیشی آنان انجام ندهند... .
علاوه بر حقوق و وظایف اخلاقی، اسلام بر تمام دختران باکره فرض نموده که بدون اجازه پدر خویش ازدواج ننمایند، و چنانچه بر خلاف رضایت پدرانشان دست به ازدواج بزنند، پدران حق دارند این عقد را نادیده گرفته و با آن به مخالفت بپردازند
اینک توجه شما را در این زمینه به سه حدیث و نظر فقهای معاصر جلب می کنم:
1 - عن ابی جعفر (علیه السلام): لا ینقض النکاح الا الاب(111)
: حضرت امام باقر (علیه السلام) می فرمایند: ازدواج را جز پدر کس دیگر نمی تواند به هم بزند.
این حدیث ولایت کامل پدر را در مورد ازدواج دخترش می رساند، و نظر او در امر ازدواج معتبر است.
2 - عن ابی عبدالله (علیه السلام): و لا تزوج ذوات الاباء من الابکار الا باذن آبائهن(112)
: دختران و دوشیزگان نباید بدون اجازه پدرانشان ازدواج کنند.
3 - عن ابی عبدالله (علیه السلام): الجاریه البکر التی لها الاب لا تتزوج الا باذن ابیها(113)
: امام صادق (علیه السلام) می فرماید: دختر باکره که پدر دارد، حق ندارد بدون اجازه او ازدواج کند.
این احادیث سه گانه به طور صریح اجازه پدر را شرط صحت ازدواج دختر می دانند.
مراجع عالی قدر فعلی نیز در توضیع المسائل خود می فرمایند:
: دختری که به حد بلوغ رسیده و رشیده است، یعنی مصلحت خود را تشخیص می دهد، چنانچه باکره باشد، احتیاط واجب آن است که با اجازه پدر و یا جد پدری ازدواج نماید(114)
و در کتاب عروه الوثقی می فرمایند:
: اگر دختر بدون اجازه پدر ازدواج نماید، و یا پدر دختر را بدون اجازه او به شوهر دهد، چنانچه اجازه هر دو آنان حاصل نگردد واجب است با طلاق از همدیگر جدا شوند (115)
در این مورد هیچ یک از مراجع عالیقدر که بر عروه حاشیه زده اند نظر مخالف ندارند
از مجموع این احادیث و فتوای بزرگان دین و مراجع عالی مقام نتیجه می گیریم که:
خانواده ها و فرزندان و والدین، باید آن چنان اتصال و پیوند ناگسستنی داشته باشند، که کوچکترین جدائی و اختلاف نظر در میان آنان بی مفهوم باشد، و از جهت محبت و احترام متقابل به جایی رسند که بدون اجازه والدین، به ویژه سر پرست خانواده کاری صورت نگیرد.
و اگر خدای ناکرده اعضای خانواده نظرات متفاوتی در مورد ازدواج داشتند، سعی کنند بر خلاف اوامر پدر حرکت ننمایند، و یا رضایت او را فراهم سازند، و چنانچه بدون تمایل و اجازه تصریح او دست به این امر بزنند، بی تردید مشکلات اخلاقی و شرعی پدیدار خواهد شد تا جایی که مراجع ما مسأله طلاق و جدائی را واجب می دانند
خداوند تمام خانواده ها را با صفا و صمیمیت و مهر و عاطفه، و عقل و دور اندیشی بهره مند ساخته، و در امر ازدواج و در تمام امور دیگر موفق بدارد.

فصل 7: مراسم اجرای عقد

مراسم اجرای عقد از زیباترین خاطره های شیرین عروس و داماد است، این مراسم با مقدمات لازم تشکیل گردیده، و فامیل های نزدیک دو طرف و خانواده شان در یک مجلس پر شور همراه با خوشحالی و شادمانی حضور پیدا کرده، و ای بسا با تهیه فیلم و عکس، نمای مجلس را برای همیشه زنده می دارند... .
هنگامی که عروس و داماد رضایت خویش را برای زوجیت دائمی ابراز داشتند، باید صیغه عربی صحیح از سوی خود آنان خوانده شود، و اگر خودشان نمی توانند الفاظ صیغه را به عربی صحیح بخوانند، موظفند هر کدام یک نفر را برای اجرای صیغه در این مراسم معرفی نموده، و وکیل نمایند.
البته اگر صیغه عربی برای عروس و داماد ممکن نباشد، و انتخاب وکیل نیز باعث زحمت و عسر و حرج گردد، می توانند به غیر عربی نیز مراسم عقد را بخوانند، مشروط بر این که الفاظ غیر عربی، همان مفهوم و معنی زوجیت را از نظر ایجاب و قبول برساند. ناگفته نماند در اجرای عقد، زن و مرد تفاوتی ندارد، بنابراین انتخاب وکیل زن از سوی عروس و داماد بلامانع است.

خطبه عروسی:

از جمله برنامه های مراسم اجرای عقد، خواندن خطبه پیش از صیغه عروسی است، که بنابر احتیاط نباید ترک گردد، و در آن خطبه باید حمد و ستایش خدا و درود و ثنای پیامبر و اهل سنت آن بزرگوار ذکر شود.
متن خطبه به هر کیفیتی باشد، که مضامین بالا را در بر گیرد کافی است، و لازم نیست عین خطبه های حضرات معصومین علیهم السلام و مطابق آنها صورت پذیرد، هر چند خطبه های ازدواج حضرت پیامبر با خدیجه، و حضرت علی با فاطمه زهرا و سایر معصومین علیهم السلام در کتاب های فقهی و حدیثی موجود است(116).
اینک برای تبرک، گوشه ای از مراسم اجرای عقد امیرالمؤمنین با فاطمه زهرا را برای شما خوانندگان عزیز ترسیم می نمایم:
جابر بن عبدالله انصاری می گوید: چون فاطمه (صلی الله علیه و آله و سلم) با ازدواج علی (علیه السلام) موافقت نمود، رسول خدا فرمود:
: یا علی! هر چه زودتر به مسجد برو، و مردم را برای حضور در آنجا دعوت کن، باید عقد ازدواج شما در همانجا خوانده شود، و حاضرین فضائل و مناقب تو را بشنوند... علی (علیه السلام) با خوشحالی بی سابقه به همراه مردم به مسجد آمد، و رسول گرامی اسلام نیز بلافاصله خود را در مسجد به مردم رسانید، و پس از سخنانی در بالای منبر قرار گرفته و فرمود:
الحمد لله الذی رفع السماء فبناها، و بسط الارض فدحاها، و اثبتها بالجبال فارسیها، اخرج منها ماءها و مرعیها، الذی تعاظم عن صفات الواصفین... ایها الناس! ان الله امرنی ان ازوج کریمتی فاطمه باخی و ابن عمی و اولی الناس بی علی بن ابی طالب و قد زوجه فی السماء بشهاده الملائکه، و امرنی ان ازوجه و اشهدکم علی ذلک.
سپس خود در جایگاه مخصوصی نشسته و به علی (علیه السلام) فرمود تو نیز خطبه ای را بخوان... .
علی (علیه السلام) چنین آغاز کرد:
الحمد لله الذی الهم بفواتح علمه الناطقین، و انار بثواقب عظمته قلوب المتقین، و اوضح بدلائل احکامه طرق الفاصلین و انهج بابن عمی المصطفی العالمین... و الحمد لله علی نعمائه و ایادیه، و اشهد ان لا اله الا الله شهاده تبلغه و ترضیه، و صلی الله علی محمد صلاه تربحه و تحظیه، و النکاح مما امر الله به و اذن فیه، و مجلسنا هذا مما قضاه و رضیه، و هذا محمد بن عبدالله زوجنی ابنته فاطمه علی صداق اربع مأه درهم و دینار قد رضیت بذلک...(117).
این خطبه اشاره ای است به عظمت خدا و اوصاف جمال و الطاف بی کران او، و درود و ثنائی است بر پیامبر عظیم الشأن، و رسالت انسان ساز وی، سپس اشاره کوتاهی است بر ازدواج علی (علیه السلام) با فاطمه در آسمان ها و حضور ملائکه، و انگاه اجرای مراسم در حضور پیامبر و اصحاب آن بزرگوار و بیان مهریه و امضاء و گواه حاضران... .
و در بخشی از خطبه ازدواج حضرت امام جواد (علیه السلام) با ام الفضل دختر مأمون آمده است:
الحمد لله اقراراً بنعمته، و لا اله الا الله اخلاصاً لو حدانیته، و صلی الله علی سید بریته و الاصفیاء من عترته. اما بعد فقد کان من فضل الله علی الانام ان اغناهم بالحلال عن الحرام فقال سبحانه: و انکحو الایامی منکم و الصالحین من عبادکم و امائکم ان یکونوا فقراء یغنهم الله من فضله و الله واسع علیم (در دنبال همین خطبه گفته شود) و قال رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم): تناکحوا تناسلوا تکثروا فانی اباهی بکم الامم یوم القیمه. و قال ایضاً: من تزوج احرز نصف دینه، فلیتق الله فی النصف الاخر.
فعلی کتاب الله، و سنه رسول الله، و منهاج امیرالمؤمنین و الائمه المعصومین سلام الله علیهم اجمعین
مناسب است پیش از آغاز به اجرای صیغه عقد همین خطبه خوانده شود، و سپس با حالتی الهی و توجه کامل، خود عروس و یا وکیل وی، اجرای عقد را آغاز نموده، و الفاظ مخصوص آن را به عربی صحیح با خود داماد و یا وکیلش قرائت نماید... .