گفتار علوی جلد 2

نویسنده : سید مهدی علوی بخشایشی

پیشگفتار

بسم الله الرحمن الرحیم
الحمدالله رب العالمین و الصلوه و السلام علی محمد و آله الطاهرین و اللعنه الدائمه علی اعدائهم اجمعین.
و اما بنعمه ربک فحدث:(1)
از کلام آفریدگار جهان در قرآن مجید و سخنان پیامبران خدا و فرمایشات سفرای الهی و گفتار راهنمایان بشر، به ویژه خاتم رسل و هادی سبل حضرت محمد بن عبدالله (صلی الله علیه و آله و سلم)(2) و جانشینان و فرزندان آن حضرت(3) استفاده می شود، هنگامی که پروردگار عالمیان به بنده خود نعمتی از قبیل صحت، تندرستی، دولت، ثروت، اعتبار و آبرو و نفوذ کلمه و و و بخشیده و ارزانی داشت و انسان در نتیجه آن در رفاه و آسایش به سر برد و با کمال اطمینان خاطر، به حیات و زندگانی خود ادامه داد و از لذایذ و خوشی های گیتی برخوردار گردید، دوست می دارد که آثار نعمت و برکت خود و علائم و نشانه های آن را در بنده اش مشاهده کند.
موقعی که از اسرار و علل و انگیزه های این مطلب تجسس و کنجکاوی نموده و بررسی دقیق و عمیق و رسیدگی کامل به عمل می آوریم، به این نتیجه می رسیم که: این خود یک نوع شکر و سپاسگزاری آفریدگار جهان می باشد، زیرا کسانی که خداوند متعال مثلا به آنان نعمت ثروت و دولت داده و آنها را از مال و منال این جهان غنی و بی نیاز ساخته است، اگر لباس خوب و رخت نو بپوشند، گویا با عمل خودشان به توده مردم می فهمانند و با زبان حال به ایشان می گویند که: ای جمعیت دنیا آگاه باشید که خدای یکتا و یگانه ما را از گرفتاری های فقر و نداری و از زحمت و مشقت تهیدستی رهایی بخشیده و در نعمت دارایی غوطه ور کرده است، و این لباسهایی که در تن مان می بینید، یکی از علامات و نشانه های این انعام و احسان می باشد و برای همین جهت رهبران دینی و پیشوایان اسلامی با بیانات مختلف(4) مردم را در تمام حالات(5) به ویژه در اوقات نماز(6) و هنگام مکالمه و گفتگو با حضرت سبحان به پوشیدن لباس نو و تازه و رخت های پاک و پاکیزه تحریض و ترغیب نموده و از پوشیدن جامه های آلوده و چرکین بر حذر داشته اند. چنانچه از مؤسس عالیقدر اسلام نقل شده که آن بزرگوار مردی را در حالی که موی سرش پریشان و ژولیده بود و پوشاک و رخت هایش کثیف و وضع و حالت او بد و ناگوار و خوشایند نبود مشاهده کرد (پیامبر عزیز اسلام او را در این وضع دید از هیئت و شکل و طرز پوشیدن لباس او دلتنگ و آزرده خاطر گشته)(7) و فرمود: از دین و آیین اسلام است متعه و عقد انقطاعی و اظهار نعمت و ابراز آن(8).
و یا افرادی که از نعمت صحت و سلامتی برخوردارند، اگر در رفتار و کردار خود را پریشان حال و افسرده خاطر به مردم نشان ندهند و مانند اشخاص بیمار و ناخوش رفتار نکرده و اطواری درنیاورند بلکه با کمال نشاط و شادابی به امور و کارهایشان مشغول گردند، این قبیل از مردم با افعال و حرکات خویش نعمت های خداوند را ابراز و آشکار کرده، و به تمام انسان ها اعلان می کنند که: ای جمعیت دنیا، بدانید ما از نعمت بزرگ الهی که نزد بیشتر مردم این جهان مجهول بوده(9) و ارزش و اهمیتی به آن قائل نیستند (و لذا کاملا از آن قدردانی نکرده و مورد استفاده قرار نمی دهند)، برخوردار و بهره مند می باشیم.
برعکس اگر انسان با اینکه در ناز و نعمت حق فرو رفته و غوطه ور شود و از چیزهایی که مایه خوشی و باعث کمال عیش و زندگانی است پیوسته برخوردار گردد، و یا از نعمت عافیت و سلامتی استفاده کند و با وجود این هیچ یک از علامات و آثار آن را از خود نشان ندهد و مخفی بدارد، بر حسب احادیث معتبر و اخبار صحیح که تمام دانشمندان اسلامی آنها را در جوامع معتبرشان وارد کرده اند(10)، این امر نامطلوب و نامرغوب شناخته شده و از اوصاف زشت و ناشایسته به شمار رفته و صاحب آن مورد توجه و عنایت خداوند متعال قرار نمی گیرد برای آنکه این هم یک نوع کفران نعمت پروردگار عالم می باشد برای همین جهت عرض می کنم: خدایا توجهات و تأییدات بی منتهای تو سبب و باعث گردید که توانستیم جلد اول این کتاب را چاپ نموده و در اختیار اهل فضل و کمال قرار بدهیم.
هذا من فضل ربی:
با اینکه نهایت همت و غایت کوشش و جدیت خود را در انجام مراد و مقصود خود صرف نموده و به کار برده بودم، باز هم امید و انتظار نداشتم که این طور مورد استقبال پژوهندگان علم و دانش واقع گردد اما در اثر الطاف رحمانی (همان رحمتی که عوالم را زنده و پابرجا می دارد) پس از انتشار، نخست مورد توجه و عنایت مراجع تقلید و زعمای حوزه ی مقدسه ی علمیه قم و اساتید علم و بزرگان دانش، قرار گرفته و محل تأیید گردید و به طرق مختلف و راههای گوناگون اظهار محبت و ابراز علاقه و مهر از خود نشان دادند.
از اعماق ضمیر و ته دل و صمیم قلب می گویم تمام موفقیتی که در این باره نصیب حقیر شده فقط از عنایات سبحانی بوده است.
روش و رفتار مهرانگیز بزرگان، و توصیه و سفارشهای عده ای از دانشجویان اسلامی و شاگردان مکتب امام جعفر صادق (علیه السلام) که طالب چاپ و انتشار جلد دوم این کتاب بودند و می خواستند که کتاب حاضر در اسرع وقت در دسترس آقایان مبلغین اسلامی و خطبا و گویندگان مذهبی قرار بگیرد باعث شد که به چاپ جلد دوم آن نیز اقدام کنیم.
با وجود مشاغل بسیار و موانع بی شمار و حوادث فراوان و گرفتاری های بی حد و حساب بحمدالله در کمترین مدت به این عمل باز موفق شده و توانستم به تقاضای برادران دینی و درخواست رفقا و دوستان عزیز، عملا پاسخ مثبت داده و به مراد و مقصودشان جامه عمل بپوشانم.
ار فضل وجود و کرم آفریننده موجودات امیدوارم که: این جلد را نیز مورد پسند علماء و اساتید علم و دانش و استادان سخن، قرار داده و بر این رنج و زحمات (که نیرو و طاقتش از آن او است) آثار نیک و نتایج مفید و سودمندی نسبت به عالم توحید و جهان اسلامی مترتب فرماید تا اینکه این خدمت ناچیز، ذخیره و پس اندازی برای حقیر در روز واپسین و رستاخیز (که جز اعمال شایسته و کردار پسندیده دست انسان را نگرفته و او را به مقصود و مرادش ارشاد و هدایت نمی کند) باشد.
خدایا! تو را به اسماء مقدست؛ به مقربان درگاهت، به شهیدان راهت و به قربانی های دین و آئینت به ویژه پنج تن آل عبا، قسمت می دهم که در آن روز خطرناک و بسیار سهمگین با لطف و کرم خود دست ما را بگیر و از مهالک صعب و سخت و خطرناک و هولناک نجات بده و ما را از الطاف و عنایات خود برخوردار ساخته و درهای رحمت و مغفرت و آمرزش خویش را به رویمان بگشا و از نعمت های بهشتی بهره مندمان گردان، آمین یا رب العالمین.
در خاتمه توفیقات و تأییدات اشخاص بصیر و خیر و افراد نیکوکار از مؤمنین که در چاپ این کتاب شریف مساعدت و کمکهای مالی نموده اند (مخصوصاً آقایان حاج حسن و حاج جعفر فرزندان مرحوم محمد باقر قربانعلی نژاد ممدلی میاندوآبی که خداوند به این دو وجود جزای خیر عنایت فرماید) را از آفریدگار جهان درخواست و مسئلت می کنم و امیدوارم آفریننده خلایق، آنان را در راه ترویج شعائر اسلامی و پیشبرد اهداف عالیه و مقاصد پرارج آن با طول عمر بیش از پیش، موفق و کامیاب فرموده و سعادت و خوشبختی هر دو جهان را نصیبشان سازد.
قم - سید مهدی علوی بخشایشی

اهمیت مساجد از نظر اسلامی:

قال الله تعالی فی کتابه: و ان المساجد لله فلا تدعوا مع الله احداً(11).
رسم و روش بنده این است که نخستین سخنرانی را (خواه محرم الحرام خواه ماه مبارک رمضان) به اهمیت و ارزش محافل دینی و مجالس اسلامی اختصاص داده و به اندازه وسعت مجلس و اقتضای حال و وقت، مطالبی در این زمینه به گوش شنوندگان ارجمند می رسانم. و امشب، که اول شهرالله و نخستین شب ماه روزه است نیز همین رویه را تعقیب و دنبال نموده و پیرامون فواید جلسات وعظ و ارشاد و مجالس مذهبی و کیفیت تأثیر وجود آنها در سعادت و خوشبختی جوامع بشری، عرایضی به محضر حضار محترم و برادران دینی تقدیم می دارم. امید است مفید و سودمند واقع گردد.
پروردگار عالم در سوره های مختلف قرآن(12) در ضمن یک آیه و گاهی بیشتر مساجد را به خود اختصاص داده و بندگانش را از شریک قرار دادن دیگران تحذیر فرموده است. از جمله آیه ای که در طلیعه منبر و آغاز سخن تلاوت و قرائت گردید، آفریدگار جهان به پیامبر عالیقدر اسلام وحی فرمود که مساجد و پرستش گاه ها، ویژه ی خدا است(13) با آفریننده خلایق، کسی را نخوانید(14) (چنانچه مشرکین مکه در کعبه مکرمه و مسیحیان در کلیسا و یهود و ترسایان در عبادتگاه و کنشت خود و... این چنین می کردند)(15) بلکه از بعضی آیات استفاده می شود که خالق جهان، بعضی از مساجد روی زمین را مانند مسجدالحرام بیت خود دانسته(16) و سفرا و پیامبران خویش را مأمور ساخته که آن را از آلایش و آلودگی کفر و کثافت و پلیدی شرک، تطهیر و پاک نمایند(17).
و از سخنان رهبران دینی و پیشوایان اسلامی معلوم می شود که بیت خدا فقط به این منحصر نبوده بلکه تمام مساجد روی زمین خانه خدا می باشند(18).
بدون شک و تردید، آفریننده تمام موجودات و آفریدگار جهان هستی، پروردگار عالمیان است. و اوست که همه عوالم را از عدم به وجود و از نیستی به هستی درآورده است و از این رو سرتاسر عالم وجود به آفریدگار جهان نسبت داده شده و به او تعلق و ارتباط دارد.
علاوه بر این، طبق دلیل های محکم و استواری که دانشمندان اسلامی در کتاب های علم کلام(19) در صفات سلبیه (صفات جلال) حضرت سبحانی، مستوفی بیان نموده و توضیح داده اند، آفریننده جهان هستی جسم و جسمانی نیست، بنابراین چه عواملی باعث شده که خالق جهان به مساجد مزیت و امتیازی خاص قائل شده و آنها را ویژه ی خود قرار داده و به بندگانش خانه خویش را معرفی نموده است؟!
پاسخ:
حکمت و فلسفه نسبت مزبور این است که: بشر طبق غریزه و فطرت، خود را محتاج و نیازمند، می داند که به خالق و آفریننده خویش متوجه شده و مدح و ستایش او را به جا بیاورد و خود را برای درک رحمت بی منتهای الهی مجهز و آماده نماید تا بتواند از الطاف ربوبی و عنایات سبحانی برخوردار شده و بهره مند گردد و در کارهایش از او استمداد و کمک خواسته و از او طلب یاری کند، برای آنکه خیر و صلاح خود را در این راه دانسته و تشخیص داده است. زیرا با طبیعت و سرشت خدادادی و کشش انسانیت به خوبی درک کرده و پی برده است که انسان نباید خود را فقط در دایره اسباب و در محیط وسایل معروف با آن ضیقی و تنگی که دارد، محدود سازد و در تنگنا گرفتار نماید، و خویش را برتر از آن می داند که تنها به این زندگانی حیوانی و محدود قانع ساخته و به آن راضی و خشنود کند.
و از طرفی خود را نیز عاجز و ناتوان می بیند که به یک موجود غیبی و نادیدنی که از هر جهت مطلق و غیرمحدود است و مقید به مکان نمی باشد و حواس ظاهری به هیچ وجه او را درک نمی کند توجه نموده و به او رو آورد و حوائج و نیازمندی هایش را از او طلب و درخواست نماید. از این لحاظ پروردگار عالمیان به نفع بندگانش مکان ها و جاهایی را تعیین نموده و به خود اختصاص داده و خانه های خویش قرار داده است تا رمز و اشاره باشد که ذات مقدسش در آنجاها حاضر و ناظر است و چون حضور حقیقی برای آن ذات پاک و پاکیزه غیرممکن و محال است، قهراً رحمت خدایی و الهیش در آن مکان های مقدس موجود است و اگر کسی توجه خود را در آنجاها به رحمت ایزدی عطف کند، مانند این است که به خود ذات حضرت باری (جلت عظمته) توجه نموده است(20).
و اگر آفریدگار جهان بندگانش را مأمور می ساخت که او را مطلقاً عبادت کنند و برای عبادت خویش مکان و محلی را تعیین نمی کرد و مردم را از این جهت محدود و مقید نکرده و آزاد می گذاشت، بدون شک آنان در حیرت و تردید به سر برده و پیوسته پریشان و سرگردان می شدند و نمی دانستند که چگونه به ذات غیبی مطلق و غیرمحدود او توجه نمایند و اگر برخی از جمعیت مسلمانان برای خود در عبادت پروردگار عالم راهی را که شایسته ذات اقدس او می باشد و قرآن مجید به آن ارشاد و هدایت کرده و عقل نیز تصدیق و امضا نموده است، اختیار و انتخاب می کردند، مسلماً همه بندگان خدا این طریق را نیافته و از آن راه وارد نمی شدند و به این وسیله مسلمانان جهان و پیروان آیین مقدس اسلام جماعتی را پیدا نمی کردند که آنان را برای برگزاری بهترین عبادات و افضل اعمال (که عبارت از نماز می باشد)(21) گرد آورند. از این لحاظ گفتیم که: خالق جهان آفرینش به بندگانش رحم کرده و برای خود خانه ای قرار داد(22).

پاداش کسانی که مساجد را آباد می کنند:

همین شرف و مزیت باعث گردید که آفریدگار جهان مساجد را بهترین نقاط روی زمین معرفی نموده(23) و برای آن آداب خاص و شرایط ویژه ای قرار دهد(24) و از ورود بعضی افراد(25) مانند جنب که به پلیدی باطنی و درونی آلوده شده اند، جلوگیری فرموده است و به کسانی که آنها را با طرق مختلف آباد کرده و زنده می دارند وعده و نویدهای ارزنده داده و از عنایات و الطاف بی منتهای خود برخوردار ساخته و بهره مند نموده است(26). برای نمونه به چند حدیث اشاره می شود:
1 - از پیامبر اسلام و جانشینان حقیقی و واقعی آن حضرت نقل شده که فرمودند: هر کسی برای رضایت و خشنودی خداوند متعال مسجدی بسازد آفریدگار جهان نیز برای او خانه ای در بهشت و سرای جاودانی بنا می کند(27).
2 - کسی که چراغی را در مسجدی از مساجد خداوند بیفروزد فرشتگان الهی و حاملین عرش پروردگار عالم پیوسته برای او استغفار و طلب آمرزش می نمایند، مادامی که روشنایی آن چراغ ادامه داشته باشد(28).
3 - حضرت امام صادق (علیه السلام) فرمود: کسی که به خانه خدا برود پایش را در هیچ محل و مکانی و خشک و تری نمی گذارد جز اینکه زمین او را تا اعماقش تسبیح و تقدیس کرده و به پاکی می ستاید(29).
4 - حضرت علی (علیه السلام) فرمود: پارسایی این امت در خانه خدا نشستن است، مسکن و مأوای شخص مؤمن و خداشناس مسجد و محل آسایش و استراحتگاه او خانه اش می باشد(30) و قریب به این مضمون از رهبر اسلام نیز نقل شده است(31).
5 - پیامبر اسلام فرمود: مساجد بازاریست از بازارهای رستاخیز و سرای پایدار؛ اجتماع کردن در آنها باعث مغفرت و آمرزش گناهان بوده و تحفه و ارمغانشان بهشت جاویدان می باشد(32) یعنی انسان چطور در این جهان محدود و موقت برای رفع حوائج و برطرف ساختن نیازمندی های خود، احتیاج به بازار دارد تا لوازم حیات و زندگی را از آن تهیه کند و جسم و جانش را از ناراحتی های مختلف و رنج های گوناگون این دنیا رها ساخته و از لذایذ و خوشی های آن برخوردار شود والا با حوادث ناگوار و پیشامدهای شگفت انگیزی روبرو شده و مورد حملات متعدد و ضررهای غیر قابل تحمل این جهان قرار خواهد گرفت و در نتیجه عزیزترین سرمایه های بشری را از دست خواهد داد.
از این لحاظ است که مردم جهان طبق غریزه و فطرت خودخواهی تا جایی که امکاناتشان اجازه می دهد، وسایل و مقدمات آن را فراهم می سازند.
همچنین اگر بشر خواسته باشد خود را از عذاب های دردناک روز قیامت و گرفتاری های مشکل آن روز رها سازد و از نعمت های لذت بخش بهشت جاویدان (که بشر از توصیف آنها ناتوان و عاجز است) بهره مند شود، باید خویش را به بازارهای سرای پایدار و جهان فناناپذیر برساند و اجناس و کالاهایی که در آن روز به درد او می خورد تهیه کند.