الگوی زعامت (زندگی نامه آیت الله بروجردی)

نویسنده : محمد لک علی آبادی

مقدمه

قال النبی صلی الله علیه و آله: ان مثل العلماء فی الارض کمثل النجوم فی السماء
روزی در خدمت یکی از دوستداران نسل جوان و کارشناس در علوم تربیتی بودم که در رابطه با معرفی یک الگوی صحیح و مناسب برای تربیت سخن به میان آمد که در ضمن صحبتها و بیان اهمیت نقش الگو و الگوی پذیری نسل جوان، این دوست عزیز به عنوان گلایه فرمودند:
شما حوزویان که یکی از ارکان مهم در امر تربیت می باشید آنچنان که باید به وظیفه خود عمل ننموده اند و الگویی اسلامی برای نسل جوان و مربیان تربیتی معرفی نکرده اید!
چون در آن موقع حضور ذهن نداشتم، جواب محکمی نتوانستم ارائه دهم، ولی بعد از تحقیقات بسیار در این مورد متوجه شدم که این ایراد و اشکال از بی اطلاعی ایشان بوده، چرا که اساتید فن در این زمینه تلاشهای فراوانی نموده اند و کتابهای ارزشمندی را ارائه داده اند که قابل تقدیر و تشکر است.
در هر حال چون تذکر ایشان صادقانه و دلسوزانه بود انگیزه معرفی شخصیتها و بزرگان دین و تربیت یافتگان در مکتب اسلام را در من ایجاد نمود و چون سابقا ارادت قلبی از حیث علمی و عملی به استاد علامه، شهید بزرگوار، آیت الله مرتضی مطهری رحمه الله داشتم و کتابهای ایشان را مطالعه می نمودم، وقتی به کتاب ارزشمند تکامل اجتماعی انساناز مجموعه آثار این فیلسوف و متفکر شهید رسیدم به مباحثی در ارتباط با آیت الله العظمی بروجردی که به صورت ضمیمه با عنوان مزایا و خدمات مرحوم آیت الله بروجردی مطرح فرموده بود برخورد و متوجه شخصیت یگانه آیت الله العظمی بروجردی در حوزه های علمیه شدم، زیرا استاد در آنجا اشاره به خدمات علمی ایشان نسبت به حوزه های علمیه دارند و از طرفی چون شخصیت آیت الله العظمی بروجردی از ابعاد مختلف علمی، اخلاقی، سیاسی و اجتماعی قابل بیان و تحقیق و بررسی بود با مشورت و پیگیری فراوان توفیق دستیابی به منابعی در ارتباط با معرفی این مرد خستگی ناپذیر و فقیه عظیم القدر پیدا کردم که در این کتاب در اختیار عموم علاقه مندان قرار گرفته است.
همانطور که گفته شد چون کتابها و منابع بسیاری در این خصوص مورد بررسی قرار گرفت، مشخص شد: محققین و نویسندگان و عزیزانی که در این وادی، قدمهای عظیمی برداشته اند به صورت مکرر از ایشان سخن به میان آورده اند و گاه به صورت کتابی مستقل نگاشته، و در اختیار تشنگان معارف اسلامی قرار داده اند.
ولی چون مطالب ارزنده و مهم دیگری که قابل طرح و بیان بود وجود داشت، اینجانب برآن شدم که با توجه به نکات زیر مطالب را در قالب نقل قول و مستند به صورت کتابی مستقل با عنوان(الگوی زعامت: زندگینامه آیت الله العظمی بروجردی از زبان آیات عظام و علماء اعلام و فضلاء)در معرفی این استاد فقیهان و مراجع معاصر تنظیم نمایم.
مجموعه عواملی که باعث تنظیم مطالب به صورت کتاب حاضر شده و نکاتی که مورد توجه قرار گرفته و در این کتاب لحاظ شده است، عبارت است از:
1-پر جاذبه بودن و تاثیر فراوان بیان خاطره و شنیدن مطالب به صورت نقل قول از گوینده.
2-بعضی از مطالب اگر چه چاپ و منتشر شده اند، چون از مجلات و نشریات می باشند، در نتیجه همیشه در اختیار عموم قرار نمی گیرد و تنها در ایام خاصی که آن مجله یا روزنامه و نشریات به چاپ می رسد مورد استفاده قرار می گیرد.
3-بعضی از مطالب و خاطرات را شاگردان و نزدیکان ایشان بدون واسطه و به صورت شفاهی برای مولف نقل فرموده اند.
4-اگر چه افراد متعدد و قابل اعتمادی بودند که خاطرات زیبا و شنیدنی از حضرت آیت الله العظمی بروجردی داشتند، ولی به لحاظ استناد مطالب تنها از عزیزانی که در زمره علماء می باشند، نقل قول شده است.
5-به خاطر اختصار، خاطرات تکراری را اگر چه اشخاص مختلف هم بیان فرموده اند، حذف شده است.
6-به علت محفوظ ماندن قالب خاطره،از ویرایش مطالب خوداری شده است.
7-بعضی از خاطرات اگر چه با واسطه به گوینده رسیده باشد، به لحاظ محکوم بودن سند،نام ناقل اصلی دقیقا ثبت شده است.
در این جا فرصت را غنیمت شمرده و از تمامی مراجع، علماء و اساتید بزرگوای که اینجانب را مورد عنایت خاصه خویش قرار داده اند و مطالب ارزنده خود را به بنده حقیر ارایه فرمودند، تشکر و قدردانی می نمایم.
حوزه علمیه قم
محمد لک علی آبادی
21/3/1376

بخش اول : قبل از مرجعیت

فصل اول: اجداد، تولد و دوران تحصیل

(اجداد و نسب آیت الله بروجردی قدس سره)
هیت تحریریه:(1)
آیت الله بروجردی از سادات طباطبائی بروجردی است و با سی واسطه به دومین پیشوای شیعیان حضرت حسن بن علی علیه السلام می رسد. جد ششم آن مرحوم،فقیه و حکیم عالیقدر سید محمد بروجردی است که خود از بزرگان و دانشمندان قرن یازدهم هجری به شمار می رود.
سید محمد بروجردی داماد ابوطالب پسر ابوالمعالی کبیر، تنها داماد و فقیه مشهور ملاصالح مازندرانی است که او نیز داماد علامه بزرگوار ملامحمدتقی مجلسی می باشد.
همسر میر ابوطالب نیز دختر ملاعبدالله پسر مجلسی اول و برادر علامه مجلسی دوم مولف کتاب بحارالانوار است،به همین جهت خاندان آیت الله بروجردی از دو سو،نواده دختری مجلسی اول می باشد و لذا رجال و دانشمندان این دودمان از مجلسی اول تعبیر به جد و از مجلسی دوم مولف بحارالانوار تعبیر به خالدائیمی کنند.
سید محمد بروجردی یک پسر و یک دختر داشته است، دختر وی همسر استاد کل، وحید بهبهانی فقیه نامی بوده و پسرش موسوم به سید مرتضی که دانشمندی بلند پایه به شمار می آمده،دارای دو پسر فقیه مبرز بوده است.
نخستین آنها سید محمد مهدی بروجردی و این همان علامه بحرالعلوم است که از اعاظم مجتهدین شیعه و نوابغ کم نظیر اسلام است، دیگر سید جواد که او دانشمندی باوقار و سرشناس بوده است.
آیت الله بروجردی با سه واسطه به این سید بزرگوار می پیوندد. به این معنی که آن مرحوم سید علی فرزند سید علی و او فرزند سید احمد و او فرزند سید علی نقی فرزند سید جواد است. عموی جد آیت الله بروجردی میرزا محمود بروجردی فرزند دیگر سید علی مذکور،مولف کتابمواهب السینه نیز از مفاخر دانشمندان و فقها می باشد.
به طور خلاصه پدران و نیاکان و بستگان پدر و مادری آیت الله بروجردی اغلب از دانشمندان و فقهای شیعه و بعضی از آنها از مراجع بزرگ عصر خود بوده اند،از این رو در حقیقت باید گفت: آیت الله فقید زعامت و مرجعیت را به ارث برده بود.