فلسفه و ژرفای نماز

نویسنده : محمد عربی ستوده آرانی

مقدمه

خوانندگان محترم را بسلام و درود یاد کرده و توجه آنان را بنکات زیر معطوف می دارد. کتاب حاضر مجموعه ای است از آیات و روایات و احادیث از بیانات پرارزش پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله و سلم) و ائمه معصومین (علیهم السلام) به افراد و طالبین سعادت اهداء می شود و امید است با عمل به آن موجب قبولی اعمال و نجات اخروی در اثر تدبر در سایه عمل و بکار بستن آن حاصل شود.
چه بسا انسان عبادات فراوان و بسیار بجا آورده لکن با عدم توجه به مسائلی که باید در نظر باشد زحمات او بی فایده است
سالیان متمادی نماز خوانده و روزه گرفته و یا اموال و ثروت خود را مصرف نموده و یا اینکه جان خود را از دست داده لکن حاصل و سمره او نسبی است و کم رنگ و بی ارزش است که با توجه به مطالب مندرج در کتاب نماز و حضور قلب امید است موجب شود تا از آن زیان و خسران محفوظ و سعادت اخروی را شامل و حاصل شود.
بفضله و عنایاته

پیشگفتار

با سلام و درود بی پایان به پیشگاه مقدس خاتم الاوصیا بقیه الله الاعظم و الحجه الثانی عشر الامام المنتظر المهدی (عج) فرجه و ارواح العالمین له الفداه
در رابطه با نکاتی که باید در عبادات و نمازهای واجب و غیره مورد توجه قرار گیرد که شرط قبولی اعمال است و فضیلت نمازهای واجب که نماز افضل اعمال است و انبیاء و ائمه علیهم السلام در آخرین لحظات عمر خود نسبت به آن سفارش نموده اند و نماز ستون دین است و در قیامت اولین سؤال که از انسان می شود در رابطه با نماز است که اگر قبول درگاه خداوند شود عبادات و کارهای دیگر که برای خدا انجام شده قبول شود.
امام صادق (علیه السلام) فرمودند بعد از شناخت خداوند و شهادت بر وحدانیت او عبادتی را افضل و بهتر از نماز نمی دانم و حضرت عیسی (علیه السلام) فرمود که بمن توصیه شد نسبت به نماز و زکات در تمام عمر که آن را بجا آورم و خداوند به آن امر نمود(1)
پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند که در شبانه روز پنج نوبت نماز خواندن انسان را از گناه پاک گرداند مثل فردی که در روز پنج مرتبه در آب خود را شستشو دهد بدنش تمیز شده و از چرک محفوظ ماند.
در حال نماز انسان باید به یاد خدا باشد و با خضوع و خشوع و وقار و متوجه باشد که با چه کسی سخن می گوید و خود را در مقابل عظمت و بزرگی خداوند عالم بسیار ناچیز بداند و چون عظمت خدا را در نظر آورد از خود بی خبر شود چنانکه در حال نماز تیر را از پای مبارک امیرالمؤمنین (علیه السلام) بیرون آوردند متوجه نشدند و در حال نماز کارهائی که ثواب آن را کم می نماید انجام ندهد و نیز کارهائی که ثواب نماز را زیاد می کند بجا آورد مثلاً لباس پاکیزه بپوشد و انگشتر عقیق بدست نماید و شانه و مسواک و نموده و خود را خوشبو نماید.
الصلاه واجبه و فرض علی کل بالغ عاقل و ان الوجوب یختص بمن له صفه التعقل اذا الایمان تصدیق فالمؤمنون هم المصدقون و التصدیق لا یصدر الا عن تصور و جزم و اذعان و ذلک غیر متصور الا فیمن له تعقل فلا یجب علی الصبی و لا علی المجنون و لا علی المغمی علیه.
نماز واجب و فرض است بر هر انسان بالغ و عاقل و وجوب آن مختص می باشد به فردی که دارای قدرت تعقل و تفکر باشد چون ایمان تصدیق و پذیرفتن است و افراد مؤمن آن را پذیرفته و به خدا ایمان آورده اند و تصدیق و ایمان میسر نشود مگر به تصور و جزم و یقین و آن تصدیق ممکن نیست مگر برای فردی که تعقل نماید و او را پذیرا شود پس در این صورت نماز بر دیوانه و کودک و افراد مدهوش واجب نمی باشد.
عبادات خصوصاً نماز باید با تعقل و تدبر همراه باشد که در این صورت دارای ارزش است.
و در این رابطه آیات و روایات دلالت دارند بر ارزش و اهمیت حضور قلب و اخلاص در عبادات خصوصاً در حال نماز که در ذهن نماز گذار این معنی و مفهوم باشد که بنابر بیان در بار حضرت علی (علیه السلام) که الهی ما عبدتک خوفاً من نارک پروردگارا تو را عبادت می نمایم و این کار نه از روی ترس است که از عذاب و آتش جهنم ترسان باشم و و لا طمعاً فی جنتک و این عبادت من نه از جهت طمع و خواهش و تقاضای بهشت است بل وجدتک اهلاً للعباده فعبدتک ای خدا، و ای پروردگار من، نماز و بندگی من نه از ترس و طمع بود بلکه تو را سزاوار پرستش و بندگی دانستم و از آن جهت تو را عبادت و ستایش نمودم و در کتاب نماز و حضور قلب نکات مهم که باید در حین عبادت و در حال انجام نماز مراعات شود یاد آوری شده که بنابر فرمایش رسول مکرم اسلام (صلی الله علیه و آله و سلم) که فرموده الدال علی الخیر کفاعله راهنما و دعوت کننده به کارهای پسندیده مانند انجام دهنده آن است.
سبحان ربک رب العزه عما یصفون
و سلام علی المرسلین و الحمد الله رب العالمین.

بخش اول: فلسفه و آثار نماز

بسم الله الرحمن الرحیم