عمل در ترازوی حق

نویسنده : مصطفی جعفر طیاری دهاقانی

مقدمه دفتر

در قرآن مجید، آیاتی به چشم می خورد و در کتابهای حدیث، روایاتی مشاهده می گردد که از حبط عمل، سخن به میان آورده اند.
از این رو یکی از مسائل مهم مطرح شده در علم کلام، مسأله احباط، موازنه و تکفیر است؛ بدین معنا که آیا اعمال نیک و بد در یکدیگر تأثیر متقابل دارند یا هر کدام از اعمال نیک و بد، حساب مخصوص خود را دارد.
موضوع فوق از زوایای گوناگونی جای بحث دارد و علمای بزرگ به طور پراکنده آن را در علم کلام و تفسیر، مورد بحث قرار داده اند که در اینجا به گوشه ای از مباحث مهم این موضوع اشاره می کنیم:
الف: اختلاف در پذیرش احباط، موازنه و تکفیر و عدم پذیرش آن.
ب: متعل ق احباط، موازنه و تکفیر چیست و شعاع دایره ای آن چه مقدار است؟
ج: منظور از احباط اعمال در دنیاست یا آخرت و یا هر دو.
د: مقصود، احباط اعمال مؤمن است یا کافر و یا هر دو.
ه: چه نتیجه ای از بحث می توان به دست آورد؟
مؤلف محترم این کتاب، با دیدگاه خاص خود، به بحثی نسبتاً جامع و کاملی درباره موضوع فوق پرداخته و آن را به خوانندگان خویش عرضه می نماید.
این دفتر، پس از بررسی، ویرایش و اصلاحاتی چند، آن را به زیور چاپ آراسته و در اختیار پژوهشگران قرار می دهد و جز خشنودی خداوند بزرگ، هدفی را دنبال نمی نماید.
دفتر انتشارات اسلامی
وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم

مقدمه مؤلف

موضوع این پژوهش احباط، تکفیر و موازنه است و نوشتار حاضر از جهت کلامی به بررسی آن می پردازد. پیش از ورود به اصل بحث، بیان چند مطلب لازم است:

1 - توضیح موضوع

گرچه هدف کلی و اساسی این نوشتار، توضیح و تبیین موضوع احباط، تکفیر و موازنه می باشد و این مطلب در تمام کتاب مورد بررسی قرار گرفته؛ اما توضیح اجمالی آن در ابتدا لازم است.
موضوع احباط، تکفیر و موازنه، یکی از مباحث کلامی است که معمولاً در بحث معاد از سوی متکلمان اسلامی مورد بررسی قرار می گیرد. این موضوع از مطالبی است که معتزله درباره آن در مقابل اکثریت امامیه و اشاعره، نظری خاص دارند.
با توجه به آیات و روایات متعددی که در این باب وارد شده است، می توان آن را از جهت تفسیری و روایی بررسی کرد. علاوه بر این، از حیث فلسفی و عرفانی نیز شایسته پژوهش و تحقیق است؛ اما در این نوشتار جهت کلامی آن مورد نظر است، گرچه به طور اجمال از طرح ابعاد دیگر آن نیز ناگزیر هستیم.
سه واژه احباط، تکفیر و موازنه، مربوط به این مطلب است که آیا اعمال نیک و بد، حسنات و سیئات انسان، ثواب و عقاب و یا استحقاق این دو، در یکدیگر تأثیر دارند یا نه و چگونه؟
اگر اعمال بد و گناهان، در اعمال نیک، اثر بگذارند و آنها را از بین ببرند، بحث، مربوط به احباط است و در صورت عکس آن، بحث مربوط به تکفیر است و اگر به صورت تأثیر متقابل و کسر و انکسار باشد، به آن موازنه گفته می شود.