عشق برتر«راههای ایجاد محبت اهل بیت (علیهم السلام) در کودکان و نوجوانان»

جواد محدثی‏

5- بیان فضیلت حب آل پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم)

فعال ساختن کانال تبلیغ محبت اهل بیت (علیهم السلام)، در جذب دیگران اثر دارد. گفتن و مطرح کردن خوبیهای آنان مؤثر است. به عنوان یک دستور کار، باید فضیلت، آثار و برکات محبت اهل بیت (علیهم السلام) را بصورت پیوسته طرح کرد. به هر حال در عده ای اثر می گذارد و مردم به دنبال یک موج تبلیغاتی در رسانه ها یا مراکز فرهنگی، به سمت و سویی گرایش می یابند.
در این باره احادیث فراوان است. به عنوان نمونه: پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود:
الا و من مات علی حب آل محمد مات شهیداً،
الا و من مات علی حب آل محمد مات مغفوراً له
الا و من مات علی حب آل محمد مات مؤمنا مستکمل الأیمان
الا و من مات علی حب آل محمد بشره ملک الموت بالجنة
الا و من مات علی حب آل محمد فتح له فی قبره بابان الی الجنة،
الا و من مات علی حب آل محمد جعل الله قبره مزار ملائکة الرحمة...(69)
هر کس با محبت آل محمد بمیرد، شهید مرده است، آمرزیده می شود، با توبه می میرد، با ایمان کامل می میرد، فرشته مرگ او را به بهشت مژده می دهد، در قبرش دو در به روی بهشت گشوده می شود، قبر او زیارتگاه فرشتگان رحمت الهی می شود.
چنین روایاتی فراوان است. ذکر اینها دلها را تکان می دهد و شیفته اهل بیت (علیهم السلام) می سازد. از جمله نکاتی که در فضیلت این محبت در روایات فراوان آمده است اینهاست:
- حب اهل بیت، اساس دین و نظام دین است.(70)
- حب اهل بیت، حب خداست.(71) به قول مولوی:
این محبت از محبتها جداست - حب محبوب خدا، حب خداست
- حب اهل بیت، حب رسول خداست.(72)
- حب اهل بیت، هدیه الهی است.(73)
- حب اهل بیت، برترین عبادت است.(74)
- حب اهل بیت، باقیات الصالحات است.(75)
پس وقتی حب اهل بیت (علیهم السلام) این همه فضیلت دارد، باید ظرف دل را از محبت آنان پر کرد و عشقها و علاقه ها را نثار آنان نمود که شایسته ترین افراد برای دوست داشتن و عشق ورزیدن اند و ارزش دل به عنوان یک ظرف، بستگی به محتوای محبتی دارد که در آن است. قیمت انسان، به عشقی است که در ظرف دلش جای می گیرد. هر چه آن معشوق و محبوب، ارزشمندتر و نفیس تر باشد، انسان هم قیمتی تر و پربهاتر می شود.
رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود: ای مردم! پیوسته مودت ما خاندان را داشته باشید و از آن جدا نشوید، هر کس خدا را در حالی ملاقات کند که مودت ما را داشته باشد، با شفاعت ما وارد بهشت می شود.(76)

6- طرح نیازمندی و بهره مندی از این محبت

انسان معمولاً مجذوب کسی یا جایی می شود که گره از کار او بگشاید و بهره برساند. در رابطه های اجتماعی افراد، به وضوح این مسأله دیده می شود. در زندگی ممتد و مستمر ما که تا آخرت ادامه می یابد، کجاها گیر می کنیم و نیاز به کمک داریم؟ هنگام مرگ، در برزخ، در رستاخیز، هنگام عبور از صراط و... که بشدت نیازمند و گرفتاریم، به کارسازی محبت اهل بیت (علیهم السلام) آگاه می شویم. در این زمینه هم حدیث بسیار است از جمله این چند حدیث مشهور رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم):
1- حبی و حب اهل بیتی نافع فی سبعة مواطن اهوالهن عظیمة: عند الوفاة و فی القبر و عند النشور و عند الکتاب و عند الحساب و عند المیزان و عند الصراط(77)
حب من و محبت اهل بیت من در هفت جا سود می بخشد، هفت جایی که هول و هراس آنها عظیم است: هنگام مرگ، در قبر، هنگام برخاستن از قبر، هنگام تحویل نامه اعمال، هنگام حساب و بررسی اعمال، هنگام سنجش عملها و هنگام عبور از صراط.
2- سأل رجل رسول الله عن الساعة، فقال: ما اعددت لها؟ قال: ما اعددت لها کبیراً، الا انی احب الله و رسوله. قال: فانت مع من احببت (المرء مع احب) قال انس: فما رأیت المسلمین فرحوا بعد الأسلام بشی ء اشد من فرحهم بهذا(78)
مردی از پیامبر پرسید که قیامت کی است و چگونه است؟ حضرت پرسید: برای قیامت چه آماده کرده ای؟ گفت: چیز مهمی آماده نکرده ام، جز اینکه خدا و پیامبرش را دوست دارم. حضرت فرمود: تو با کسی هستی که دوست می داری (انسان با کسی محشور می شود که دوستش دارد). انس گوید: من ندیدم که مسلمانان، پس از اسلام به چیزی بیش از این سخن خوشحال شوند.
3- علی (علیه السلام) من احبنا کان معنا یوم القیامة، ولو ان رجلا احب حجراً لحشره الله معه(79)
هر کس ما را دوست بدارد، در روز قیامت با ما خواهد بود، اگر کسی یک سنگ را دوست بدارد، خداوند او را با آن سنگ محشور می سازد.
این مژده بزرگی است که علاقه مند به اهل بیت (علیهم السلام) بداند که در آخرت هم با آنان محشور خواهد بود. وقتی محبت تا این اندازه کارساز است، چرا این گنج را نداشته باشیم؟
امام صادق (علیه السلام) می فرماید: دم مرگ، وقتی که جانتان به گلوگاه می رسد، بیشترین نیاز را به محبت ما دارید. اگر حب ما در دلتان بود، فرشته مژده رسان می آید و می گوید: هراسی نداشته باش، که ایمن شدی.(80)
آثار محبت اهل بیت (علیهم السلام) در روایات، بسیار فراوان ذکر شده است، جمع بندی این آثار و منافع، بخصوص برای مرحله آخرت، در این عنوانها می گنجد:(81)
- موجب از بین رفتن گناهان می شود.(82)
- دل را پاک می سازد.(83)
- در دل، حکمت جاری می سازد.(84)
- کمال دین است.(85)
- موجب برخورداری از شفاعت است.(86)
- نور در قیامت است.(87)
- ایمنی در قیامت است.(88)
- موجب ثبات در صراط است.(89)
- از آتش دوزخ نجات می دهد.(90)
- موجب محشور شدن با اهل بیت است.(91)
- انسان را بهشتی می سازد.(92)
- موجب خیر دنیا و آخرت و نجات از عذاب قبر است.(93)
حضرت رسول (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود: خداوند به هر کس محبت امامان از اهل بیت مرا روزی کند به خیر دنیا و آخرت رسیده و بی شک اهل بهشت است و در حب اهل بیت من بیست خصلت و فایده است، ده تا در دنیا و ده تا در آخرت.(94)
توجه به آثار و برکات این محبت، سبب شیفتگی انسان به اهل بیت (علیهم السلام) می شود و این گوهر گرانبها را در نظر افراد، ارزشمند می سازد.نمونه های متعددی نقل شده از کسانی که به خواب زندگان آمده اند و چون از اوضاع و احوال پس از مرگ از آنها سؤال شده، در پاسخ گفته اند: بازار عمل خیلی کساد است، آنچه ما را نجات داد، محبت خاندان پیامبر بود. این نیز بخشی از نیازمندی ما را به محبت و کار ساز بودن مودت اهل بیت نشان می دهد.

7- ارزش جلوه دادن محبت اهل بیت (علیهم السلام)

وقتی کاری مورد تقدیر و تشویق قرار می گیرد و به عنوان الگو مطرح می شود، در دیگران هم جذبه و کشش ایجاد می کند. ارزشگذاران جامعه، مسؤولان فرهنگی هنری، برگزار کنندگان مسابقات، جایزه دهندگان، اینها همه در ارزش به شمار آمدن این محبت نقش دارند. وقتی کسی به خاطر شعر گفتن یا قصه نوشتن یا کتاب خواندن در مورد ائمه علیهم السلام تشویق شود، هم محبت پیدا می کند و هم به خاطر این پیوند، احساس عزت و سربلندی دارد. چون می داند که این کیف و چادر و کتاب و جایزه را به خاطر این موضوع جایزه گرفته است و از آن قضیه، خاطره شیرینی به یادش می ماند که در پدید آوردن این جذبه، مؤثر است.
افراد نسبت به هر چه مورد تشویق و احترام قرار می گیرند، از جمله گرایشهای مذهبی و علاقه به اهل بیت، به آنها علاقه بیشتری پیدا می کنند و اگر بی توجهی و برخورد سر ببینند، دلسرد و زده می شوند. در این زمینه، بخصوص تشویق در حضور دیگران مؤثرتر است. البته باید دقت کرد که تشویق، حالت رشوه پیدا نکند.
در جامعه به هر چه بها داده شود، هم نسبت به آن گرایش پیدا می شود و هم طرفداران، با غرور و افتخار آن را مطرح می کنند. مثلاً وقتی از جوانها می پرسند: درباره چه چیزی شعر می گویید، اغلب می گویند: عشق، بهار، دوستی، زندگی، گل و بلبلها و... وقتی از نوجوانان و جوانان پرسیده می شود: چه کتابهایی می خوانید، می گویند: رمان، کتابهای علمی، داستانهای تخیلی و....
گویا سختشان است بگویند که درباره خدا و نماز و ائمه (علیهم السلام) شعر می گوییم یا کتابهای مربوط به اهل بیت و کتب دینی می خوانیم. چون از این جهت مورد تشویق قرار نمی گیرند و با نام اینها آب دهانشان راه نمی افتد و احساس غرور شخصیت و بالیدن و فخر فروختن نمی کنند.
باید شرائطی پیش آورد که اگر کسی درباره اهل بیت (علیهم السلام) شعر گفت، شعر حفظ کرد، حدیث حفظ کرد، کتاب خواند، قصه نوشت، فیلم ساخت، تابلوی هنری کشید، یا حتی نام ائمه (علیهم السلام) را داشت یا نام اهل بیت (علیهم السلام) را روی فرزند خود گذاشت، احساس افتخار و سربلندی کند و این را ارزش احساس کند و ارزنده تلقی کند. حب اهل بیت، لطف و موهبت ویژه الهی است که در دلهای شایسته جای می گیرد. به فرموده حضرت رضا علیه السلام:
یهدی الله لولا یتنا من احب(95)
خدا هر که را دوست بدارد، به ولایت ما راهنمایی می کند.
به قول شهریار:
چه شاعران که هم اهل صفا و مرد رهند - ولی مقام ولایت به هرکسی ندهند
معمولاً اشخاصی که به خاطر مثلاً نام علی، مهدی، فاطمه، حسین و... در مناسبتهای ویژه امامان، جایزه می گیرند، نسبت به این نام ها و صاحبان آنها علاقه پیدا می کنند و دیگران هم آرزو می کنند که کاش چنین نامهایی داشتند و به مواهب و هدایایی نایل می شدند. به این نکته باید چنان ظریف عمل شود که شوق داشتن چنین نامهایی در دل ایجاد شود، نه آنکه به خاطر نداشتن این اسامی، عقده و بدبینی و احساس حقارت پدید آید و اثر منفی به بار آورد. این محبت باید چنان نفیس و قیمتی معرفی شود که دارنده آن، به داشتنش افتخار کند و آن را کوچک نشمارد. توصیه امام صادق (علیه السلام) است که: مودت و دوستی ما را کوچک نشمارید، چرا که از باقیات صالحات است.(96)
مهر تو را به عالم امکان نمی دهم - این گنج، پربهاست، من ارزان نمی دهم
وقتی از رسانه ها، تلویزیون، مسابقات و گزارشها، الگو معرفی می شود، تأثیر گذار است و همان الگوی مطرح شده، محبوب دلها می شود، خواه یک فوتبالیست باشد، یا آواز خوان، یا حافظ قرآن، یا مخترع، یا نقاش و شاعر و هرکس در هر زمینه و موردی مورد تشویق و تکریم قرار گیرد، همان جهت، مورد توجه مخاطبان اینگونه برنامه ها واقع می شود. تشویق یک هنرپیشه، گرایش به هنر را افزایش می دهد، تشویق یک حافظ قرآن، علاقه به قرآن و قرائت و حفظ، پدید می آورد و بزرگداشت یک دانش آموز موفق در المپیادهای علمی، گرایش علمی جوانان را بالا می برد.
چهره ها، شعرها، شاعران و شخصیتهای علمی، ادبی و هنری که حتی در کتب درسی کودکان و نوجوانان مطرح می شود، محبت و علاقه می آفریند. از این رو در گزینش اینگونه چهره ها نیز باید دقت کرد، چون معرفی یک شاعر ولایی و انقلابی، نوعی الگو دادن است و گرایشهای مذهبی و اهل بیتی می آورد.
امام صادق (علیه السلام) فرمود:
یا معشر الشیعة!... علموا اولادکم شعر العبدی فانه علی دین الله.(97)
ای گروه شیعه! به فرزندانتان شعر عبدی را بیاموزید، چرا که او بر دین خداست.
این توصیه امام صادق (علیه السلام) که شیعیان شعر عبدی کوفی(98) را به بچه هایشان یاد بدهند، بزرگترین تشویق و الگو دهی است. شعر عبدی، از فضیلتهای اهل بیت (علیهم السلام) موج می زد. سید حمیری که از شاعران متعهد شیعه است می گفت: هر کس حدیثی بگوید از فضایل علی (علیه السلام) و اهل بیت (علیهم السلام) که من آن را در شعرم نگفته ام، این اسبم را به او می بخشم!
ابوطالب، پدر حضرت علی (علیه السلام) از موحدان و مؤمنان به پیامبر اکرم بود و در وصف او اشعاری سروده است. نقل است که حضرت علی (علیه السلام) دوست می داشت که شعرهای ابوطالب نقل و تدوین گردد و فرمود: آنها را یاد بگیرید و به فرزندانتان هم بیاموزید، چرا که ابوطالب، بر دین خدا بود و در شعر او دانش بسیاری است:
کان امیرالمؤمنین (علیه السلام) یعجبه ان یروی شعر ابی طالب وان یدون و قال: تعلموه و علموه اولادکم، فانه کان علی دین الله و فیه علم کثیر(99)
این نیز نمونه دیگری در الگودهی فرهنگی و ادبی و توجه به محتوا و درونمایه مثبت و سازنده شعر و شاعر است که در انتقال به فرزندان باید مورد توجه قرار گیرد.
دختر ابوالأسود دوئلی وقتی فهمید که خلیفه، عسل را فرستاده تا محبت اهل بیت (علیهم السلام) را از دل آنها بیرون کند، آنچه را خورده بود، پس آورد، و نخواست با خوردن عسل، مهر آل علی را از دست بدهد.(100)
معلمان در این مسائل خیلی می توانند خط دهی داشته باشند و به گرایشها و الگوگیریهای نوجوانان جهت بدهند. حتی اگر یک دختر و پسر غیر متعهد، به خاطر اینکه اسمشان مهدی یا زینب و فاطمه است جایزه بگیرند، همین تأثیر ضمنی در ایجاد محبت می کند. اگر اهدای جوایز، در سالروز مناسبتهای دینی و اهل بیتی انجام گیرد، بخصوص ولادتهای معصومین، در ایجاد زمینه های گرایش مؤثر است.
در احادیث شفاعت آمده است که روز قیامت، حضرت زهرا علیها السلام شیعیان را شفاعت می کند. آنان که مورد شفاعت قرار گرفته اند، از خدا می خواهند که منزلت و قدرشان آن روز معلوم گردد. به آنان خطاب می شود: برگردید و بنگرید، هر کس به خاطر محبت فاطمه علیها السلام شما را دوست داشته، یا به شما طعام و لباس داده و آب نوشانده، یا از آبروی شما دفاع کرده، دست او را بگیرید و وارد بهشت سازید(101) این نیز نشان دهنده ارزش این محبت و اثر بخشی آن در قیامت است.