فهرست کتاب


رسول الله صلی الله علیه و آله الگوی زندگی

حبیب الله احمدی

نماز و تهجد

نماز که کمال خضوع بنده در برابر حق است، شادابی و فروغ چشم رسول الله صلی الله علیه و آله می باشد: قره عینی فی الصلوه(282) قرآن برای به کمال رساندن حضرت در بعد عبادی این چنین رهنمود می دهد: یا ایها المزمل قم اللیل الا قلیلا نصفه او انقص منه قلیلا اوزد علیه ورتل القرآن ترتیلا انا سنلقی علیک قولا ثقیلا ان ناشئه اللیل هی اشد وطئا و اقوم قیلا(283) هان ای جامه به خود پیچیده چون تو را در روز مراوده فراوان است، شب را جز اندک برای پرستش برخیز، خفتگی و استراحت شب به مقدار نصف شب یا کمتر از نصف یا بیشتر از نصف (به فراخور حال ) باشد. و قرآن را به آرامی قرائت کن به زودی به تو سخن و مسئولیت سنگین ارزانی خواهیم نمود.
برای گرفتن فیض بزرگی چون قرآن باید شب زنده دار باشی. آن هنگام که همه در خواب ناز به سر می برند، تو بر خیز با معبود خویش سودا کن. در دل شب که آرام و به دور از معاشرت های این سویی است، بر خیز تهجد کن و قرآن را با ترتیل و طمانینه بخوان و به مبدا کمالات دست نیاز دراز کن تا روح تو ظرفیت حاصل کند و آماده پذیرش مسئولیت سنگین و رسالت عظیم گردد.

نماز شب

و من اللیل فتهجد به نافله لک عسی ان یبعثک ربک مقاما محمودا(284) برخی از شب را به تهجد و شب زنده داری برخیز نماز شب بپا کن تا شاید پروردگار تو مقام محمود و پسندیده نصیب تو کند. رسیدن به مقام مورد پسند که بریدن از غیر خدا و پیوستن به حق است تهجد و شب زنده داری چاره ساز است. و رسول الله صلی الله علیه و آله شب را تا به صبح به طور متناوب به عبادت مشغول بودند. چنین نبود که شب را تا نزدیک طلوع فجر بخوابد آنگاه به مقدار نماز شب که بر او واجب بود برخیزد و نماز بخواند، بلکه او قدری استراحت می کرد، آنگاه به نماز می پرداخت تا خسته شود و سپس مدت کوتاهی به استراحت می پرداخت، دوباره برای عبادت بیدار می شد. تا طلوع فجر به همین صورت به سر می برد:
عن الصادق علیه السلام ان رسول الله صلی الله علیه و آله کان اذا صلی العشاء الاخره امر بوضوئه و سواکه فوضع عند راسه مخمرا فیرقد ما شاء الله، ثم یقوم فیستاک و یتوضا و یصلی اربع رکعات ثم یرقد...(285)
رسول الله صلی الله علیه و آله هنگامی که نماز عشا را می خواند آب وضو و مسواک را بالای سرش می نهاد، روی آن را می پوشاند، قدری می خوابید، بیدار می شد و مسواک می کرد و وضو می گرفت چهار رکعت نماز می خواند، آنگاه می خوابید.دوباره بر می خواست و مسواک می کرد و وضو می گرفت، چهار رکعت دیگر نماز می خواند: باز می خوابید و آنگاه نماز وتر را می خواند... تا طلوع فجر چندین مرتبه برای نماز شب و تهجد بیدار می شدند و شب زنده داری می کردند و سجده ها و تسبیح طولانی می کردند: و من اللیل فسبحه واسجد له لیلاً طویلاً(286) برخی از شب را به تسبیح معشوق بپرداز و شب طولانی را سر بر سجده تواضع نهاده، و بر معبود خویش تواضع نما.
نماز او هم آن چنان از خلوص و حضور قلب بر خوردار بود که در هنگام نماز از همه می برید و تنها توجه اش به سوی خدا بود. عبادت را با خشوع کامل انجام می داد: کان اذا حضر الصلوة فکانه لم یعرفنا و لم نعرفه اشتغالاً بعظمة الله(287) هنگامی که وقت نماز می رسید آن مقدار متوجه خدا بود که مثل این که او را نمی شناخت و ما او را نمی شناسیم! اذا قام الی الصلوه تربد وجهه خوفا من الله(288) هنگامی که به نماز می ایستاد صورت حضرت از ترس خدا دگرگون می شد. از لحاظ ادب آن مقدار مودب و خاضعانه در برابر حق می ایستاد که در هنگام نماز کاملاً بی حرکت بود همانند لباسی که در کناری افتاده باشد: اذا قام علی الصلوة کانه ثوب ملقی(289)

روزه

بهره وری از نعمت های مادی تقویت و غذای جسم است، همان گونه که پرستش تقویت روح می باشد. دین بین این دو تعادل ایجاد می کند. پرداختن به جسم و تن پروری غفلت از روح است.که موجب خسارات جبران ناپذیر می شود. افراط در بی توجهی به جسم و رهبانیت نیز مردود است که انسان را به مقصد می رساند: لم یکتب علینا الرهبانیه بر ما رهبانیت ترک دنیا مقرر نشده است. این حدیث از رسول الله صلی الله علیه و آله درمورد عثمان بن مظعون آمده است که وی زندگی دنیا را ترک و به عبادت و تهجد پرداخت. وقتی خبر به حضرت رسید، وی را از این عمل باز داشت، آنگاه فرمود رهبانیت امت من جهاد در راه خداست.(290)
روزه به لحاظ تعدیل قوای جسم نقش عظیمی در پرورش روح دارد. روزه موجب تهی شدن انبان جسم از غذای بیش از نیاز شده، توجه روح را به عبودیت و پرستش معبود معطوف می دارد. و با تعدیل نیروی جسم روح پرستش را بالنده می نماید. و به همین جهت دین آسمانی توجه شایان به آن نموده، و در شرایع آسمانی به عنوان یکی از مناسک همواره مطرح بوده است، تا زمینه را برای پرورش روح و حرکت به سوی تقوا آماده نماید. تعادل بین این دو بهره گیری از قدرت جسم برای پرورش و تزکیه روح سیره رسول الله صلی الله علیه و آله می باشد. او غذا تناول می کرد تا توان بگیرد. و عبادت کند نه این که توان می گرفت تا غذا تناول کند. او آن مقدار غذا می خورد که زنده بماند. نه زنده می ماند تا غذا تناول کند. و تفاوت این دو بسیار است. او برای پرورش روح خویش همواره یک روز در میان روزه می گرفت. صام یوما و افطر یوما(291) دو ماه شعبان و رمضان را مستمر روزه می گرفت: کان رسول الله صلی الله علیه و آله یصوم شعبان و رمضان(292)