سیمای سلمان

نویسنده : علامه ی محقق محمد رضا حاج شریفی خوانساری

مقدمه

باسم الله تعالی و له الحمد و الثناء
از الطاف بی کران الهی، توفیق خدمات قلمی بوده که از سال 1362 شمسی نصیبم گردید و نخستین اثرم به عنوان: سیمای ابوذر غفاری در آن زمان منتشر شد، فکر می کردم که پیرامون سه تن دیگر از ارکان چهارگانه ی تشیع: سلمان، مقداد و عمار نیز انجام وظیفه نمایم، اینک افتخار ترسیم سیمای سلمان را یافتم و به محضرش تقدیم می دارم.
امید است مسلمانان با آشنایی بیشتر از زندگانی درخشان آن رادمرد بزرگ اسلام و ایران بر ایمانشان افزایند و راه رستگاری پیمایند، و له الحمد و له الشکر.
محمد رضا الحاج شریفی الخوانساری
مرداد 1386 رجب 1428

فصل 1: سلمان قبل از دیدار رسول اعظم (صلی الله علیه و آله و سلم)

زادگاه سلمان

آن چه قطعی است این که سلمان از مهد دلیران، سرزمین رادمردان و اندیشمندان، ایران بوده، اما از کجای آن؟، بین مورخان و صاحبان تراجم اختلاف فراوان است، و حتی برخی نظری نداده اند و به نقل اقوال بسنده نموده اند.
مرحوم علامه شوشتری در قاموس الرجال نگاشته:
زادگاه سلمان یکی از این شهرهاست: شیراز، رامهرمز (خوزستان)، شوشتر، یا قریه جی اصفهان(1).
برخی او را شیرازی(2)، جمعی اهل اصطخر فارس، گروهی کازرونی(3)، و دسته ای اهل جندی شاپور(4)، یا اهواز(5) و... دانسته اند، گرچه اکثراً اهل جی اصفهان نقل کرده اند(6).
ابن عباس می گوید: سلمان از جی اصفهان است(7).
ابن اثیر می نویسد: وی از رامهرمز فارس می باشد(8).
ابن حجر عسقلانی می نگارد: اصل سلمان از رامهرمز است(9).
محمد بن عبدالبر ذکر می کند: زادگاه او روستای جی از رامهرمز فارس است، هر چند برخی اصلش را از اصفهان می دانند(10).
ابن اسحاق، ابن هشام و ابن سعد و برخی دیگر، در حدیثی با اسناد مختلف و طرق متعدد از جناب سلمان چنین نقل می کنند:
من مردی (پارسی) از اهالی روستایی از اصفهان به نام جی بودم، پدرم کشاورز آن روستا بود...(11).
و حمدالله مستوفی چنین نگاشته: اصلش از اصفهان بود (از قریه جی)(12).
و بالاخره جغرافی دان مشهور یاقوت حمودی مشهودات خود را چنین نقل می کند:
من به روستایی در اصفهان رفته ام که در آنجا مزار معروفی به نام مشهد سلمان الفارسی هست، (سپس از قول فردی از اهالی آن محل می نویسد:) در بین مردم آن سامان که سینه به سینه نقل شده معروف است که وقتی مسلمان ها به اصفهان آمدند، سلمان نیز به زادگاهش جیان آمد و مسجدی بنا نمود(13).
در این زمان نیز خاندان هایی در خورسگان اصفهان خود را از نسل سلمان می دانند و نام خانوادگی سلمانی برگزیده اند.
از خود سلمان نقل شده که فرموده:
من در رامهرمز تولد و پرورش یافتم، اما پدرم اهل اصفهان است(14).
هر چند در واقع سلمان محمدی آزاده حق جویی می باشد که فرزند اسلام است و متعلق به تمام جهان اسلام، و مهم نیست که زادگاهش کجا باشد و به تعبیر سنایی:
سخن کز بهر حق گویی چه عبرانی چه سریانی - مکان کز بهر حق جویی چه جابلقا چه جابلسا
ولی از نظر ظاهری به نظر می رسد که راه جمع بین اقوال و روایات متفاوت در این باره این باشد که به احتمال قوی پدر و مادر سلمان از روستای جی اصفهان بوده اند (لذا سلمان که خود را از آنجا می خواند به اعتبار اصالت خانوادگیش می باشد) و سپس به فارس نقل مکان نموده اند و در رامهرمز دیده به جهان گشوده (که به این مطلب نیز تصریح کرده) و بعداً هم به کازرون منتقل شده اند.
زیرا پس از آن که سلمان خدمت خاتم پیامبران شرفیاب شد آن حضرت نامه ای برای برادر و خاندانش که در کازرون به سر می بردند فرستاده اند(15) - که در فصل دوم همین کتاب ذکر شده است -.