نیش و نوش «نقش زبان در نیک بختی و بدبختی انسان »

شکیبا سادات جوهری تهیه شده توسط ک مرکز پژوهش‏های صدا و سیما

عیب جویی

پیامبر اعظم (صلی الله علیه و اله)فرمود:
من ستر علی مسلم ستره الله فی الدنیا و الاخره(343) هر که عیبی از مسلمانی بپوشاند، خداوند در دنیا و آخرت، عیب های او را می پوشاند.
امام علی (علیه السلام) فرمود:
1. من ابصر عیب نفسه لم یعب أخداً(344) هر کس به عیب های خود بنگرد باشد هرگز از کسی عیب جویی نمی کند.
2. من نظر عیب نفسه اشتغل عن عیب غیره(345) هر کس به عیب خویش بنگرد، سرگرم عیب جویی از دیگران نمی شود.
3. أبصر الناس من أبصر عیوبه و أقلع عن ذنوبه(346) بیناترین مردم کسی است که عیب خود را ببیند و ریشه گناه را از وجود خویش برکند.
4. معرفه المرء بعیوب نفسه أنفع المعارف(347) آگاهی انسان از عیب های خود، سود مندترین دانش است.
5. من تتبع عورات الناس کشف الله عورته(348) هر کس در پی عیب های مردم باشد، خداوند، عیب های او را آشکار ومی کند.
6. لا تتبعن عیوب الناس فان لک من عیوبک ان عقلت ما یشغلک من أن تعیب أحداً(349) در پی عیب های مردم مباش؛ زیرا خودت آن قدر عیب داری که اگر به آنها توجه کنی، تو را از عیب جویی دیگران باز می دارد.
7. من بحث عن عیوب الناس فلیبدأ بنفسه(350) هر کس می خواهد در جست و جوی عیب های مردم باشد، باید نخست از خودش آغاز کند.
8. الهماز مذموم مجروح(351) عیب جو، شخصی زشت خو، ناشایست و بیمار است.
9. أمقت الناس العیاب(352) دشمن ترین مردم، عیب جویان هستند.
10. تتبع العورات من أعظم السوءات(353) جست و جو کردن عیب های مردم، از بزرگ ترین گناهان و ویژگی های ناپسند است.
11. تتبع العیوب من اقبح العیوب و شر السیئات(354) عیب جویی، از زشت ترین عیب ها و بدترین گناهان است.
12. ذوو العیوب یحبون اشاعه معائب الناس لیتسع لهم العذر فی معائبهم(355) کسانی که عیب دارند، دوست دارند عیب مردم را اشاعه دهند تا میدان عذر و بهانه برای عیب های خودشان گسترده باشد.
13. ایاک و معاشره متتبعی عیوب الناس فانه لم یسلم مصاحبهم منهم(356) از هم نشینی با کسانی که درپی عیب های مردمند، بپرهیز؛ زیرا هم نشین آنها از آسیبشان سالم نمی ماند.
امام صادق (علیه السلام) فرمود:
من عاب أخاه بعیب فهو من أهل النار(357) هر کس از برادر دینی خود عیب جویی کند، اهل آتش است.

تهمت

پبامبر اعظم (صلی الله علیه و اله)
فرمود:
من بهت مومناً أو قال فیه ما لیس فیه أقامه الله تعالی یوم القیامه علی تل من نار(358) هر کس به مرد و زن مؤمنی تهمت بزند یا درباره آنها چیزی بگوید که در ایشان نباشد، خداوند در روز قیامت، او را بر تلی از آتش قرار می دهد.
امام علی (علیه السلام) فرمود:
1. البهتان علی البری أثقل من السماوات(359) تهمت زدن به کسی که پاک و بی گناه باشد، از تحمل آسمان ها سنگین تر است.
2. من دخل مداخل السوء اتهم(360) هر کس در جاهای بد پا بگذارد، متهم می شود.
3. ایاک و مواطن التهمه و المجلس المظنون به السوء فان قرین السوء یضر جلیسه(361) از جاهای تهمت انگیز و مجالسی که گمان بد به آن برده می شود، بپرهیز؛ زیرا هم نشین بد، موجب فریب و انحراف هم نشین خود می شود.
امام باقر (علیه السلام) فرمود:
1. لا ترم أحداً بما لیس لک به علم(362) چیزی را که نمی دانی، به کسی نسبت مده.
2. البهتان علی البری أثقل من الجبال الراسیات(363) بهتان زدن بر شخص بی گناه، سنگین تر از تحمل کوه های محکم و استوار است.
امام صادق (علیه السلام) فرمود:
من دخل موضعاً من مواضع التهمه فاتهم فلا یلو من الا نفسه(364) هر کس در یکی از جاهای تهمت انگیز وارد شود و متهم گردد، تنها خود را سرزنش کند.
امام رضا (علیه السلام) فرمود:
ملعون ملعون من اتهم أخاه(365) ملعون است ملعون، آن کس که به برادر مسلمان خود تهمت بزند.

گفتار حکیمان

حکیمی گفت: مقتل الرجل بین فکیه(366) قتل گاه انسان، میان دو لب و فک اوست.
شیخ بهایی: زبان، حجمی اندک و گناهی بزرگ دارد(367).
لقمان حکیم: یا بنی من لا یملک لسانه یندم(368) ای فرزند! هر کس مالک زبان خویش نباشد، سرانجام پشیمان می شود.
سلمان فارسی: ان أکثر الناس ذنوباً یوم القیامه أکثر هم کلاماً فی معصیه الله(369) کسانی در روز قیامت از همه گناهانشان بیشتر است که سخن آنها در گناه خدا بیشتر باشد.
حکیمی می گوید: لسان المرء خدم الفواد(370) زبان مرد از خادمان دل اوست.
ابوذر غفاری: یا مبتغی العلم ان هذا اللسان مفاتح خیر و مفتاح شر فاختم علی لسانک کما تختم علی ذهب و ورقک(371) ای دانش پژوه! به درستی که این زبان، کلید خوبی و بدی است. پس زبانت را مهر بزن، چنان که بر طلاها و صفحه های کاغذت مهر می زنی.
ابن مسعود: هیچ چیز به زندان کردن، سزاوارتر از زبان نیست(372).
علی بن بکار: خداوند برای هر چیزی دو در قرار داده است، ولی برای زبان چهار در: دو لب، دو درگاه آن و دو رشته دندان، دو درگاه دیگر آن است(373).
ابن طاووس: زبان من، جانور درنده ای است؛ اگر بند از او بردارم و او را رها کنم، مرا می خورد(374).
حکیمی می گوید: اگر کسی را دیدی و می شناسی که از مردم غیبت می کند، در صدد باش تو را نشناسد؛ زیرا بدترین و پست ترین آشنایان چنین افرادی هستند(375).