نیش و نوش «نقش زبان در نیک بختی و بدبختی انسان »

شکیبا سادات جوهری تهیه شده توسط ک مرکز پژوهش‏های صدا و سیما

حفظ زبان

پیامبر اعظم (صلی الله علیه و اله)فرمود:
1. سلامه الانسان فی حفظ اللسان(288) نجات و سلامت آدمی، در نگه داری زبان است.
2. صلاح الانسان فی حبس اللسان(289) مصلحت انسان، در مهار کردن زبان است.
3. ان أکثر خطایا ابن آدم فی لسانه(290) بیشتر خطاهای فرزند آدم، در زبان اوست.
4. ان کان فی شی ء شوم ففی اللسان(291) اگر در چیزی از موجودات پستی باشد، همه آنها در زبان دیده می شود.
5. نجاه المومن فی حفظ اللسان(292) نجات مؤمن، در حفظ زبان است.
6. بلاء الانسان من اللسان(293) مصیبت انسان از زبان است.
7. من لاحیاء له لا غیبه له(294) کسی که شرم و حیایی نداشته باشد، هر چه درباره او بگویند، غیبت شمرده نمی شود.
8. فتنه اللسان أشد من ضرب السیف(295) فتنه زبان، از ضربه شمشیر شدیدتر است.
9. الجمال فی الرجل اللسان(296) زبان، زینت انسان است.
امام علی (علیه السلام) فرمود:
1. احبس لسانک قبل أن یطیل حبسک(297) زبان خود را به بندکش، پیش از آن که تو را به بند کشد.
2. الجمال فی اللسان و الکمال فی العقل(298) زیبایی در زبان و کمال در عقل است.
3. لسانک ان أمسکته أنجاک و ان أطلقته أرداک(299) اگر زبان خود را نگاه داشتی، نجاتت می بخشد و اگر رهایش کردی، هلاکت می کند.
4. اللسان ترجمان الجنان(300) زبان، ترجمان دل است.
5. الألسن تترجم عما تجنه الضمائر(301) زبان، ترجمان دل و درون انسان است
6. الانسان لبه لسانه(302) مغز و چکیده وجود هر انسانی، زبان او ست.
7. أعظم الخطا یا عند الله اللسان الکذوب(303) به درستی که بزرگ ترین خطاها نزد خداوند، زبان دروغ گو است.
8. ذلاقه اللسان رأس المال(304) زیبا سخن گفتن، سرمایه اصلی انسان است.
9. اعلموا أیها الناس من لم یملک لسانه یندم(305) ای مردم! بدانید کسی که مالک زبانش نباشد، پشیمان می شود.
10. تکلموا تعرفوا فان المرء مخبوء تحت لسانه(306) سخن بگویید تا شناخته شوید. همانا شخصیت حقیقی هر انسان زیر زبانش نهفته است.
11. لو رأیت ما فی میزانک لختمت علی لسانک(307) همانا اگر دفتر اعمالت را می دیدی، بر زبانت مهر می زدی.
12. احسبوا کلامکم من أعمالکم(308) همیشه گفتار خود را جزو کردار خویش به شمار آورید.
13. علی لسان المومن نور یسطع و علی لسان المنافق شیطان ینطق(309) از زبان شخص مؤمن نوری می درخشد، ولی این شیطان است که از زبان منافق سخن می گوید.
14. سامع الغیبه شریک المغتاب(310) شنونده غیبت، شریک غیبت کننده است.
15. لا تعود نفسک الغیبه فان معتادها عظیم الجرم(311) خود رابه غیبت کردن عادت مده؛ زیرا اعتیاد به آن، گناه و جرم بزرگی است.
امام باقر (علیه السلام) فرمود:
1. ان الکذب هو خراب الایمان(312) به درستی که دروغ، خراب کننده ایمان است.
2. لا یکتب الملکان الا ما نطق به العبد(313) دو فرشته نمی نویسند، مگر آنچه را بنده بگوید و بر زبان جاری کند.
امام صادق (علیه السلام) فرمود:
1. النطق راحه الروح و السکوت راحه الجسد(314) سخن گفتن، موجب آرامش روح انسان و سکوت، موجب آرامش جسم انسان است.
2. الغیبه أن تقول فی أخیک ما ستره الله علیه(315) غیبت آن است که درباره برادرت آنچه را خداوند پوشانده است، آشکار کنی.
امام رضا (علیه السلام) فرمود:
احفظ لسانک تعز و لاتمکن الشیطان من قیادک فتذل(316) از زبانت نگه داری کن و مراقب آن باش تا عزیز و ارجمند باشی و به شیطان فرصت نده تا رهبرت شود که خوار و زبون می شوی.

سخن چینی

پیامبر اعظم (صلی الله علیه و اله)فرمود:
1. لایدخل الجنه نمام(317) سخن چین داخل بهشت نمی شود.
2. ان عذاب القبر من النمیمه و الغیبه و الکذب(318) به درستی که سخن چینی، غیبت کردن و دروغ گویی، موجب عذاب قبر است.
3. صاحب النمیمه لا یستریح من عذاب الله فی الاخره(319) کسی که میان مردم خبر چینی می کند، در سرای آخرت، راه نجاتی از عذاب الهی ندارد.
4. ألاأخبر کم بشرار کم؟ قالوا: بلی یا رسول الله. قال: المشاوون بالنمیمه المفرقون بین الأحبه(320) آیا شما را به بدترین انسان ها آگاه سازم؟ گفتند: بلی ای رسول خدا. فرمود: کسانی که در میان مردم سخن چینی می کنند و میان دوستان تقرقه می اندازند [و روابط صمیمانه آنها را به روابط خصمانه و کینه توزانه تبدیل می کنند].
امام علی (علیه السلام) فرمود:
1. من نقل الیک نقل عنک(321) کسی که از دیگران پیش تو سخن چینی می کند، از تو نیز نزد دیگران سخن چینی خواهد کرد.
2. النمام سهم قاتل(322) سخن چین، تیری سهمگین و کشنده است.
3. النمام جسر الشر(323) سخن چین، پل ارتباطی و واسطه شر و بدی است.
4. ایاکم و النمائم فانها تورث الضغائن از سخن چینی بپرهیزید؛ زیرا موجب دشمنی می شود(324).
5. شرار کم المشاوون بالنمیمه المفرقون بین الأحبه المبتغون للبراء المعایب(325) خبیث ترین شما، کسانی هستند که میان افراد سخن چینی می کنند و میان دوستان جدایی می اندازند و به اشخاص پاک دامن، ننگ و عیبی نسبت می دهند.
امام باقر (علیه السلام) فرمود:
محرمه الجنه علی القتاتین المشائین بالنمیمه(326) بهشت بر افراد فتنه گری که پیش این و آن می روند و خبر چینی می کنند، حرام است.
امام صادق (علیه السلام) فرمود:
و النمام أشر من وطی ء الأرض بقدم(327) خبر چین، بدترین و خبیث ترین فردی است که روی زمین راه می رود.

غیبت

پیامبر اعظم (صلی الله علیه و اله)فرمود:
1. اجتنبوا الغیبه فانها ادام کلاب النار(328) از غیبت کردن بپرهیزید. به درستی که این خوی زشت، نان و خورش سگ های دوزخ است.
2. تحرم الجنه علی المغتاب(329) بهشت بر غیبت کنندگان حرام است.
3. الغیبه أسرع فی دین الرجل المسلم من الا کله فی جوفه(330) تأثیر غیبت در دین مسلمان سریع تر است از تأثیر غذا در بدن انسان.
4. الغیبه أسرع فی جسد المومن الا کله فی لحمه(331) غیبت کردن، در جسم مؤمن، زودتر از بیماری خوره در گوشت او اثر می گذارد.
5. لا تغتابوا المسلمین فمن اغتاب أخاه المسلم جاء یوم القیامه و لسانه معقود الی قفاه لایحله الا عفو الله عزوجل او عفو من اغتابه(332) غیبت مسلمانان را نکنید؛ زیرا هر کس از برادر مسلمانش غیبت کند، در روز قیامت زبانش به پشت گردنش بسته می شود که جز عفو خدای عزوجل یا گذشت و بخشش غیبت شده، هیچ چیز آن را نمی گشاید.
6. لان یا کل أحد کم من جیفه حتی یشبع خیرله من أن یا کل لحم أخیه المسلم(333) اگر یکی از شما از گوشت مردار بخورد تا سیر شود، بهتر از آن است که گوشت برادر مسلمان خود را بخورد.
7. فنز هوا أسما عکم من استماع الغیبه فان القائل و المستمع لها شریکان فی الاثم گوش های خود را از شنیدن غیبت در امان دارید؛ زیرا گوینده و شنونده غیبت هر دو در این گناه شریک هستند(334).
امام علی (علیه السلام) فرمود:
1. الغیبه لوم باطن(335) از پستی و فرو مایگی باطن آدمی، غیبت کردن است.
2. الغیبه ربیع اللئام(336) غیبت کردن، بهار، پست فطرتان است.
3. الغیبه ایه المنافق(337) غیبت کردن، از نشانه های شخص منافق و دورو است.
4. الغیبه قوت کلاب النار(338) غیبت کردن، خوراک سگ های دوزخ است.
5. أبغض الخلائق الی الله المغتاب(339) منفورترین مردم نزد خداوند، غیبت کنندگانند.
امام زین العابدین (علیه السلام) فرمود:
ان لکل شی ء اداماً و ادام کلاب الناس الغیبه(340) هر موجودی خوراکی دارد و خوراک مردم سگ خوی، غیبت کردن است.
امام صادق (علیه السلام) فرمود:
1. الغیبه تاکل الحسنات کما تأکل النار الحطب(341) غیبت کردن، نیکی ها را نابود می سازد، همان گونه که آتش، هیزم خشک را می بلعد و می سوزاند.
2. ملعون، ملعون من اغتاب أخاه(342) ملعون است ملعون، کسی که از برادر مسلمانش غیبت کند.