نیش و نوش «نقش زبان در نیک بختی و بدبختی انسان »

شکیبا سادات جوهری تهیه شده توسط ک مرکز پژوهش‏های صدا و سیما

سزای سخن چین و عیب جو

هنگامی که پیامبر اکرم (صلی الله علیه و اله)به امر خداوند به آسمان ها عروج کرد و از سفر معراج باز گشت، فرمود:
در این سفر روحانی، صحنه های بسیار دل خراشی مشاهده کردم؛ از جمله گروهی را دیدم که لب های مانند لب های شتر داشتند و گوشت پهلویشان را می بریدند و قیچی می کردند و به دهانشان می گذاشتند. از جبرئیل پرسیدم: اینها چه کسانی اند که چنین شکنجه می شوند وعذاب می کشند؟ جبرئیل گفت: اینان سخن چینان، عیب جویان و مسخره کنندگانند(282).

مسخ شدگان

امام علی (علیه السلام) می فرماید: روزی از رسول خدا (صلی الله علیه و اله)درباره بعضی از حیوانات که در آغاز آفرینش، انسان بودند، ولی به سبب ویژگی های ناپسند شان به امر خداوند مسخ شده اند، پرسیدم. فرمود: از حیواناتی که مسخ شده اند یکی دعموص (کرم سیاه ) است و دیگری عقرب. سپس فرمود:
و أما الد عموص فکان نماماً یفرق بین الأحبه و أما العقرب فکان رجلاً لذاغاً (لذاعاً) لا یسلم علی لسانه أحد(283).
کرم سیاه، سخن چین میان دوستان و آشنایان بود و به واسطه خبر چینی، جدایی می انداخت. عقرب هم مرد بدزبانی بود که هیچ کس از بیش زبانش آسوده خاطر نبود.
امام صادق (علیه السلام) می فرماید:
و أما العقرب فکان رجلاً همازاً فمسخه الله عزوجل عقرباً(284)؛
عقرب مردی عیب جوی، طعنه زننده، بدگوی و بدزبان بود که خداوند، او را به صورت عقرب درآورد.

عذاب سخن چینان

امام علی فرمود: روزی من و فاطمه (علیه السلام) خدمت رسول خدا (صلی الله علیه و اله)رسیدیم و آن حضرت را در حالی دیدیم که به شدت گریه می کرد. من گفتم: پدر و مادر به فدایت ای رسول خدا! چرا گریه می کنید؟ رسول خدا (صلی الله علیه و اله)فرمود: ای علی! سبب گریه من این است که در شب معراج هنگامی که به آسمانم بردند، عده ای از زنان امت خود را دیدم که به عذاب سخنی گفتارند. زنی را دیدم که سرش مانند سر خوک و برنش مانند بدن الاغ و به انواع عذاب ها گرفتار بود. فاطمه (علیه السلام) گفت: ای حیبب من! بفرمایید کار این زنان در دنیا چه بوده که خداوند انواع عقوبت ها برای ایشان مقرر کرده است. حضرت فرمود: دخترم! زنی که سرش مانند سر خوک و بدنش مانند بدن الاغ و به انواع عذاب و شکنجه ها گرفتار بود، زنی است که در دنیا سخن چین و دروغ گو بوده است(285).
روزی مردی نزد امیر مؤمنان علی (علیه السلام) درباره شخصی بدگویی و سخن چینی کرد. حضرت به او فرمود: ای مرد! من در مورد این مطلبی که گفتی تحقیق می کنم. اگر راست باشد، بر تو خشمناک می شوم. اگر دروغ باشد، مجازاتت می کنم، ولی اگر از عمل ناپسندت پشیمان شده ای، همین حلا تو را می بخشم. آن مرد گفت: ای امیر مؤمنان! مرا ببخش که دیگر هرگز بدگویی و سخن چینی کسی رانخواهم کرد(286)
امام علی (علیه السلام) در عهد نامه خود به مالک اشتر می نویسد:
و لا تعجلن الی تصدیق ساع، فان الساعی غاش و ان تشبه با الناصحین(287)
هرگز در تصدیق سخن شخص بدگو و سخن چین، خیانت کار و فریب کار است، گر چه به ظاهر، خود را شبیه خیر خواهان نشان می دهد.