نیش و نوش «نقش زبان در نیک بختی و بدبختی انسان »

نویسنده : شکیبا سادات جوهری مترجم : تهیه شده توسط ک مرکز پژوهش‏های صدا و سیما

حساب رسی از زبان

روایت است که ربیع بن خثیم هر روز قلم و کاغذی آماده می کرد و سخنان و گفتار خود را در آن می نوشت. سپس هنگام غروب آفتاب تمام کلماتی را که یادداشت کرده بود، بررسی می کرد تا ببیند در طول روز چه حرف هایی به سود یا زیان خود گفته است. پس از رسیدگی به سخنان خود، آهی از ته دل می کشید و می گفت: همانا کسانی که ساکت و خاموش بودند و از زبان خود به خوبی مراقبت کردند، نجات یافتند، ولی ما با این حرف های بیهوده و سخنان فتنه انگیز، در سنگینی گناه و غذاب و مجازات زبان خویش گرفتار شدیم(226). امام علی (علیه السلام) نیز می فرماید: کل مومن ملجم(227) هر انسان با ایمانی، لجام و دهنه ای بر دهان دارد.

حفظ زبان، مایه نجات

عقبه بن عامر گفت: روزی به حضور مبارک نبی مکرم اسلام (صلی الله علیه وآله) رسیدم و به آن حضرت گفتم: ای رسول خدا! درود خداوند بر شما باد! به من بفرمایید نجات و راحتی انسان در چیست؟ حضرت در پاسخ فرمود:
أمسک علیک لسانک و لیسعک بیتک و ابک علی خطیئتک(228)؛
زبانت را در اختیار خود بگیر و در گوشه خانه ات بیشین و برگناه و خطایی که مرتکب شده ای، [اندوهگین باش ] و گریه کن.
ابو علی جوانی گفت: روزی امام صادق (علیه السلام) را دیدم که انگشت خود را بر روی لب های مبارکش گذاشته بود و به غلامش، سالم می فرمود: یا سالم احفظ لسانک تسلم(229) ای سالم! زبانت را حفظ کن تا سالم بمانی.

زبان و دل، بهترین یا بدترین

لقمان حکیم مردی سیاه چهره بود. شخصی او را به غلامی خرید. وقتی لقمان به خدمت گرفته شد، پس از مدتی صاحبش فهمید او فردی حکیم و دانشمند است. روزی برای امتحان، به لقمان گوسفندی را کشت و دل و زبانش را نزد صاحبش حاضر کرد. روز دیگر صاحبش به او گفت: دلیل این کار چیست؟ چرا دل و زبان پاک باشند، هیچ چیز بهتر از این دو عضو نیست و اگر نا پاک باشند، هیچ چیز بدتر از آنها نیست(230).
رسول خدا (صلی الله علیه وآله) فرمود:
لا یستقیم ایمان عبد حتی یستقیم قلبه و لا یستقیم قبله حتی یستقیم لسانه(231)؛
هیچ گاه ایمان بنده ای کامل و استوار نمی شود، مگر این که قلب او درست باشد و قلب او راست و درست نمی شود، مگر این که زبانش سالم باشد.