نیش و نوش «نقش زبان در نیک بختی و بدبختی انسان »

نویسنده : شکیبا سادات جوهری مترجم : تهیه شده توسط ک مرکز پژوهش‏های صدا و سیما

خواهش اعضای بدن از زبان

سحر گاهان انسان از بستر خواب بر می خیزد و برای تلاش روزانه آماده می گردد. تمام اعضای بدن متوجه زبان می شوند، در مقابل او تعظیم می کنند و می گویند: ای زبان!در حق ما تقوای الهی را پیشه کن و از خدا بترس؛ زیرا اگر تو راست و درست باشی و به نیکی سخن بگویی و حرف های زشت و بیهوده نگویی، ما هم به خوبی و درستی عمل می کنیم. اصلاح کار ما به عمل تو وابسته است، ولی اگر کج روی کنی و هر نوع سخن زشتی از تو صادر شود، ما نیز به واسطه عملکرد تو کج روی می کنیم و هر کار زشتی را انجام می دهیم(222).
امام صادق (علیه السلام) فرمود:
هیچ روزی نیست، مگر این که عضوی از اعضای بدن، از زبان خواهش می کند و می گوید، تو را به خدا سوگند، مبادا مرا به خاطر تو در عذاب افکنند(223)
امام سجاد (علیه السلام) درباره همین موضوع می فرماید:
هر روز صبح، زبان انسان به تمام اعضای بدن متوجه می شود و می گوید: امروز چگونه هستید؟ می گویند: اگر تو ما را به حال خود رها کنی، خوب خواهیم بود. آن وقت خدا را شاهد می گیرند و سوگندش می دهند و می گویند: ما به سبب اعمال توست که ثواب و عقاب می بینیم(224).

حفظ زبان، راهی به بهشت

شخصی حضور رسول الله (صلی الله علیه وآله) آمد. حضرت فرمود: آیا تو را به امری راهنمایی کنم تا خداوند به وسیله آن، تو را به بهشت ببرد. آن شخص گفت: آری یا رسول الله!حضرت فرمود: از آنچه خداوند به تو نعمت داده، به دیگران عطا کن. عرض کرد: اگر خودم نیاز مندتر باشم، چه کنم؟ حضرت فرمود: شخص مظلومی را یاری کن. گفت: اگر خودم مظلوم تر و ناتوان تر بودم، چه کنم؟ فرمود: شخص نادان و ناآگاهی را راهنمایی کن. گفت: اگر خودم از او نادان تر و ناآگاه تر بودم، چه کنم؟ حضرت فرمود: از زبانت مراقبت کن و جز در موارد نیک آن استفاده نکن. سپس حضرت فرمود: آیا خوش حال نمی شوی که یکی از این ویژگی ها را انجام دهی تا به واسطه آن به بهشت بروی(225).

حساب رسی از زبان

روایت است که ربیع بن خثیم هر روز قلم و کاغذی آماده می کرد و سخنان و گفتار خود را در آن می نوشت. سپس هنگام غروب آفتاب تمام کلماتی را که یادداشت کرده بود، بررسی می کرد تا ببیند در طول روز چه حرف هایی به سود یا زیان خود گفته است. پس از رسیدگی به سخنان خود، آهی از ته دل می کشید و می گفت: همانا کسانی که ساکت و خاموش بودند و از زبان خود به خوبی مراقبت کردند، نجات یافتند، ولی ما با این حرف های بیهوده و سخنان فتنه انگیز، در سنگینی گناه و غذاب و مجازات زبان خویش گرفتار شدیم(226). امام علی (علیه السلام) نیز می فرماید: کل مومن ملجم(227) هر انسان با ایمانی، لجام و دهنه ای بر دهان دارد.