نیش و نوش «نقش زبان در نیک بختی و بدبختی انسان »

نویسنده : شکیبا سادات جوهری مترجم : تهیه شده توسط ک مرکز پژوهش‏های صدا و سیما

3. دروغ گویی

یکی از بزرگ ترین گناهان، مربوط به زبان و بدترین صفات انسان، دروغ گفتن است. امام علی (علیه السلام) می فرماید: شر القول الکذب(125)؛ بدترین سخن، دروغ است. پروردگار در قرآن کریم با نفرین دروغ گویان، بیزاری خود را از آنان اعلام می دارد: قتل الخراصون(126)؛ کشته باد دروغ گویان.
مؤمن باید از هر دروغی بپرهیزد؛ چه کوچک و چه بزرگ و چه جدی و چه شوخی که اگر آدمی به دروغ کوچک دچار شود، دروغ بزرگ هم خواهد گفت. امام سجاد (علیه السلام) می فرماید:
اتقوا الکذب الصغیر منه و الکبیر فی کل جد و هزل فان الرجل اذا کذب فی الصغیر، اجتری علی الکبیر(127)؛
از دروغ، کوچک و بزرگش، جدی و شوخی اش بپرهیزید؛ زیرا وقتی شخص در مورد کوچک، دروغ گفت، به گفتن دروغ بزرگ هم جرئت می یابد.
دروغ قلمرو گسترده ای دارد و ممکن است همه جا به سراغ انسان بیاید: در اجتماع، خانه، مدرسه، محیط کار، صحنه سیاست و حکومت، مراسم مختلف، کسب و تجارت، بازی و تفریح، مدح و تمجید دیگران، در دادگاه و شکایت کردن، در دفاع از خود، اظهار ارادت و عشق و علاقه به دیگری، بیان وقایع تاریخ و حتی ذکر مصیبت اهل بیت به ویژه سالار شهیدان و نقل قول از دیگران. دروغ همیشه زشت است و گوینده آن دروغ گوست.
ایمان هیچ گونه سازگاری با دروغ ندارد؟ انسان مؤمن دروغ منی گوید و دروغ گو ایمان ندارد. اگر مؤمنی دروغ گفت، این دروغ، دروغ دیگری در پی دارد؛ زیرا برای پوشاندن گناه خود، ناچار دوباره دروغ می گوید و در غیر این صورت، رسوا می شود. سرانجام به جای می رسد که نمی تواند دروغ نگوید و دروغ برایش عادی می شود. امام باقر (علیه السلام) می فرماید: ان الکذب هو خراب الایمان(128)؛
همانا دروغ، ایمان را تباه می سازد.
از پیامبر اکرم (صلی الله علیه وآله) درباره صفات مؤمن پرسیدند که آیا مؤمن ممکن است تر سو باشد؟ فرمود: آری. گفتند: آیا ممکن است مؤمن دروغ گو باشد؟
فرمود: خیر(129).ا
هم چنین عبد الله بن جراد از رسول خدا پرسید: آیا مؤمن دروغ می گوید؟ فرمود: خیر و سپس کلام خدا را تلاوت کرد که: انما یفتری الکذاب الذین لا یومون(130)؛ همانا انسان های بی ایمان دروغ می گویند.
وقتی انسان برای نخستین بار دروغ گفت، اثر آن را بلا فاصله احساس نمی کند، ولی وقتی برای چندمین بار دروغ گفت، احساس می کند نفاقی پنهان در قلبش پدیده آمده است و به هر میزان که بیشتر دروغ می گوید، بر نفاقش افزوده می شود.
قرآن کریم، نفاق را اثر حتمی و نتیجه قطعی دروغ گویی می داند و می فرماید: فأعقبهم نفاقاً فی قلوبهم الی یوم یلقونه بما أخلفوا الله ما و عدوده و بماکانوا یکذبون(131)
خداوند، نفاقی در قلوب ایشان تا روز قیامت ایجاد کرد (و پیدایش نفاق به دو علت بود:) عهد و پیمان با خدا را شکستند و پی در پی دروغ می گفتند.

الف) عوامل دروغ گویی

یک) بی ایمانی:

خداوند می فرماید: انما یفتری الکذین لا یومنون با یات الله و أو لئک هم الکاذبون(132)؛ جز این نیست که فقط کسانی دروغ می گوید که به نشانه های خدا ایمان نمی آورند.
از این آیه استنباط می شود که مؤمنان هیچ گاه به خدا و نشانه های او دروغ نمی بندند و راه نجات از دروغ گویی و رسیدن به صفای راست گویی، پالایش درون از حجاب پلیدی هاست.