مطلوب کل طالب من کلام علی بن ابی طالب (ع)

نویسنده : شرح رشید الدین وطواط مترجم : تصحیح و تعلیقات:دکتر محمود عابدی‏

مقدمه بنیاد نهج البلاغه

بسمه تعالی
بنیاد نهج البلاغه بر آن است که در ضمن معرفی و عرضه فرهنگ غنی نهج البلاغه، کتاب جاویدان و زندگی ساز امیرمومنان علی - علیه السلام - کتب و آثار ارزنده ای را که از دیرزمان در پیرامون این کتاب گرانقدر پدید آمده است، با تصحیح دقیق و طبعی مطلوب به دوستداران فرهنگ علوی تقدیم دارد، و آن چه را که تاکنون با همکاری نویسندگان و محققان دانشمند عرضه کرده بنابر همین هدف و خواسته بوده است.
اینک با تقدیم کتاب مطلوب کل طالب که از متون ارزشمند و حاوی شرح و تفسیر صد کلمه از کلمات گهربار علی (ع) است آرزو دارد که خداوند متعال بر موفقیت مصحح کتاب، فاضل ارجمند آقای دکتر محمود عابدی، بیفزاید و همه کسانی را که در راه معرفی و اشاعه فرهنگ و معارف اسلامی صادقانه می کوشند، بیش از پیش موفق دارد.
هیأت تحریریه بنیاد نهج البلاغه

سرآغاز

بسمه تعالی
مطلوب کل طالب شرحی است به زبان تازی و پارسی بر صد کلمه منسوب به امیرمومنان علی (ع) با قطعات منظومی که حاوی مضامین همان کلمات است. این صد کلمه در نیمه اول قرن سوم به انتخاب جاحظ، ادیب نامدار عرب، فراهم آمده و در میانه های قرن ششم هجری به همت رشید وطواط، ادیب و شاعر معروف ایرانی، شرح و تفسیر شده است. این رساله با حجم اندک خود، از نظر تأثیر در آثار مؤلفان، در میان متون تعلیمی فارسی کم نظیر است، امروزه ما سلسله ای از کتب و رسائل گوناگونی را می شناسیم که در پی مطلوب کل طالب به وجود آمده اند. از این تأثیر و نفوذ و هم فراوانی دست نوشته های آن می توان دریافت که در طول ادوار مختلف، در بسیاری از مراکز فرهنگی و آموزشی، در زمره کتب درسی بوده است و نوآموزان و مبتدیان آن را در مکتبها به درس می خوانده اند، چنان که در سالهای اخیر چنین بوده است.
نگارنده از سالها پیش درصدد آن برآمد که تأثیر سخنان مولای متقیان علی - علیه السلام - را در ادب پارسی جستجو کند و نخستین نتیجه کار او تصحیح همین رساله بود که به مساعدت اولیای محترم بنیاد نهج البلاغه به طبع رسید. و اکنون خوش وقت است که با تصحیحی مجدد و تجدید نظری دیگر در مقدمه و تعلیقات، و تنظیم فهارس لازم، آن را به پیشگاه دوستداران کلام علی (ع) و فرهنگ و ادب فارسی تقدیم می دارد. و امیدوار است که این گونه کارها در شناختن و شناساندن سرچشمه های غنی و اصیل معارف اسلامی مؤثر باشد.(1)
و توفیق از خداست. محمود عابدی تابستان 73

جاحظ، نخستین گرد آورنده سخنان امام علی (ع)

تا آن جا که ما می دانیم نخستین کسی که به جمع و تدوین مجموعه ای از سخنان امیرالمؤمنین علی (ع) همت گماشت و صد سخن را که هر یک از آن به نظر او با هزار سخن برابر بود، انتخاب کرد،(2) جاحظ، ادیب سخن شناس و نویسنده پرآواز عرب بود که در سالهای (160 - 250 ه ق) می زیست. در مقدمه یکی از دستنوشته های مطلوب کل طالب (با تاریخ کتابت 686) و از گفته ابوالفضل احمد بن ابی طاهر(3) (م: 280) آمده است که: مرا با ابوعثمان عمروبن بحر الجاحظ مدتی مدید مجالست و مصاحبت بود و با او مخالطت داشتم، و جاحظ همی گفتی که: امیرالمومنین علی بن ابی طالب را - رضی الله عنه - صد کلمه است که هر کلمه ای برابر هزار کلمه باشد از فضیلت و حکمت و فصاحت و بلاغت، و این صد کلمه از محاسن سخن عرب است و از احاسن سخنهای ایشان داشته اند. و من به مدتی دراز از او التماس همی کردم و از او می درخواستم تا این صد کلمه را از بهر من به هم آرد و یا بر من املا کند، و او مرا وعده همی داد و طریق تغافل همی سپرد و بدان بخیلی می نمود. و چون جاحظ پیر شد و به آخر عمر رسید، مسودات و مصنفات خود را جمع کرد و این صد کلمه از جمله آن بیرون آورد و به خط خویش بنوشت و به من داد...(4)
و بدین گونه به انتخاب جاحظ، سخن شناس ادیبی که او را در میان متقدمان و متأخران در فصاحت بی مانند دانسته اند،(5) صد کلمه از کلمات علی (ع) فراهم آمد و سالها بعد زبان و قلم رشید وطواط آن را شرح و تفسیر کرد.