علوم مداحی

نویسنده :

مقدمه

مداحی و مرثیه سرائی اهل بیت عصمت و طهارت علیهم السلام هنری مقدس و حرفه ای بس والا و ارزشمند است، زیرا مداح عظمت و شأنی را می ستاید که خالق هستی ستوده و مدح نموده است.
نقس مؤثر این قشر در ترویج و گسترش فرهنگ و سیره اهل بیت (علیهم السلام) و تعمیق محبت و معرفت این الگوهای بی بدیل و آسمان انسانیت و مقابله با تهاجم ویرانگر فرهنگی و اشاعه هنجارهای دینی بر احدی پوشیده نیست، به گمان برای ایفای نقش این مهم مدحان اهل بیت (علیهم السلام) باید در کنار پرداختن به جنبه های فنی و حرفه ای امر مداحی با ارتقاء بینش و دانش و تقویت بنیه علمی و معنوی خود از گزند آفات این مسیر دور بمانند.
برای نیل به این مقصود و برداشتن گامی هر چند کوچک جزواتی به عناوین مختلف در اختیار عزیزان قرار می گیرد در این جزوه بنا داریم به برخی از نیازهای مادحین در مبحث اعتقادی، اخلاقی و من حیث المجموع آنچه نیاز ضروری مداحان به شمار می رود به عنوان علوم مداحی بپردازیم.
بخش اول) شناخت جایگاه انسان به عنوان خلیفه ا...
خلیفه در عرب به معنای جانشین است. باید ببینیم خدای متعال مخلوقات عالم را چگونه خلق کرده با استفاده از منابع مختلف در می یابیم که خداوند بزرگ تمام عالم را در سه محور ذیل خلق نموده است.
الف: آنچه نیاز بود خلق کرد.
ب: آنچه را خلق کرد محکم و استوار، مستدل، و قوی و در حد اعلی خلق کرد.
ج: همه مخلوقات را هنرمندانه و زیبا خلق کرد.
یک مبلغ یک گوینده و یک مداح باید آنچه نیاز فکری و فرهنگی جامعه است را یاد بگیرد و در حوزه تبلیغی خود نیاز مخاطب را خلق کند. آنچه خلق می کند.
هنرمندانه، زیبا، متفکرانه، عاقلانه و مستدل و مستند و در خور شأن و ستون اهلبیت عصمت و طهارت علیهم السلام.
برای رسیدن به این مهم باید جوانب مداحی بپردازیم. هر عمل تعبدی سه وجه دارد.
1) تعلقی 2) تکسبی 3) تقربی
هنر مردان خداکار تقربی یا به تعبیر امیرالمؤمنین (علیه السلام) عاشقانه و برای خدا است، برای رسیدن به قرب الهی باید تلاش کرد. لیس للانسان الا ما سعی
به قول شاعر:
بینی از مروه و میخانه صافی رخ دوست - گر کنی سعی در این حلقه بیابی راهی
هیچ سائل زدر میکده محروم نرفت - به کجا روی توان کرد ز چنین درگاهی
ذاکران ذکر او گویند: و دایم یاد دوست تکرار کنند. آنچه در دل دارند بر زبان رانند و آن چه بر زبان رانند در یاد دارند. و در انجامش از پای نشینند؛
داروی تربیت از پیر طریقت بستان - کادمی را بتر از علت نادانی نیست
زاهد و عابد وصوفی همه طفلان رهند - مرد اگر هست به جز عالم ربانی نیست
مداح: یعنی بالا بردن صفات موصوف از طریق مراتب عالی صفاتی که در موصوف باشد. مداح یعنی ممدوح نمائی، نه مداح نمائی، برای آشنا نمودن صفات اهلبیت علیهم السلام از طریق ستایش بهترین زبان آن شعر است و هنر نه حال و هوای شخصی
مداح نبود اکتسابی انتخابی است - مداح در مداحیش هم انقلابی است
تا که از جانب معشوق نباشد کششی، کوشش عاشق بیچاره به جایی نرسد.
البته بعضی ها به بهانه این شعر هیچ کوششی نمی کنند. برای نیل به این مقصود باید خودسازی کرد.
در کنار خودسازی های معنوی و عبادی باید موارد ذیل را هم سر منشاء عمل خویش قرار دهیم.

1) شرح صدر

موسی (علیه السلام) هنگامی که می خواهد برای دعوت به دین خدا عزیمت کند می گوید:
رب اشرح لی صدری و یسرلی امری و احلل عقده من لسانی یفقهوا قولی
خدای متعال به پیامبر (صلی الله علیه و الله و سلم) می فرمایند:
الم نشرح لک صدرک و رفعنا عنک ورزک.
شرح صدر و حلم باعث تأثیر کلام و دوری ورز و وبال می شود.
سلاح میدان تبلیغ تحمل است.
از امیرالمؤمنین (علیه السلام) سئوال کردند حلیم کیست:
انما الحلیم من اذا اوذی صبر و اذا ظلم غفر
فرمودند: بردباری کسی است که اگر آزار و اذیت شده، صبر کند و اگر به او ستم شده ببخشد.
و یا الصبرعون علی کل امر صبر و بردباری بر هر کاری یاور است.

2) استعاذه و استمداد از خداوند

از آنجائی که مداحان منسوب به ائمه هدی و دین هستند. تمام، رفتار و گفتارشان زیر ذره بین مردم است گناه او با دیگران فرق دارد. مداح باید مواظب باشد. به خدا پناه ببرد در انجام دستورات الهی مقید باشد در حرف زدن دقت کند. در نوع پوشش، ماشین، مهمانی دادن، دوستان، خانواده، کار و تجارت، ورود و خروج در اداره، حرکات سیاسی، فرهنگی، اقتصادی باید دقت کینم.
آنهم با استمداد از خداوند متعال، و قل رب اعوذ بک من همزات الشیاطین
و بگو پروردگارا از وسوسه های شیطان به تو پناه می بریم.