آموزش اصول و فنون مداحی

نویسنده : مؤسسه هنر و ادبیات آئینی عاشورا

عنوان

مقدمه
بخش اول: آداب و اخلاق مداحی
بخش دوم: اصول مداحی اهل بیت عصمت و طهارت علیهم السلام
بخش سوم: نکاتی درباره اشعار و مدایح
بخش چهارم: اهل بیت و انقلاب اسلامی
بخش پنجم: مسائل جامعه مداحان اهل بیت (علیه السلام)
بخش ششم: رسالتهای مداحان اهل بیت (علیه السلام)
بخش هفتم: فنون مداحی
بخش هشتم: بایدها و نبایدها در مدایح و مراثی اهل بیت (علیه السلام)

مقدمه از مؤلف:

تشیع آئین محبت است و مداحان که پیوسته مناقب اهل بیت (علیهم السلام) خواننده و به ذکر و فکر ایشان اوقات گذارنند. دوستدارترین خلق باشند. به نسبت خاندان و هر چند محبت بیش باشد مناسب بیشتر باشد و چندان که مناسبت بیش باشد قرب و نزدیکی بدیشان بیش باشد.
من احب شیئا فاکثر ذکره
لله درکم یا ال یاسینا - یا انجم الحق اعلام الهدی فینا
لا یقبل الا فی محبتکم - اعمال عبد ولا یرضی له دینا
سلسله جامعه مداح به دعبل ها و کمیت ها و حمیری ها و مداحان بزرگ در طول تاریخ شیعه می رسد و بحمد الله هر چه زمان می گذرد این مطلب بیشتر اثبات می شود.
در اصطلاح اهل فتوت که سالکان مسالک مردی و مروت اند و نسبت طائفه ایشان به ابراهیم خلیل الله، محمد مصطفی و علی مرتضی علیهم آلاف التحیه و الثناء می رسد کلمه اثبات ربط لواحق به سوابق است و آن قاعده ای معتبر است که در سلاسل پیوند خلف و سلف را باز نماید و در وسایل ارتباط وصله ها و ابزار و نشانه ها را با مآخذ و مصدر آن بیان کند. چنان که در کلام شریف سلسله جامعه مداح به دعبل و کمیت ها پیوند داده شده و این از قول پیشینیان که طائفه مداحان را به فرزدق و حسان منسوب داشته اند مسلم تر است.
ما وظیفه داریم که خود را شایسته انتساب به خاندان اهل بیت (علیهم السلام) کنیم.
اگر پرسند که آداب مداحی چند است بگوی پنج
اول آنکه در تقوا و طهارت به مرتبه ای باشد که از ارواح معصومین (علیهم السلام) شرمنده نباشد.
دوم طریق عبادت و طاعت به قانون اهل بیت (علیهم السلام) رامرعی دارد.
سوم مدح از برای غرض وجزا نخواند بلکه از برای رضای خدا و طلب ثواب آخرت خواند.
چهارم دین خود را به دنیا نفروشد و دنیار و درهم را برحسنات و نعمات آن سرای اختیار نکند.
پنجم در مدح به مثابه ای غلو نکند که به کفر انجامد تا از آن جماعت نباشد که حضرت امیر در حق ایشان فرمود هلک فی اثنان. محب غال و مبغض قال
پس شجره و سلسله مداحی. سلسله ای طولانی وطیبه از زمان ائمه اطهار علیهم السلام است. مقام معظم رهبری در این باره فرموده اند شما همیشه سخت ترین کارهای تبلیغی را در مقابله با دشمنان حق و حقیقت بر دوش گرفته اید. نسب معنوی شما به دعبل و فرزدق و کمیت و شعرایی از این قبیل میرسد و سنت شعر خوانی برای اهل بیت علیهم السلام یک حرکت بزرگ در مقابل انحراف تاریخی است؛ و تا آنجا که ما کم و بیش می دانیم. این سنت از ابتدای تاریخ اسلام وجود داشته و این جامعه سابقه ممتد و ریشه عمیق دارد. شیوه مداحی هم از زمان ائمه اطهار (علیهم السلام) بوده و مضامین ارزشمندی است. لذا برادران باید توجه کنند که مسأله مداحی مسأله بسیار مهمی است.
با این مقدمه کوتاه ولی نسبتاً جامع در می یابیم که مداحی اهل بیت (علیهم السلام) یکی از بهترین راه ها برای مبارزه با ظلم و ستم و طاغوت و باطل است. و کاری است بسیار ارزشمند که قبل از هر کس خود ممدوحان یعنی ائمه اطهار (علیهم السلام) بر این مهم توجه و نظر ویژه داشته اند.
پس این کار بس عظیم است و مهم. ضمن برخورداری از یک تاریخه بسیار طولانی و قوی می بایست دارای درجاتی از علوم و معارف حقه شیعه باشد. البته در علوم مداحی برخی از دوستان دلسوز این فن و پیش کسوتان اقداماتی را انجام داده اند. ما برآنیم با استفاده از همه مطالب منتشره و آموزشهائیکه در این راه دیده شد و تجربیات بزرگان این راه جزوه ای آموزشی و کاربردی را ارائه نمائیم. باشد که مورد توجه علاقمندان به ویژه نوجوانان و جوانانی که در ابتدای این راه بزرگ هستند قرار بگیرد. به همین دلیل مباحث مطروحه را به نه بخش ذیل تقسیم می نماییم:
1) آداب و اخلاق و علوم در مداحی
2) اصول مداحی
3) نکاتی درباره اشعار و مدایح
4) مداحی اهل بیت علیهم السلام و انقلاب اسلامی
5) مسائل جامعه مداحان
6) رسالت مداحان
7) فنون مداحی
8) بایدها و نبایدها در مداحی اهل بیت علیهم السلام
9) آشنایی مختصر با سبک ها و قالب شعری و برخی از آرایه های ادبی

بخش اول: آداب و اخلاق مداحی

ما در مقدمه مداحی را در پنج مورد بیان نموده ایم. لیکن برآنیم موارد دیگری از آداب و اخلاق مداحی را ذکر نمائیم.