فهرست کتاب


والدین و مربیان مسؤول

رضا فرهادیان‏

اهداف ارزشیابی در ارتباط با دانش آموز:

1 - تشخیص نقاط قوت و ضعف و ایجاد رغبت و انگیزه برای یادگیری و تلاش بیشتر.
2 - شناخت هدفهای درسی به طوری که دانش آموز از روی سؤالات امتحانی هدفهای تدریس را کشف کند.
3 - ایجاد رغبت و کسب عادت صحیح به مطالعه.
4 - یادگیری و فراگیری مطالب مهم درسی.

اهداف ارزشیابی در ارتباط با والدین

1 - شناخت توان و استعداد و ظرفیت فرزند خود و تعدیل نظرات و سطح توقعات در حد منطقی، مطابق با بنیه و توان کودک.
2 - تقویت نقاط مثبت و جنبه های قوّت دانش آموز و ایجاد علاقه.
3 - ایجاد زمینه و آمادگی برای دانش آموز جهت رشد و پیشرفت تحصیلی.

اهداف ارزشیابی در ارتباط با معلم

1 - میزانی برای شروع مراحل بعدی تدریس: زیرا اگر معلم اطمینان پیدا نکند که دانش آموز مبحث قبلی را به نحو مطلوبی آموخته است شروع مطالب بعدی درسی بی نتیجه خواهد بود.
2 - وسیله ای برای کمک به یادگیری دانش آموز: اگر نتیجه ارزشیابی نشان دهد که قسمتی از سؤالهای امتحانی برای دانش آموزان دشوار بوده و یا اکثر آنان نتوانسته اند به پاره ای از سؤالات پاسخ صحیح بدهند در این صورت تدریس مجدد آن مطالب ضرورت پیدا می کند.
3 - وسیله ای برای اصلاح روش تدریس معلم: با ارزشیابی مشخص می شود که مهارت تدریس و شیوه ها و روشهای آموزشی موفّق بوده است یا نه. این گونه شواهد به معلم فرصت می دهد که همواره معلم در جهت اصلاح و بهبود روش تدریس خود تجدیدنظر نماید.
4 - وسیله ای برای تعریف هدفهای تدریس: معلم می تواند با ارزشیابی صحیح، نگرش مطلوبی را در دانش آموز ایجاد کند که براساس آن نتایج، فرد، فرد دانش آموزان در جهت رفع نارساییهای خود جهت یابند و روش صحیح مطالعه و یادگیری را فرابگیرند. در این صورت دانش آموز به یادگیری علاقه مند می گردد.
برای انجام ارزشیابی و امتحان صحیح و دقیق، باید تمام عوامل و اهداف ارزشیابی در نظر گرفته شود. ارزشیابی عملاً نوعی قضاوت است و چون این قضاوت درباره شخصیّت دانش آموز انجام می گیرد، باید خیلی ظریف و دقیق و عادلانه صورت گیرد و اعلام نتیجه آن، باید طوری باشد که در جهت اهداف پرورشی، رشد و علاقه دانش آموز مفید و مؤثر باشد و ما را به اهداف تعلیم و تربیت نزدیک سازد. نحوه عرضه نتیجه ارزشیابی باید به گونه ای باشد که در عین حفظ شخصیّت دانش آموز و حرمت عزت نفس وی، موجبات دلسردی، بی علاقگی و یا غرور بیش از حد دانش آموز را فراهم نسازد. در آنان موقعیتی فراهم سازد که به تلاش بیشتر در جهت پیشرفت تحصیلی ترغیب شوند. برای ارزشیابی و قضاوت صحیح در مورد پیشرفت تحصیلی، هرچه اطلاعات بیشتری از دانش آموز در اختیار ما باشد نتیجه ارزشیابی درست تر و قابل اعتمادتر خواهد بود. در ارزشیابی علاوه بر اندازه گیری، چون همواره با یک نوع قضاوت کیفی درباره مطلوب بودن یا نبودن شخصیّت همراه است، برای صحت و دقت بیشتر باید به عواملی چون موضوع تدریس، روش تدریس، حجم درس، پرسشهای مکرر در کلاس، میزان دقت در طرح سؤال، دانسته های قبلی دانش آموز و استانداردهای علمی در طرح سؤال، فرصت یادگیری دانش آموز، شرایط روحی و روانی وی، سن و تواناییهای فردی و بهره هوشی، موقعیت خانوادگی، میزان همکاری و صمیمیّت والدین با یکدیگر، توجّه شود تا بتوان به ارزشیابی و سنجش دقیقی دست یافت.
بنابراین تنها نمره خام کتبی مدرسه نمی تواند شاخص گویا و دقیقی برای ارزشیابی و قضاوت صحیح درباره پیشرفت تحصیلی و رفتار و کوشش دانش آموز باشد. با این توضیحات ما در ارزشیابی دانش آموزان باید به تلاش و کوشش آنها ارج نهیم نه به نمرات بیست آنان. از این رو برای جلوگیری از تنشهایی که از عرضه نمرات خام به والدین دانش آموزان و سابقه ذهنی، که فعلاً در جامعه از نمره بیست وجود دارد، باید چاره ای اندیشید که پس از هر ارزشیابی دقیقاً اهداف آن تحقق یابد. یکی از آن هدفها ایجاد رغبت و انگیزه در دانش آموز است.
برای چاره اندیشی ما انتظار داریم که مدارس با توجّه به اهداف دقیق ارزشیابی خود را با در نظر گرفتن همه پارامترهای ذکر شده و تهیه نمره میانگین کلاس به صورت یک نمودار کیفی: عالی، خیلی خوب، خوب و نیاز به تلاش دارد، عرضه نمایند تا در این مورد شخصیّت دانش آموزان، هم در محیط خانه و هم در مدرسه، حفظ گردد و نیز با شناخت نقاط قوت خود به مواردی که نیاز به تلاش دارد بپردازند و از ایجاد ذهنیت سوء در دانش آموز و اطرافیانش جلوگیری نماید. با این روش توجّه به نقاط مثبت و ارزش گذاری روی کار خوب دانش آموز، او را به تلاش در جهت رفع نقایص کار خویش می کشاند.
البته باید توجّه داشت که هر روشی برای اندازه گیری ارزشیابی، خالی از خطا نخواهد بود، منتها باید روشی را برگزینیم که از خطای کمتری برخوردار باشد.
با تغییر روش ارزشیابی در مدارس(304) می توان مانع از تحقیر و احساس ناخوشایندی و دلسردی دانش آموز، پس از دریافت نتیجه ارزشیابی شد. بنابراین باید بازنگریی در مورد شیوه های برخورد و شیوه های ارزشیابی و همچنین عرضه نتیجه آن و نحوه قضاوتها بنماییم تا اهداف تعلیم و تربیت و ارزشیابی را در جهت رشد خلّاقیتها، حفظ استقلال و شخصیّت دانش آموزان و ایجاد اعتماد به نفس در آنان تسریع نماید و نونهالان را، که آینده سازان این کشور هستند، در جهت تعالی علمی و اخلاقی رهنمون سازد و از اختلالات رفتاری و افت تحصیلی آنان جلوگیری نماید.