رساله راه صواب «ده رساله»

نویسنده : ملامحسن فیض کاشانی

در آمد:

راه صواب رساله رد راه صواب مشتمل بر دوازده سؤال فرضی است که مؤلف مطرح کرده و بدنبال هر یک پاسخ آنرا آورده است، این رساله می تواند اندیشه فیض را- البته به اختصار- درباره بسیار از مسائلی که او اغلب در رساله های خود مطرح کرده آشکارا نشان دهد. وی به اختصار از اختلاف مشه بهای فکری موجود سخن گفته و کما کان از موضع اخباری بر حفد اصولیان مطالبی را مطرح کرده است.
فیض رساله راه صواب را تلخیص کرده و نام آنرا «شرایط الایمان» گذاشته است. نسخه ای از رسالة شرایط الایمان در مجموعه شماره 1430 در کتابخانه آیة اللّه نجفی موجود است.
دو نسخه در تصحیح راه صواب مورد استفاده قرار گرفت یکی از آنها در مجموعه 5019 در کتابخانه آیة اللّه نجفی آمده و به خط فرزند فیض یعنی علم الهدی است. نسخه دیگر بشماره 3149 در کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران موجود است. نسخه اول متن قرار گرفته و از نسخه دوم در تصحیح متن استفاده شده، نکات اضافه نیز در قلاب آمده است.
بسم اللّه الرحمن الرحیم و به نستعین منت بی پایان خدای را- جلّ شانه- که راه صواب را به انوار حکمت و فصل خطاب روشن گردانید و درود فراوان سید رسل را که جمیع احکام دین مبین را کما هو حقه به امت رسانید و بر اهل بیت او که کلیات و جزئیات شرع را بیان های واضحه نمودند و تفسیر محکمات و تاویل متشابهات کما هی فرمودند.
اما بعد: چنین گوید «محسن بن مرتضی»- احسن اللّه حاله و جعل التوفیق م آله [و جعل الی الرفیق الاعلی م آله ]-که این کتابیست مشتمل به «راه صواب» مشتمل بر دوازده سؤال و جواب.

سؤال اول: چون اله این امت یکی است و پیغمبر یکی است و کتاب یکی است، پس این همه اختلاف ایشان در مسائل دینیه از بهر چیست؟

جواب: اگر اله و پیغمبر و کتاب همه یکی بودی، هیچ اختلاف نبودی، خدا پرستان یک فرقه اند از امت و ایشان فرد کیشانند و اهل هدایت ایشانند متقیانند و اصحاب یمین، نبی شان محمد (ص) است و کتابشان قرآن مبین
«أُولئِکَ عَلی هُدیً مِنْ رَبِّهِمْ» اشارت به ایشان است. و فرقه ناجیه عبارت از ایشان و باقیان هوا پرستان و از شراب ضلالت مستانند، گم گشتگان از راه و مصداق «أَ فَرَأَیْتَ مَنِ اتَّخَذَ إِلهَهُ هَواهُ» .
و اینانند که طوایف بسیارند و ما صدق و الباقی فی النّارند، هواهای خود را عبید [قن ]اند، و رسل ایشان شیاطین انس و جن اند «یُوحِی بَعْضُهُمْ إِلی بَعْضٍ زُخْرُفَ الْقَوْلِ غُرُوراً» (وَ إِنَّهُمْ لَیَقُولُونَ مُنْکَراً مِنَ الْقَوْلِ وَ زُوراً» .

سؤال دوم: اول (مخالفتی) [مخالفی ][مخالفین ]که اهل ضلالت نسبت به خدا و رسول اظهار کردند، کدام بود؟.

جواب: مخالفت اول آن روز ظاهر شد که پیغمبر (ص) در مرض موت فرمودند: بیاورید جهت من دوات و قلم و کاغذی که از شما دور کنم [حل ]مشکل آن کار را و بنویسم برای شما کتابی تا بدان عمل نمایید و بعد از من اختلاف مکنید، پس گفتند آن مرد هذیان می گوید، بس است ما را کتاب خدای .
و دیگر آن حضرت بارها فرمودند: که من می گذارم در میان شما دو چیز گران بها، اگر شما چنگ در زنید به آن دو، هرگز گمراه نشوید، یکی کتاب خدای و دیگری اهل بیت من .
و دیگر فرمودند که مثل اهل بیت من مثل کشتی نوح است، هر که بر آن سوار شد رستگار شد و هر که تخلف ورزید غرق شد .
پس آن جماعت، اهل بیت آن حضرت را بگذاشتند و دیگران را برداشتند، و کتاب خدا را پس انداختند و از هواهای خود بدعتها بر ساختند.