فهرست کتاب


سخنان علی علیه السلام از نهج البلاغه

, جواد فاضل‏

یا خیبة الدّاعی، من دعی « این بدبخت با که نبرد میکند»

شجاع ترین سرداران دنیا را، که از هزاران نبرد پیروز باز گشته، تا کسی از اهل شام در میدان صفین بمبارزه دعوت نمود و بیدرنگ بزندگی خود خاتمه داد.
امیر المؤمنین (ع) در این خطبه ب آن نادان گستاخ اشاره می فرماید: اهریمن شرارت و فساد، جمعی بیخرد را برانگیخته که بمنظور اعاده فتنه در این سرزمین غوغا برپا کنند.
روزگاری بر ملّت اسلام ستم رفت و مال و ناموس مردم بمصرف شهوات کثیف این و آن تباه شد، تا آنکه دست انتقام خدا از آستین بدر آمده دمار از روزگار آن موجود پست فطرت، آن سپید موی سیاه رو، برآورد و جهان را آزادی و خلاص بخشید.
هم اکنون اینها، این آشوب طلبان بی سر و سامان، این نانجیبهای شامی، بمنظور اعاده فتنه و استقرار ظلم و ستم بدور هم گرد آمده همی خواهند که از سر نوعثمانی آفریده در پیرامونش بکردار ناشایست و عملیّات جابرانه خویش ادامه دهند.
می خواهند دیو خودسری و استبداد را که اکنون آواره وطن است، بار دیگر بوطن خویش عودت دهند. می خواهند میزان ظلم و تعدی را درست بحدّ نصاب و کمال برسانند.
بخدا هر چه فکر کردند نتوانستند گناهی بر گردن بیگناه من بگذارند و دامن بی آلایشم را آلوده کنند.
ناگزیر شدند از خونی که خود ریختند پیراهن پاک مرا لکّه دار نمایند و تهمت واقعه عثمان را بر من گذارند.
این پیش آمد، چه شایست و چه ناشایست، هم از طرف آن ها پیش آمده و این عمل بدست خود ایشان انجام شده است.
آنها بودند که او را ثنا و ستایش کرده، بنامش بر عصمت و ثروت مردم تاختند، آن ها بودند که دلهای ملّت را از کینه و عداوتش مالامال کردند.
آری همانها هر کار غلط و کردار قبیح که انجام می دادند، باسم فرمان خلیفه پرده ای بر آن می افگندند و جهانی گناه و معصیت را بر گردن خلیفه می گذاشتند.
پس از من چه می خواهند از من می خواهند که برای آنها یک عثمان تمام عیار باشم، از حال جماعت غفلت کنم و گوش شنوای خود را در مقابل موج ناله ستمدیدگان از پنبه آکنده سازم خلاصه دنیای اسلام و آخرت خود را فدای هوی و هوس مشتی رذل و دون سرشت نمایم زهی پندار غلط، زهی اندیشه خام بروید به آنها بگویید: ب آن کودک از شیر باز گرفته شباهت دارید که دمبدم لج کرده پستان خشکیده مادر را با تمام رغبت بکام فرو- می برد، ولی هر چه بیشتر می مکد جز خستگی خویش و اتلاف وقت نتیجه ای نمی برد.
پستان ظلم اکنون بی شیر است، ای ستم زادگان، بیهوده رنج مبرید و زحمت ما روا مدارید، دوران ستمکاری گذشت مگر آن دوره نکبت بار را در خواب مرگ باز بینید.
ما شیرازه کتاب بدعت را باز کردیم و اوراق سیاهش را پریشان ساختیم.
اکنون قرآن مجید بر جای نشسته و قانون عدالت حکمفرماست.
چه نابخرد مردم که شما بوده اید.
امروز شمشیر خدا بصورت پسر ابو طالب بر روی شما نابکاران برآهیخته است.
این شمشیر، حقّ پیکار را بحدّ کمال ادا میکند و درست باختلافات توده فیصل می دهد.
شگفتا!
نابخردی را فریب می دهند و میدان مرا در چشمش بصورت بزمی
فرح انگیز جلوه گر می سازند او هم قدم در میدان نبرد می گذارد و علی را بنام می خواند و بیدرنگ در خون خویش و خاک صفین می غلطد.
چرا آن کس که خود را همسنگ و همانند من میداند، این کار کوچک () را تمام نمی کند چرا کشور اسلام را از وجود چون من رقیبی نمی پردازد ای مادرانشان بسوگواری بنشینند و برای چنین فرزندان نااهل عزا بگیرند.
مگر ممکن است مرغابی را باستخر تهدید کرد مگر پسر ابو طالب که ایمانش مانند کوه استوار و قلبش از آهن و روی ساخته شده است، از قعقعه سلاح دشمن و غوغای سپاه خصم اندیشناک و ترسان می گردد

خوضوا غمرات الی الحقّ « در دریای مرگ شنا کنید، تا بساحل حق رسید»

بصورت بخشنامه همه افسران ارتش امیر المؤمنین (ع) مأمور شدند که این نامه را بر سپاهیان فرا خوانند و همگان را بحقوق خویش آشنا سازند، در این فرمان علی (ع) وظائف افسران و سربازان را در مقابل همدیگر بیان فرموده و خود را نیز همچون دیگر افسران یاد کرده است، چنانکه: سربازان من، اینک امیر المؤمنین است و وظائف مقدّس و منیع سربازی را بشما خاطرنشان میکند.
همه سربازیم و همگان از یک ناموس دفاع می کنیم و بجانب یک هدف پیش می رویم.
من که در محور نیرو قرار دارم و آن کسانی که بنام فرمانده و سردار شما را سان می بینند و فرمان می دهند، در همه تکالیف سپاهی با تمام افراد و نفرات یکسانیم.
هیچ یک را بر دیگری حق تفوّتی و برتری نیست.
نهایت از آن جایی که در مسائل حرب و رموز پیکار سطح اطّلاعات و آشنایی همه بر یک میزان نیست و نیز در بردباری و حوصله که قائمه بنیان جنگ و راهنمای سپاه به پیروزی و موفّقیت است، همه یکسان نتوانند بود، مقررات نظام ایجاب میکند که یکی افسر و جمعی سرباز باشند، ولی اشتباه نشود، منصب فرماندهی تا هر پایه که باشد، در قانون مساوات. فصل و عنوانی باز نمی کند و جهت فرماندهان در برابر وظیفه و تکلیف بهیچ وجه استثناء قائل نمی شود.
افسری که درفش لشکر تحت اراده و فرمان او پیش می رود و گروهی براهنمایی نقشه و طراحی اندیشه اش حمله میکنند، اجازه ندارد این افتخار را بر دیگران تحمیل نموده حتّی ضعیفترین سربازان را با نظر تحقیر و توهین نگاه کند.
او موظّف است که هر قدر بر پایه مقامش افزوده می شود و هر اندازه از مقام امامت طرف تقدیر و تمجید قرار می گیرد، بر فروتنی و تواضع بیفزاید و سربازان فداکار خود را تعریف و تمجید نماید، زیرا او و سرباز چون دو دوستند که بکمک همدیگر انجام وظیفه میکنند، اگر فرمانده نقشه ترسیم می نماید، سرباز آن را عملا باتمام می رساند، اگر افسر فرمان می دهد، سرباز فرمان می برد.
هم اکنون من که مانند شما سربازی هستم و سابقه طولانی و پر ماجرای من در پیکار ایجاب کرد تا کشوری این چنین وسیع و نیرویی این اندازه بزرگ را پیشوا و فرمانده باشم، مدیونم در مقابل این نعمت بزرگ همی بسپاهیان نوازش و عطوفت روا دارم و همی از حال رعیّت آگاه باشم.
ما همه با هم برادر و برابریم، منتها عظمت وظیفه اقتضا میکند که بعناوین اعتباری و موهوم افسر و سرباز با هم کار کنیم و با هم بنتیجه و هدف برسیم. من و هر که افسر است، وظیفه ندارد پنهان از لشکریان رویّه ای محرمانه و خصوصی در پیش گیرد و روابط شخصی و فردی برقرار سازد.
آری سپاهیان همه با هم محرم و همرازند.
فقط در دو مورد فرمانده می تواند اسرار را پنهان سازد، یکی در مسائل خصوصی جنگ و نقشه های حمله که اگر لشکریان عموما از آن آگاه گردند ممکن است راز نهفته بگوش خصم راه یابد و جان سپاه در خطر افتد، و دیگر در قضاوت و داوری لازم است اسرار متداعیین در محضر عدالت مخفی باشد و کسی بر آن واقف نگردد، زیرا در مورد دعاوی غالبا قضایای خانوادگی مورد بحث واقع شود و پای شرافت و آبروی جمعی در میان باشد، و افشای آن راز که مسلمانان را سرشکسته و موهون سازد، برای قاضی سزاوار نیست.
افسر باید بهمه سربازان بی کسان بنگرد و در ابراز مرحمت و تقسیم حقوق هیچ گونه ترجیح و تفضیل روا ندارد، آن کس که در حقوق عمومی مسلمانان بر نظر شخصی خود احترام می گذارد و بدینوسیله بر دیگران ستم میکند، در دادگاه ما ناکس و ستمکار محسوب خواهد بود.
اما وظیفه سرباز:
سرباز در مقابل فرمانده خود باید مطیع محض و تسلیم صرف باشد و کوچکترین تخطّی از نقشه ای که مولود فکر افسران است، روا ندارد.
سرباز باید رشید و فداکار باشد و بهنگام حمله از کوههای آتش و دریاهای موّاج باک ندارد.
سرباز نیست آن کس که لطمات سنگین حوادث کوچکترین لرزشی در اراده و پیشرفت او بدارد.
سپاهی شجاع کسی است که شمشیر بر کفن بندد و بر چهره نامبارک مرگ لبخند زند و همچنان خندان در آغوش امواج معرکه فرو رود، یا در خون خویش و گرداب فنا غرق گردد و یا بساحل پیروزی و افتخار دست یابد.
همین که بسرباز فرمان تقدّم (پیش) داده شد، تا پایان پیکار باید این کلمه نصب العین او قرار گیرد و تمام اعضا و اندامش در منتهای فعّالیّت بپیشرفت پردازد.
او باید ایمان داشته باشد که شرافت شخصی و نوعی او و حرمت ناموس دین اسلام گروگان فرمانیست که در هنگامه نبرد از غریو فریاد فرمانده بگوش می رسد.
وای بر آن سرباز که در انجام وظائف جنگی سستی کند و یا بفرمانده خویش خیانت روا دارد.
این چنین لشکری در پیشگاه خداوند و در مقابل امیر المؤمنین سخت پست و ناچیز است و شدیدترین کیفرها را که بتوان تصوّر کرد در دو جهان سزاوار.
در سایه حمایت پروردگار مهربان ایمن بمانید ای سربازان من

سر علی برکة اللّه « بنام خدا بسیج کن»

در آغاز نبرد صفین، نخست علی (ع) معقل بن قیس ریاحی را بفرماندهی طلایه سپاه که شماره اش به سه هزار تن می رسید برگماشت.
این افسر جوان که رئیس قبیله بنی ریاح بود و شجاعتی بکمال داشت، بعدها در ارتش امیر المؤمنین (ع) بسرداری رسید و مسئولیت های خطرناک و پرافتخاری را بعهده می گرفت.
اینک ترجمه دستوری که بنام این سرباز فداکار راجع ب آداب جنگ صادر شده است: نخست ترا بپرهیزگاری و تقوی وصیّت میکنم و خدایی را بخاطرت می آورم که ناگزیر روزی ملاقاتش خواهی کرد و در محضر عدالتش محاکمه خواهی شد.
او منتهای هدف ما در آشوب و پیکار زندگیست، ما او را می جوییم و رضای او را در این گیر و دار می طلبیم.
اکنون که تو با سربازانت قبل از نیروی دلاور ما بسوی دشمن پیش می روید، باید نکات زیر را همواره رعایت کنید، تا آنکه بیاری خداوند متعال دمبدم بپیشرفت و پیروزی موفّق شوید: 1- تا از جانب دشمن جنگ آغاز نشود، هرگز بجنگ مبادرت مکنید، زیرا دوست نمی دارم که ناموس صلح بدست سربازان من شکسته گردد.
2- وقت مسافرت را همیشه در دو جانب روز که شدّت حرارت از هوا می شکند قرار دهید، یعنی بامدادان و پسین هنگام حرکت کنید و شبانگاهان ب آسایش پردازید، چون خداوند شب را برای آرامش زندگی آفریده و در راحت شب لطفی است که در روز روشن بدست نمی آید، ولی هر سپیده دم بیدار و آماده کار باشید.
3- هنگامی که با نیروی دشمن روبرو می شوید، سپاه را در پناه کوه ها که حتّی المقدور بنهرهای پرآب نزدیک باشد قرار دهید و از موانع نظامی درّه ها و غارها جهت کمین گاه بحدّ کافی استفاده کنید، ولی دیده بانانی با احتیاط و جسور همیشه بر گردنه های کوه بگذارید تا مبادا دفعة دشمن بر شما هجوم آورده غافلگیر شوید.
4- مقدّمه در همه جا برای سپاه بمنزله چشم است و بهمین جهت خواب راحت بر او حرام خواهد بود، افراد طلایه هر چه بیدارتر باشند سپاه از شبیخون دشمن ایمن تر است.
سربازان مقدمه باید بهنگام شب نیزه های خود را دور خیمه بر زمین نصب کنند و همچون پاسبانان شب زنده دار لحظه ای خواب و لحظه ای بیدار باشند: 5- در موقع حمله بر سپاه دشمن از یک جانب و اگر توانستید از دو جانب بتازید و این عمل که بمحاصره شبیه است به پیروزی نزدیکتر خواهد بود. 6- چندان بدشمن نزدیک مشوید که در امواج سهمگین کارزار یکباره فرو روید و آن قدر هم دور نگردید که بسستی و ترس تظاهر کنید، بلکه در این مورد هم میانه روی و تعادل از همه چیز بهتر است.
7- در آن هنگام که بمبارکی پیروز شدید، هرگز دشمن فراری را طعمه شمشیر مسازید و زخمداران را میازارید و راضی مشوید که از پس پشت بر کسی حربه عداوت فرو برید، زیرا این کردار از جوانمردی و مروّت سخت بدور است و بر افتادگان تاختن ویژه اراذل و اوباش 8- زنهار پردگیان دشمن را بگناه مردانشان مگیرید و زنان را در همه وقت احترام کنید. ممکن است که در مقابل شما زنان دشمن زبان بناسزا بگشایند و مرا بزشتی یاد کنند. از آن جایی که این طبقه افرادی ضعیف و نابردبارند و هم از حیث اندیشه و فکر بپایه مردان نمی رسند، گفتار خشن و ناهنجارشان بلهجه جدّی تلقّی مکنید، و هر چه شنیدید نشنیده انگارید.
در آن روزگار که ما سرباز بودیم، زنان بت پرستان ما را با شنیع- ترین وجهی ناسزا می گفتند، ولی پیغمبر اکرم (ص) دستور داده بود که آن همه وقاحت را بخونسردی بپذیریم و ذرّه ای از حرمت زنان نکاهیم.
بیاد دارم که در جاهلیّت اگر مردی زنی را توهین میکرد، چندان در میان مردم بنامردی و پستی ننگین می شد که حتّی نسل و خانواده او هم بروزگاران سرافکنده و شرمسار بودند و همواره قبیله اش در میان قبائل باین عمل ناروا سرزنش می شدند. 9- در پایان سفارشهای خود تأکید میکنم که پیوسته متّحد و یگانه باشید و از نفاق و پریشانی افکار سخت پرهیز کنید.
آن چنان در اتحاد و همکاری مبالغه نمایید که گویی شما سربازان با افزونی عده، یک دانه تیر هستید که از کمان من پرکشیده در قلب دشمن می نشینید.
امیدوارم فاتح و پیروز گردید، ای سربازان غیور و شجاع من امیدوارم