فهرست کتاب


گلچین حکمت

سید هاشم رسولی محلاتی

وصیتی ارزشمند به سلمان فارسی رحمه الله

20 - و عن کتاب المحاسن للبرقی - رحمه الله - قال سلمان الفارسی - رحمه الله - أوصانی خلیلی بسبعة خصال لا أدعهن علی کل حال، أوصانی أن أنظر الی من هو دونی و لا أنظر الی من هو فوقی، ؤ أن أحب الفقراء و أدنو منهم، و أن أقول الحق و ان کان مرا، و أن أصل رحمی و ان کانت مدبرة، و لا أسأل الناس شیئا، و أوصانی أن أکثر من قول لا حول و لا قوة الا بالله العلی العظیم فانها کنیز من کنوز الجنة.
و از کتاب محاسن برقی رحمه الله به سندش از سلمان فارسی رحمه الله روایت شده که گوید: خلیل من (رسول خدا صلی الله علیه و آله) مرا به هفت چیز سفارش کرد که در هیچ حال آن را وا نگذارم:
به من سفارش کرد که به پایین دست خود بنگرم، به بالا دست خود ننگرم، فقیران را دوست داشته و به آنها نزدیک شوم، حق را بگویم، اگر چه تلخ باشد، صله رحم کنم، اگر چه آنها پشت کرده و قطع رحم کرده باشند و از مردم چیزی نخواهم. و به من سفارش کرد که ذکر لا حول و لا قوة الا بالله العلی العظیم را زیاد بگویم که آن، گنجی از گنجهای بهشت است.
21 - و فیه أیضا بسنده عن أبی جعفر (علیه السلام)، قال: أتی رسول الله رجل؛ فقال: علمنی یا رسول الله، فقال: علیک بالیأس عما فی أیدی الناس؛ فانه الغنی الحاضر، قال: زدنی یا رسول الله، قال: ایاک و الطمع فانه الفقر الحاضر، قال: زدنی یا رسول الله، قال: اذا هممت بأمر فتدبر عاقبته؛ فان یک خیرا و رشدا فاتبعه، و ان یک غیا فدعه.(26)
و در همان کتاب به سندش از امام باقر (علیه السلام) روایت کرده که مردی نزد رسول خدا صلی الله علیه و آله آمد، عرض کرد: ای رسول خدا صلی الله علیه و آله! چیزی به من یاد بده؟ فرمود: بر تو باد! از آنچه در دست مردم است، نومید باشی که آن بی نیازی، موجود و حاضر است. عرض کرد: ای رسول خدا! برایم افزون فرما، فرمود: بپرهیز از طمع، که فقر و نیازی است حاضر و موجود، عرض کرد: ای رسول خدا! باز هم افزون فرما، فرمود: هرگاه تصمیم به انجام کاری گرفتی، در سرانجام آن بیندیش، اگر دیدی خیر و رشد تو است، پیروی کن و اگر دیدی گمراهی است، آن را فرو گذار.
22 - و روی عن کتاب الحسین بن سعید بسنده قال: جاء أعرابی الی النبی صلی الله علیه و آله فأخذ بغرز راحلته - و هو یرید بعض غزواته - فقال: یا رسول الله علمنی عملا أدخل الجنة؟ فقال: ما أحببت أن ء تیه الناس الیک فأته الیهم، و ما کرهت أن یأتیه الیک فلا تأته الیهم، خل سبیل الراحلة.(27)
و از کتاب حسین بن سعید به سندش روایت شده که گوید: مردی عرب نزد رسول خدا صلی الله علیه و آله آمد و در حالی که آن حضرت بر مرکب سوار شده و می خواست به یکی از جنگ ها برود، رکاب او را گرفت و عرض کرد: ای رسول خدا! عملی را به من یاد ده که با آن به بهشت بروم. فرمود: هر چه دوست داری مردم به تو روا دارند درباره آنها انجام ده و آنچه خوش نداری به تو انجام دهند، درباره آنها رو مدار، (اکنون) جلوی مرکب را رها کن.

گلچینی از اندرزهای آن حضرت در کتاب تحف العقول

23 - و عن کتاب تحف العقول، و قال صلی الله علیه و آله: خصلتان لیس فوقهما من البر شی ء: الایمان بالله، و النفع لعباد الله، و خصلتان لیس فوقهما من الشر شی ء. الشرک بالله، و الضر لعباد الله.(28)
و از کتاب تحف العقول از رسول خدا صلی الله علیه و آله روایت کرده که فرمود: دو خصلت است که در خوبی برتر از آنها چیزی نیست: ایمان به خدا و سود رساندن به بندگان خدا و دو خصلت است که برتر از آنها در بدی چیزی نیست: شرک به خدا و زیان رساندن به بندگان خدا.
24 - و قال له رجل: أوصنی بشی ء ینفعنی الله به فقال: أکثر ذکر الموت یسلک عن الدنیا، و علیک بالشکر یزید فی النعمة، و أکثر من الدعاء؛ فانک لا تدری متی یستجاب لک، و ایاک و البغی؛ فان الله قضی أنه (من بغی علیه لینصرنه الله) و قال: (أیها الناس انما بغیکم علی أنفسکم)(29) و ایاک و المکر؛ فان الله قضی (و لا یحیق المکر السی ء الا بأهله.)(30)(31)
و در همان کتاب از رسول خدا صلی الله علیه و آله روایت کرده که مردی به آن حضرت عرض کرد: ای رسول خدا مرا وصیتی فرما که خداوند، با آن سودم دهد. حضرت به او فرمود: مرگ را بسیار یاد کن که تو را از دنیا برکند و بر تو باد به شکر و سپاسگزاری که در نعمت بیفزاید و بسیار دعا کن، زیرا تو نمی دانی چه زمانی دعایت مستجاب شود و سخت بپرهیز از تجاوز و ستم، زیرا در حکم خداوند است که به هر کس تجاوز شود، خداوند یاریش کند و خدا (در قرآن فرموده): ای مردم جز این نیست که ستم و تجاوز شما به زیان خودتان است و سخت بپرهیز از مکر که خداوند حکم کرده فریب بد، جز به فریبکار باز نگردد.
25 - و قال (علیه السلام): لن یفلح قوم أسدوا أمرهم الی امرأة.(32)
و فرمود: هرگز رستگار نخواهند شد مردمی که، کار خود را به زنی واگذار کنند.
26 - و قیل: أی الناس شر؟ قال صلی الله علیه و آله: العلماء اذا فسدوا.(33)
و کسی به آن حضرت عرض کرد: بدترین مردم کیانند؟ فرمود: عالمان و دانشمندان، آنگاه که فاسد شوند.
27 - و قال صلی الله علیه و آله: أوصانی ربی بتسع: أوصانی بالاخلاص فی السر و العلانیة، و العدل فی الرضا و الغضب، و القصد فی الفقر و الغنی، و أن أعفو عمن ظلمنی، و أعطی من حرمنی، و أصل من قطعنی، و أن یکون صمتی فکرا، و منطقی ذکرا، و نظری عبرا.(34)
و فرمود: پروردگارم، مرا به نه چیز سفارش کرد: رعایت اخلاص در پنهان و آشکار، عدالت در خوشی و خشم، میانه روی در حال فقر و دارایی و این که عفو کنم و درگذرم از کسی که به من ستم کرده، عطا کنم به کسی که مرا محروم ساخته، پیوند کنم با کسی که از من بریده، خموشی و سکوت من فکر و اندیشه باشد، گفتارم ذکر خدا و نظر و نگاهم عبرت باشد.
28 - و قال صلی الله علیه و آله: قیدوا العلم بالکتاب.(35)
و فرمود: علم و دانش را با نوشتن در بند کنید (و نگه دارید.)
29 - و قال صلی الله علیه و آله: اذا ساد القوم فاسقهم و کن زعیم القوم أذلهم، و أکرم الرجل الفاسق فلینتظر البلاء.(36)
و فرمود: هرگاه مهتری و سیادت مردم را فساقانشان بر عهده گیرند و پیشوای مردم، خوارترینشان باشد و مرد فاسق و تبهکار، گرامی و محترم شود. در چنین وضعی باید چشم به راه بلا باشند.
30 - و قال صلی الله علیه و آله: سرعة المشی یذهب ببهاء المومن.(37)
و فرمود: تند راه رفتن، بها و ارزش آدمی را زایل می کند.
31 - و قال صلی الله علیه و آله: اذا کان امراؤکم خیارکم، و أغنیاؤکم سمحاءکم و أمرکم شوری بینکم فظهر الأرض خیر لکم من بطنها و اذا کان أمراؤکم شرارکم، و أغنیاؤکم، بخلاءکم و امورکم الی نسائکم فبطن الأرض خیر لکم من ظهرها.(38)
و فرمود: هرگاه فرمانروایان شما نیکان و ثروتمندانتان بخشندگان و کارتان با مشورت یک دیگر انجام شود، روی زمین برای شما بهتر از زیر زمین است (و زندگی برایتان بهتر از مردن است).
اما هرگاه فرمانروایان شما بدان شما و ثروت مندانتان بخیلان و کارتان به دست زنانتان افتد، زیر زمین (و مردن) برای شما بهتر از روی زمین است.

کسی که نعمت دنیا و آخرت بر او تمام است

32 - و قال صلی الله علیه و آله: من أصبح و أمسی و عنده ثلاث فقد تمت علیه النعمة فی الدنیا: من أصبح و أمسی معافا فی بدنه، آمنا فی سربه عنده قوت یومه، فان کانت عنده الرابعة فقد تمت علیه النعمة فی الدنیا و الاخرة، و هو الایمان.(39)
و فرمود: کسی که روز و شب خود را با سه چیز که نزد او هست به سر آورد، دنیا بر او تمام است: کسی که روز و شب خود را تن درست بگذارند و از جهت راه و مسیر خود، امنیت داشته و قوت روز خود را داشته باشد و اگر نعمت چهارم را نیز دارا باشد، نعمت دنیا و آخرت بر او تمام خواهد بود و آن (نعمت چهارم) ایمان است.
33 - و قال صلی الله علیه و آله: من أعطی أربعا لم یحرم أربعا: من أعطی الاستغفار لم یحرم المغفرة، و من أعطی الشکر لم یحرم الزیادة، و من أعطی التوبة لم یحرم القبول، و من أعطی الدعاء لم یحرم الاجابة.(40)
و فرمود: کسی که چهار چیز به او عطا شود، از چهار چیز محروم نخواهد بود: کسی که استغفار به او عطا شد، (و توفیق آن را یافت) از آمرزش محروم نشود، کسی که توفیق شکر و سپاس به او داده شد، از فزونی نعمت محروم نشود، کسی که توفیق توبه یافت، از پذیرفته شدن آن محروم نشود و کسی که توفیق دعا پیدا کرد، از اجابت آن محروم نخواهد شد.
34 - و قال صلی الله علیه و آله: العلم خزائن و مفاتیحه السؤال، فاسألوا رحمکم الله؛ فانه یوجر أربعة: السائل، و المتکلم، و المستمع، و المحب لهم.(41)
و فرمود: علم و دانش گنجینه هایی است و کلیدهای آن سوال و پرسش است، پس بپرسید خدا شما را رحمت کند، که در این باره گروه پاداش می برند: پرسش کننده، گوینده، شنونده و آن کس که اینها را دوست بدارد.
35 - و فیه أیضا: قال صلی الله علیه و آله: سائلوا العلماء، و خاطبوا الحکماء، و جالسوا الفقراء.(42)
و فرمود: از دانشمندان بپرسید و با فرزانگان همسخن شوید و با فقرا و بی نوایان همنشینی کنید.
36 - و أتاه رجل فقال: یا رسول الله، أوصنی فقال: لا تشرک بالله شیئا و ان حرقت بالنار و ان عذبت الا و قلبک مطمئن بالایمان، و والدیک فأطعهما و برهما حیین أو میتین؛ فان أمراک أن تخرج من أهلک و مالک فافعل؛ فان ذلک من الایمان، و الصلاة المفروضة فلا تدعها متعمدا؛ فانه من ترک صلاة فریضة متعمدا فان ذمة الله منه بریئة، و ایاک و شرب الخمر و کل مسکر؛ فانهما مفتاحا کل شر.(43)
مردی نزد رسول خدا صلی الله علیه و آله آمده و عرض کرد: ای رسول خدا! مرا وصیتی فرما، حضرت به او فرمود: چیزی را شریک خدا قرار مده اگر چه تو را به آتش بسوزانند و شکنجه کنند، مگر این که دلت به ایمان مطمئن باشد(44) و دیگر آن که، به پدر و مادرت طعام ده و به آنها نیکی کن، چه زنده باشند و چه مرده و اگر به تو دستور داده اند از خانواده و مال خود جدا شوی، این کار را انجام ده که از ایمان محسوب شود و نماز واجب را عمدی ترک مکن، زیرا کسی که نماز واجب را به عمد ترک کند، عهد و پیمان خدا از او بیزار و جدا است و از شراب خواری و نوشیدن هر مسکری سخت بپرهیز زیرا این دو، کلید هر شری اند.
37 - و قال صلی الله علیه و آله: مداراة الناس نصف الایمان، و الرفق بهم نصف العیش.
و در همان کتاب از آن حضرت صلی الله علیه و آله روایت کرده که فرمود: مدارا کردن (ملاطفت و مهربانی کردن) با مردم نیمی از ایمان است و رفاقت و نرم خویی با آنها نیمی از زندگی است.
38 - و قال صلی الله علیه و آله: رأس العقل بعد الایمان بالله مداراة الناس فی غیر ترک حق، و من سعادة المرء خفة لحیته.
و فرمود: اساس عقل پس از ایمان به خداوند، مدارا کردن با مردم است؛ در صورتی که حقی پایمان نشود و از سعادت و نیک بختی آدمی، کوتاهی ریش و محاسن او است.