فهرست کتاب


گلچین حکمت

سید هاشم رسولی محلاتی

بخش اول : گلچینی از اندرزهای رسول خدا صلی الله علیه و آله

گلچینی از اندرزهای رسول خدا صلی الله علیه و آله به امیرالمومنین علی (علیه السلام)

1 - فی کتاب الخصال بسنده عن یونس، یرفعه الی أبی عبدالله (علیه السلام) قال: کان فیما أوصی به رسول الله صلی الله علیه و آله علیا (علیه السلام): یا علی، أنهاک عن ثلاث خصال عظام: الحسد، و الحرص، و الکذب.
یا علی، سید الأعمال ثلاث خصال: انصافک الناس من نفسک، و مواساتک الأخ فی الله عزوجل و ذکرک الله تبارک و تعالی علی کل حال.
یا علی، ثلاث فرحات للمومن فی الدنیا: لقاء الاخوان، و الافطار من الصیام، و التهجد فی آخر اللیل.
یا علی، ثلاث من لم تکن فیه لم یقم له عمل: ورع یحجزه عن معاصی الله عزوجل.
و خلق یداری به الناس، و حلم یرد به جهل الجاهل.
یا علی، ثلاث خصال من حقایق الایمان: الانفاق فی الاقتار و انصاف الناس من نفسک، و بذل العلم للمتعلم.
یا علی، ثلاث خصال من مکارم الأخلاق: تعطی من حرمک، و تصل من قطعک، و تعفو عمن ظلمک.(1)
شیخ صدوق در کتاب خصال به سندش از امام صادق (علیه السلام) روایت کرده که فرمود: در آنچه رسول خدا صلی الله علیه و آله به علی (علیه السلام) وصیت کرد این کلمات بود: یا علی! تو را از سه خصلت بزرگ نهی می کنم (و باز می دارم): حسد، حرص و دروغ.
یا علی! آقا و سرور عمل ها سه چیز است: انصاف تو با مردم نسبت به خویش،(2) مواسات تو با برادر (دینی)ات در راه خدا،(3) ذکر (و یاد) خدای تبارک و تعالی در هر حال.
یا علی! برای مومن در دنیا سه خوشحالی است: دیدار برادران (دینی)، افطار از روزه و تهجد در پایان شب.
یا علی! سه چیز است که اگر در کسی نباشد، کاری از او پا نگیرد (و در کارها توفیق نیابد): پارسایی (و ورعی) که او را از نافرمانی های خدای - عزوجل - حایل شود خلق و خویی که به وسیله آن با مردم مدارا کند و بردباری و (حلمی) که با آن جهالت و نادانی جاهل (و افراد نادان) را باز گرداند.
یا علی! سه خصلت از حقیقت های ایمان است: انفاق و بخشش در تنگ دستی، انصاف مردم از خویشتن، بذل دانش به دانشجو.
یا علی! سه چیز از مکارم اخلاق است: عطا کنی به کسی که تو را (از عطای خویش) محروم ساخته، با کسی که از تو بریده، پیوند کنی و عفو کنی (و بگذری) از کسی که به تو ستم کرده است.
2 - و بسنده عن أنس بن محمد أبی مالک، عن أبیه، عن جعفر بن محمد، عن أبیه، عن جده، عن علی بن أبی طالب (علیهم السلام)، عن النبی صلی الله علیه و آله أنه قال فی وصیته له:
یا علی، ثلاث لا تطیقها هذه الأمة: المواساة للأخ فی ماله، و انصاف الناس من نفسه، و ذکر الله علی کل حال، و لیس هو سبحان الله، و الحمدلله، و لا اله الا الله، و الله اکبر ولکن اذا ورد علی ما یحرم علیه خاف الله عزوجل عنده، و ترکه.
یا علی، ثلاثة یزدن فی الحفظ و یذهبن السقم: اللبان، السواک، و قراءة القرآن.
یا علی، أنهاک من ثلاث خصال: الحسد، و الحرص، و الکبریاء.
یا علی، ثلاث یقسین القلب: استماع اللهو، و طلب الصید، و اتیان باب السلطان.(4)
و به سندش از امام صادق (علیه السلام) از پدرانش، از امیرالمومنین (علیه السلام) روایت کرده که رسول خدا صلی الله علیه و آله در وصیتی به آن حضرت فرمود:
یا علی! سه چیز است که این امت طاقت آن را ندارند: مواسات با برادر دینی در مال خود، انصاف مردم از خود و ذکر و یاد خدا در همه حال و منظور از آن ذکر سبحان الله و الحمدلله و لا اله الا الله و الله اکبر نیست، بلکه وقتی بر چیزی برسد که خدا بر او حرام کرده، از خداوند - عزوجل - بترسد و آن را ترک کند.
یا علی! سه چیز است که حافظه را زیاد کند و بیماری را ببرد: کندر، مسواک کردن و خواندن قرآن.
یا علی! از سه خصلت تو را نهی می کنم (و به سختی باز می دارم): حسد، حرص و تکبر.
یا علی! سه چیز دل را سخت کند (و قساوت قلب آورد): شنیدن و استماع لهو، شکار صید و آمدن بر دَرِ سلطان.
3 - فی مکارم الأخلاق، بسنده عن جعفر بن محمد، عن أبیه، عن جده، عن علی بن أبی طالب (علیهم السلام)، عن النبی صلی الله علیه و آله أنه قال:
یا علی، من خاف الناس لسانه فهو من أهل النار.
یا علی، شر الناس من أکرمه الناس اتقاء شره.
یا علی، شر الناس من باع آخرته بدنیاه؛ و شر من ذلک من باع آخرته بدنیا غیره.
یا علی، شارب الخمر کعابد وثن.
یا علی، شارب الخمر لا یقبل الله عزوجل صلاته أربعین یوما، فان مات فی الأربعین مات کافرا.
یا علی، کل مسکر حرام، و ما أسکر کثیره فالجرعة منه حرام.
یا علی، جعلت الذنوب کلها فی بیت، و جعل مفتاحها شرب الخمر.
یا علی، أربعة لا ترد لهم دعوة: امام عادل، و والد لولده، و الرجل یدعو لأخیه بظهر الغیب، و المظلوم. یقول الله جل جلاله: و عزتی و جلالی لأنتصرون لک ولو بعد حین.
یا علی، ثمانیة ان أهینوا فلا یلوموا الا أنفسهم: الذاهب الی مائدة لم یدع الیها، و المتأمر علی رب البیت، و طالب الخیر من أعدائه، و طالب الفضل من اللئام، و الداخل بین اثنین فی سر لم یدخلاه فیه، و المستخف بالسلطان، و الجالس فی مجلس لیس له بأهل، و المقبل بالحدیث علی من لا یسمع منه.
یا علی، حرم الله الجنة علی کل فاحش بذی لا یبالی ما قال و لا ما قیل له.
یا علی، طوبی لمن طال عمره، و حسن عمله.
یا علی، لا تمزح فیذهب بهاؤک، و لا تکذب فیذهب نورک، و ایاک و خصلتین: الضجرة و الکسل، فانک ان ضجرت لم تصبر علی حق، و ان کسلت لم تؤد حقا.
یا علی، لکل ذنب توبة الا سوء الخلق؛ فان صاحبه کلما خرج من ذنب دخل فی ذنب.
یا علی، لا ولیمة الا فی خمس: فی عرس، أو خرس، أو عذار، أو وکار، أو رکاز، فالعرس التزویج، و الخرس النفاس بالولد، و العذار الختان، و الوکار فی شری الدار، و الرکاز الرجل یقدم من مکة.
یا علی، ل ینبغی للعاقل أن یکون ظاعنا الا فی ثلاث: مرمة لمعاش، أو تزود لمعاد، أو لذة فی غیر محرم.
یا علی، ثلاثة من مکارم الأخلاق فی الدنیا و الاخرة: أن تعفو عمن ظلمک، و تصل من قطعک، و تحلم عمن جهل علیک.
یا علی، بادر بأربع قبل أربع: شبابک قبل هرمک، و صحتک قبل سقمک، و غناک قبل فقرک، و حیاتک قبل موتک.
یا علی، سبعة من کن فیه فقد استکمل حقیقة الایمان، و أبواب الجنة مفتحة له: من أسبغ وضوءه، و أحسن صلاته، و أدی زکاة ماله، و کف غضبه، و سجن لسانه، و استغفر لذنبه، و أدی النصیحة لأهل بیت نبیه.
یا علی، ثلاثد یحسن فیهن الکذب: المکیدة فی الحرب، وعدتک زوجتک و الاصلاح بین الناس، و ثلاثد مجالستهم تمیت القلب: مجالسة الأنذال، و مجالسة الأغنیاء، و الحدیث مع النساء.
یا علی، ثلاثة من حقائق الایمان: الانفاق من الاقتار، و انصافک الناس من نفسک، و بذل العلم للمتعلم.
یا علی، سر سنتین بر والدیک، و سر سنة صل رحمک، سر میلا عد مریضا، سر میلین شیع جنازة، سر ثلاثة أمیال أجب دعوة، سر أربعة أمیال زر أخا فی الله، سر خمسة أمیال أغث الملهوف، سر ستة أمیال انصر المظلوم، و علیک بالاستغفار.
یا علی، اذا مات العبد قال الناس: ما خلف؟ و قالت الملائکة: ما قدم.
یا علی، الدنیا سجن المومن و جنة الکافر.
یا علی، موت الفجأة راحة المومن، و حسرة الکافر.
یا علی، أنین المومن المریض تسبیح، و صیاحه تهلیل، و نومه علی الفراش عبادة، و تقلبه من جنب الی جنب جهاد فی سبیل الله، فان عوفی یمشی فی الناس و ما علیه من ذنب.
یا علی، الاسلام عریان، و لباسه الحیاء، و زینته الوفاء، و مروته العمل الصالح، و عماده الورع، و لکل شی ء أساس و أساس الاسلام حبنا أهل البیت.
یا علی، نجا المخففون، و هلک المثقلون.
یا علی، لا یقبل الله - عزوجل - دعاء قلب ساه.
یا علی، نوم العالم أفضل من عبادة العابد الجاهل.
یا علی، رکعتان یصلیهما العالم أفضل من ألف رکعة یصلیها العابد.
یا علی، فی الزناء ست خصال: ثلاث منها فی الدنیا، و ثلاث منها فی الاخرة، أما التی فی الدنیا: فیذهب بالبهاء، و یعجل الفناء، و یقطع الرزق، و أما التی فی الاخرة: فسوء الحساب، و سخط الرحمان و الخلود فی النار.
یا علی، الربا سبعون جزءا، فأیسره أن ینکح الرجل أمه فی بیت الله الحرام.
یا علی، درهم ربا أعظم عندالله من سبعین زنیة کلها بذات محرم.
یا علی، من سوف الحج حتی یموت بعثه الله یوم القیامة یودیا أو نصرانیا.
یا علی، الصدقة ترد القضاء الذی قد أبرم ابراما.
یا علی، صلة الرحم یزید فی العمر.
یا علی، ألا اخبرک بأشبهکم بی خلقا؟ قال: بلی، یا رسول الله، قال: أحسنکم خلقا، و أعظمکم حلما، و أبرکم بقرابته، و أشدکم من نفسه انصافا.
یا علی، حق الولد علی والده أن یحسن اسمه و أدبه، و یضعه موضعا صالحا، و حق الوالد علی ولده أن لا یسمیه باسمه، و لا یمشی بین یدیه، و لا یجلس أمامه، و لا یدخل معه الحمام.
یا علی، من کفی یتیما فی نفقة بماله حتی یستغنی و جبت له الجنة ألبتة.
یا علی، من مسح یده رأس یتیم ترحما له، أعطاه الله - عزوجل - بکل شعرة نورا یوم القیامة.
یا علی، العقل ما اکتسب به الجنة، و طلب به رضی الرحمان.
یا علی، لا فقر أشد من الجهل، و لا مال أعود من العقل، و لا وحدة أوحش من العجب، و لا عقل کالتدبیر، و لا ورع کالکف عن محارم الله و عما لا یلیق، و لا حسب کحسن الخلق، و لا عبادة مثل التفکر.
ثم قال صلی الله علیه و آله لأبی ذر - رحمة الله علیه -: یا أباذر، ایاک و السوال؛ فانه ذل حاضر و فقر متعجلة، و فی حساب طویل یوم القیامة.
ثم، قال لأصحابه: ألا اخبرکم بشرارکم؟ قالوا: بلی، یا رسول الله، قال: المشاؤون بالنمیمة، المفرقون بین الأحبة، الباغون للبرآء العیب.(5)
و در کتاب شریف مکارم الاخلاق به سندش از امام صادق (علیه السلام) از پدر و جدش از امیرالمومنین (علیه السلام) از رسول خدا صلی الله علیه و آله روایت شده که فرمود:
یا علی! کسی که مردم از زبانش بترسند، اهل دوزخ است.
یا علی! بدترین مردم کسی است که مردم به خاطر پرهیز از شرش، او را اکرام و احترام کنند.
یا علی! بدترین مردم کسی است که آخرت خود را به دنیای خودش بفروشد و بدتر از او، کسی است که آخرتش را به دنیای دیگری بفروشد.
یا علی! شراب خوار، همانند بت پرست است.
یا علی! خدای عزوجل، نماز شراب خوار را تا چهل روز نپذیرد (بدان گونه) که اگر در روز چهلم بمیرد، کافر مرده است.
یا علی! هر مسکری (که حالت مستی آورد) حرام است و هر چه زیادش، مستی آورد، جرعه آن نیز حرام است.
یا علی! گناهان را همگی در خانه ای نهاده اند و کلید آن را شراب خواری قرار داده اند.
یا علی! چهار گروهند که دعایشان باز نگردد (و به اجابت نرسد): پیشوای عادل، دعای پدر برای فرزند، دعای مرد پشت سر برادر دینی خود و دعای مظلوم و ستم دیده. خداوند متعال می فرماید: انتقام تو را حتما خواهم گرفت، اگر چه پس از گذشت زمانی باشد.
یا علی! هشت گروهند که اگر اهانتی به آنها شد، کسی را جز خودشان سرزنش نکنند (و خود سبب آن اهانت شده اند): کسی که بی دعوت بر سر خوان غذایی برود، کسی که بر صاحب خانه دستور دهد (و تحکم نماید)، کسی که از دشمنان خود خیر و خوبی خواهد، کسی که از مردمان پست و فرو مایه فضیلت طلبد، کسی که خود را در رازی - که میان دو نفر است - داخل کند که آن دو، وی را در آن دخالت نداده اند، کسی که به سلطان استخفاف کند، کسی که در جایی بنشیند که شایستگی آن را ندارد و کسی که سر سخن و داستانی را برای کسی باز کند که از او شنوایی ندارد (و سخنش را نمی پذیرد.)
یا علی! خدای تعالی بهشت را بر هر فحش دهنده زشت گفتاری حرام کرده که پروایی ندارد، از آنچه خود گوید و آنچه دیگران به او گویند.
یا علی! خوشا به حال کسی که عمرش طولانی و کارش نیکو است.
یا علی! شوخی نکن که حرمت و ارزشت از بین می رود و دروغ نگو که نور و فروغت از بین می رود و سخت بپرهیز از دو چیز: بی تابی و بی حالی، زیرا اگر بی تابی کنی، بر هیچ حقی شکیبا نباشی و اگر بی حال بودی، حقی را ادا نکنی.
یا علی! هر گناهی را توبه ای است، مگر بد خلقی؛ که آدم بد خلق از هر گناهی در آید به گناه دیگری در افتد.
یا علی! ولیمه (و سنت اطعام) نیست، جز در پنج جا: عروسی، تولد فرزند، ختنه، خرید خانه و یا بازگشت از مکه.
یا علی! برای شخص خردمند شایسته نیست، بار سفر بندد، مگر در سه جا: ترمیم امر معاش و زندگی، توشه گیری برای معاد و روز جزا و یا لذتی مشروع و غیر حرام.
یا علی! در دنیا و آخرت سه چیز از مکارم اخلاق است:
الف - کسی که به تو ستم کرده، عفو کنی؛
ب - با کسی که از تو بریده، پیوند کنی؛
ج - با کسی که (در برخورد) با تو نادانی و جهالت کرده، حلم ورزی.
یا علی! پیش از رسیدن چهار چیز به چهار چیز مبادرت کن: جوانی ات پیش از رسیدن پیری، سلامتی خود پیش از بیماری، بی نیازی ات پیش از رسیدن فقر و نیاز و زندگی و حیات خود پیش از مرگ.
یا علی! هفت چیز است که در هر کس باشد، به راستی که حقیقت ایمان را کامل کرده، و درهای بهشت به رویش باز گردد: کسی که وضویش را شاداب بگیرد، نمازش را نیکو انجام دهد، زکات مالش را بپردازد، خشمش را فرو خورد، زبانش را زندان کند، از گناهانش آمرزش خواهد و وظیفه خیر خواهی خود را به خاندان پیامبر به خوبی انجام دهد.
یا علی! سه چیز است که دروغ در آن نیکو است: فریب دادن دشمن در جنگ، وعده دروغ به همسر و اصلاح میان مردم. و سه گروهند که هم نشینی با آنها دل را بمیراند: همنشینی با فرومایگان، همنشینی با ثروت مندان و گفت و شنود با زنان.
یا علی! سه چیز از حقایق ایمان است: انفاق در حال تنگ دستی، انصاف از خویشتن با مردم و بذل و بخشش علم به دانشجو.
یا علی! دو سال(6) راه برو و بر پدر و مادرت نیکی کن و یک سال راه برو و صله رحم کن، یک میل برو و بیماری را عیادت کن، دو میل برو و جنازه ای را تشییع کن، سه میل برو و دعوتی را اجابت کن، چهار میل برو و برادر دینی را در راه خدا دیدار کن، پنج میل برو و به فریاد درمانده ای برس، شش میل برو و ستم دیده ای را یاری کن و بر تو باد استغفار.
یا علی! هنگامی که بنده خدا، از دنیا برود مردم گویند: چه ارثیه ای بر جای گذاشته و فرشتگان گویند: چه آورده است؟
یا علی! به راستی که دنیا زندان شخص مومن و بهشت کافر است.
یا علی! مرگ های ناگهانی برای مومن راحت و برای کافر حسرت است.
یا علی! ناله مومن بیمار تسبیح است و فریادش تهلیل لا اله الا الله و خوابش بر بستر، عبادت و پهلو به پهلو شدنش در بستر، جهاد در راه خدا است و اگر بهبود یافت و به میان مردم آمد و رفت کرد، دیگر گناهی ندارد (و از گناه پاک گشته).
یا علی! اسلام برهنه است و جامه آن حیا و شرم است و زیور آن وفا و مردانگی اش عمل نیکو و ستون و پایه اش ورع و پارسایی است و هر چیزی را اساس و پایه و ریشه ای است و پایه و اساس اسلام، دوستی ما خاندان است.
یا علی! سبک باران نجات یافتند و سنگین باران نابود شدند.
یا علی! خدای عزوجل، دعایی را که از دل غافل برخاسته، نپذیرد.
یا علی! خدای عزوجل، دعایی را که از دل غافل برخاسته، نپذیرد.
یا علی! خواب عالم بهتر است از عبادت عابد نادان.
یا علی! دو رکعت نماز که مرد عالم به جای آورد بالاتر از هزار رکعت است که عابد (غیر عالم) بگزارد.
یا علی! زنا شش پی آمد و سرانجام بد دارد: سه تا در دنیا و سه تا در آخرت. اما پی آمدی که در دنیا دارد: درخشندگی و زیبایی را ببرد، در نابودی انسان شتاب کند و روزی را قطع کند. و اما کیفری که در آخرت دارد: بدی حساب، خشم خدای رحمان و خلود در آتش دوزخ.
یا علی! ربا هفتاد بخش است و کمترین آن (از نظر کیفر) همانند این است که مرد با مادرش، در بیت الله الحرام زنا کند.
یا علی! گناه یک درهم ربا، نزد خدا از هفتاد زنا، که همگی با محرم خود باشد، بزرگ تر است.
یا علی! کسی که حج خود را به تاخیر اندازد و امروز و فردا کند تا بمیرد؛ خداوند روز قیامت او را یهودی یا نصرانی به صحرای محشر آورد.
یا علی! صدقه، قضا و مقدری که مبرم (و محکم) باشد، برگرداند.
یا علی! صله رحم بر عمر انسان بیفزاید.
یا علی! تو را آگاه نکنم که چه کسی از شما، از نظر خلق و خوی به من شبیه تر از دیگران است؟ عرض کرد: چرا ای رسول خدا! فرمود: آن کس که اخلاقش از دیگران بهتر و بردباریش بیشتر، و به خویشاوندان خود نیکوکارتر و انصافش به مردم، بیشتر از دیگران است.
یا علی! حق فرزند بر پدر، آن است که نام نیکو بر او بگذارد و ادبش کند و در جایگاه شایسته ای بنشاند و حق پدر بر فرزند آن است که پدر را به نام نخوانده و جلوی او راه نرود و پیش روی او ننشیند و با وی به حمام نرود.
یا علی! کسی که یتیمی را کفالت و سرپرستی کند و با مال خود خرجش کند، تا بی نیاز گردد (و خود کفا شود) البته بهشت بر او واجب شود.
یا علی! کسی که از روی مهر و محبت بر سر یتیمی دست بکشد، خداوند به عدد هر مویی (که از زیر دست او می گذرد) نوری در قیامت به او عطا کند.
یا علی! عقل و خرد، آن است که با آن بهشت تحصیل گردد و خشنودی خدای رحمان جست و جو شود.
یا علی! هیچ فقری سخت تر از جهل و نادانی و هیچ مالی پر سودتر از عقل و هیچ تنهایی وحشتناکتر از خودپسندی و هیچ عقلی همانند تدبیر نیست و هیچ پارسایی همچون خودداری از محرمات الهی، و از آنچه سزاوار نیست و هیچ حسب و اصل و تباری همانند حسن خلق و خوی نیکو و هیچ عبادتی همچون تفکر نیست.
آنگاه به ابی ذر رحمه الله فرمود: ای اباذر سخت بپرهیز از سوال و درخواست چیزی از دیگران، که آن خواری حاضر و فقری است که برای رسیدن به آن شتاب کرده ای و برای این کار در روز قیامت حسابرسی طولانی خواهد بود.
سپس رو به اصحاب خود کرد و فرمود: شما را از بدترینتان آگاه نکنم؟ عرض کردند: بله ای رسول خدا! فرمود: آنها که برای سخن چینی پیوسته در راهند و میان دوستان جدایی اندازند و برای مردمان پیراسته از نقص عیب جویی کنند.
4 - فی تحف العقول فی وصیته صلی الله علیه و آله لأمیرالمومنین (علیه السلام) قال:
یا علی، أحب العمل الی الله ثلاث خصال: من أتی الله بما افترض علیه فهو من أعبد الناس، و من ورع عن محارم الله فهو من أورع الناس، و من قنع بما رزقه الله فهو من أغنی الناس.
یا علی، ثلاث ثوابهن فی الدنیا و الاخرة: الحج ینفی الفقر، و الصدقة تدفع البلیة، و صلة الرحم تزید فی العمر.
یا علی، کل عین باکیة یوم القیامة الا ثلاثة أعین: عین سهرت فی سبیل الله و عین غضت عن محارم الله، و عین فاضت من خشیة الله.
یا علی، ثلاث موبقات و ثلاث منجیات:
فأما الموبقات: فهوی متبع، و شح مطاع، و اعجاب المرء بنفسه،
و أما المنجیات: فالعدل فی الرضی و الغضب، و القصد فی الغنی، و الفقر، و خوف الله فی السر و العلانیة کأنک تراه، فان لم تکن تراه فانه یراک.(7)
در تحف العقول در وصیت پیامبر به امیرالمومنین (علیه السلام) آمده است که به وی فرمود:
یا علی! محبوب ترین عمل ها در پیشگاه خداوند سه چیز است: کسی که هر چه خداوند بر او واجب کرده، انجام دهد؛ چنین کسی از زمره عابدترین مردم است و کسی که از محرمات الهی پارسایی و دوری ورزد، وی از زمره پارساترین مردم است و کسی که بدانچه خداوند روزی اش کرده، قناعت کند وی از بی نیازترین مردمان است.
یا علی! سه چیز است که ثواب و پاداش آن هم در دنیا و هم در آخرت است: حج، که فقر را از بین ببرد، صدقه که بلا را دفع کند و صله رحم که بر عمر بیفزاید.
یا علی! هر چشمی در روز قیامت گریان است، مگر سه چشم: چشمی که در راه خدا شب بیداری کشیده، چشمی که از محرمات الهی خود را بسته و پوشانده و چشمی که از ترس خدا اشک ریخته است.
یا علی! سه چیز نابود کننده است و سه چیز نجات دهنده، اما نابود کننده ها:
هوای نفس پیروی شده و مسلط، بخلی نافذ و عجب و خودبینی.
و اما نجات دهنده ها: رعایت عدالت در خشنودی و خشم، میانه روی در دارایی و نداری و ترس خدا در پنهانی و آشکار؛ به گونه ای که او را می بینی، که اگر تو وی را نبینی، او تو را بیند.
5 - و فیه أیضا فی وصیته صلی الله علیه و آله لأمیرالمومنین (علیه السلام) قال: یا علی، أربع خصال من الشقاء: جمود العین، و قصاوة القلب، و بعد الأمل، و حب الدنیا من الشقاء.(8)
و در همان کتاب روایت کرده که رسول خدا صلی الله علیه و آله به آن حضرت فرمود:
یا علی! چهار خصلت است که از شقاوت ریشه گیرد: خشکی چشم، سنگدلی، آرزوی دور و دراز و حب بقا و ماندن در دنیا.
6 - و قال صلی الله علیه و آله: یا علی، لا تغضب؛ فاذا غضبت فاقعد و تفکر فی قدرة الرب علی العباد و حلمه عنهم، و اذا قیل لک: اتق الله فانبذ غضبک و راجع حلمک.(9)
فرمود: یا علی! خشم نکن و هرگاه خشم کردی، بر زمین بنشین و در قدرت پروردگار و بردباری او به بندگان، اندیشه کن و اگر به تو گفتند: از خدا بترس؛ خشمت را فرو بر و به بردباری خود مراجعه کن.

گلچینی از اندرزهای رسول خدا صلی الله علیه و آله به ابی ذر

7 - فی معانی الأخبار و الخصال عن أبی ذر: قال: قلت: یا رسول الله، أوصنی قال: أوصیک بتقوی الله؛ فانه رأس الأمر کله؛ قلت: زدنی، قال: علیک بتلاوة القرآن، و ذکر الله کثیرا؛ فانه ذکر لک فی السماء، و نور لک فی الأرض، قلت: زدنی، قال: الصمت، فانه مطردة للشیاطین، و عون لک علی أمر دینک. قلت: زدنی، قال: ایاک و کثرة الضحک، فانه یمیت القلب (و یذهب بنور الوجه.) قلت: زدنی، قال: انظر الی من هو تحتک، و لا تنظر الی من هو فوقک؛ فانه أجدر أن لا تزدری نعمة الله علیک، قلت: یا رسول الله، زدنی.
قال: صل قرابتک و ان قطعوک. قلت: زدنی.
قال: أحب المساکین و مجالستهم. قلت: زدنی.
قال: قل الحق و ان کان مرا. قلت: زدنی.
قال: لا تخف فی الله لومة لائم.
قلت: زدنی قال: لیحجزک عن الناس ما تعلم من نفسک و لا تجد علیهم فی ما تأتی.
ثم قال: کفی بالمرء عیبا أن یکون فیه ثلاث خصال: یعرف من الناس ما یجهل من نفسه، و یستحیی لهم مما هو فیه، و یؤذی جلیسه بما لا یعنیه.
ثم قال (علیه السلام): یا أباذر، لا عقل کالتدبیر، و لا ورع کالکف، و لا حسب کحسن الخلق.
شیخ صدوق قدس سره در کتاب معانی الاخبار و خصال به سندش از ابی ذر غفاری روایت کرده که به رسول خدا صلی الله علیه و آله عرض کرد:
ای رسول خدا! مرا سفارشی و وصیتی بفرما. فرمود: تو را وصیت می کنم به تقوای الهی، که به راستی تقوا اساس همه کارها است. عرض کردم: برای من بیفزا.
فرمود: بر تو باد، به تلاوت قرآن و ذکر بسیار خدای تعالی، که به راستی آن برای تو یادی در آسمان ها است(10) و نوری در زمین. عرض کردم: برایم بیفزا.
فرمود: خموشی، (پیشه کن) که شیطان را براند و تو را کمکی است، بر امر دین تو.
عرض کردم: باز هم برایم بیفزا. فرمود: سخت بپرهیز از خنده بسیار که دل را بمیراند و نور صورت را ببرد. عرض کردم: باز هم برایم وصیتی بیفزا.
فرمود: به زیر دست خود نگاه کن و به بالاتر از خود منگر، که این کار به این حقیقت نزدیک تر است که تو نعمت خدا را بر خود حقیر نشماری. عرض کردم: ای رسول خدا برایم بیفزا.
فرمود: با خویشانت پیوند کن، اگر چه آنها با تو قطع کنند. عرض کردم: مرا بیفزا.
فرمود: مسکینان و همنشینی با آنها را دوست بدار. عرض کردم: بیفزا.
فرمود: حق بگو، اگر چه تلخ باشد. عرض کردم: باز هم بیفزا.
فرمود: در راه خدا از ملامت سرزنش کننده، واهمه و ترسی نداشته باش.
عرض کردم: باز هم برایم بیفزا. فرمود: باید آنچه از (اعمال) خود می دانی، مانع و حایل تو شود از (عیب جویی بر) مردم و در نتیجه، در برخورد با آنها خشمگین نشوی. آن گاه فرمود:
برای معیوب بودن انسان، همین قدر کافی است که در او سه چیز باشد: از مردم سراغ کند و بشناسد، آنچه را از خود بی خبر است،(11) شرم دارد برای مردم، آنچه را در خود او است و همنشین خود را بیازارد، بدانچه به کار او نیاید.(12)
سپس فرمود: ای اباذر! هیچ عقل و خردی چون تدبیر در کار و هیچ ورع و پارسایی هم چون خویشتن داری از گناه و هیچ حسب و اصل و تباری همچون خلق خوب نیست.
8 - و فی کتاب مکارم الأخلاق بسنده عن أبی ذر - رحمه الله - قال: دخلت علی رسول الله و قلت له: أوصنی بوصیة ینفعنی الله بها... فقال صلی الله علیه و آله فی وصیته:
یا أباذر، أعبد الله کانک تراه؛ فان کنت لا تراه فانه یراک، و اعلم أن أول عبادة الله المعرفة به، فهو الأول قبل کل شی ء فلا شی ء قبله، و الفرد فلا ثانی له، و الباقی لا الی غایة، فاطر السماوات و الأرض و ما فیهما و ما بینهما من شی ء، و هو الله اللطیف الخبیر، و هو علی کل شی ء قدیر، ثم الایمان بی، و الاقرار بأن الله تعالی أرسلنی الی کافة الناس؛ بشیرا و نذیرا و داعیا الی الله باذنه؛ و سراجا منیرا، ثم حب أهل بیتی الذین أهذب الله عنهم الرجس و طهرهم تطهیرا.
یا أباذر، نعمتان مغبون فیهما کثیر من الناس: الصحة و الفراغ.
یا أباذر، اغتنم خمسا قبل خمس: شبابک قبل هرمک، و صحتک قبل سقمک، و غناک قبل فقرک، و فراغک قبل شغلک، و حیاتک قبل موتک.
یا أباذر ایاک و التسویف بأملک؛ فانک بیومک، و لست بما بعده، فان یکن غد لک فکن فی الغد کما کنت فی الیوم، و ان لم یکن غد لک لم تندم علی ما فرطت فی الیوم.
یا أباذر، کم من مستقبل یوما لا یستکمله، و منتظر غدا لا یبلغه.
یا أباذر، لو نظرت الی الأجل و مصیره لأبغضت الأمل و غروره.
یا أباذر، کن کأنک فی الدنیا غریب، أو کعابر سبیل، و عد نفسک کن أصحاب القبور.
یا أباذر، اذا أصبحت فلا تحدث نفسک بالمساء، و اذا أمسیت فلا تحدث نفسک بالصباح، و خذ من صحتک قبل سقمک، و حیاتک قبل موتک؛ فانک لا تدری ما اسمک غدا.
یا أباذر، کن علی عمرک أشح منک علی درهمک و دینارک.
یا أباذر، ان شر الناس منزلد عندالله یوم القیامد عالم لا ینتفع بعلمه، و من طلب علما لیصرف به وجوه الناس الیه لم یجد ریح الجنة.
یا أباذر، یطلع قوم من أهل الجنة علی قوم من أهل النار، فیقولون: ما أدخلکم النار و قد دخلنا الجنة لفضل تأدیبکم و تعلیمکم؟ فیقولون: انا کنا نأمر بالخیر و لا نفعله.
یا أباذر، ان الله - تبارک و تعالی - اذا أراد بعبد خیرا جعل ذنوبه بین عینیه ممثلة، و الاثم علیه ثقیلا و بیلا، و اذا أراد بعبد شرا أنساه ذنوبه.
یا أباذر، ان الرجل لیحرم رزقه بالذنب یصیبه.
یا أباذر، دع مالست منه فی شی ء، و لا تنطق فیما لا یعنیک، و اخزن لسانک کما تخزن ورقک.
یا أباذر، جعل الله - جل ثناؤه - قرة عینی فی الصلاة، و حبب الی الصلاد کما حبب الی الجائع الطعام، و الی الظمآن الماء، و ان الجائع اذا أکل شبع و ان الظمان اذا شرب روی، و أنا لا أشبع من الصلاة.
یا أباذر، مادمت فی الصلاة، فانک تقرع باب الملک الجبار، و من یکثر قرع باب الملک یفتح له.
یا أباذر، ما من مومن یقوم مصلیا الا تناثر علیه البر ما بینه و بین العرش و وکل به ملک ینادی: یا ابن آدم لو تعلم مالک فی الصلاة و من تناجی ما انفتلت.
یا أباذر، طوبی لأصحاب الألویة یوم القیامد یحملونها، فیسبقون الناس الی الجنة، ألا و هم السابقون الی المساجد بالأسحار و غیر الأسحار.
یا أباذر، ما عبدالله عزوجل علی مثل طول الحزن.
یا أباذر، ما عبدالله - عزوجل - بعبد خیرا فقهه فی الدین، و زهده فی الدنیا، و بصره بعیوب نفسه.
و اعلم، أن فیکم خلقین: الضحک من غیر عجب، و الکسل من غیر سهو.
یا أباذر، حاسب نفسک قبل أن تحاسب فهو أهون لحسابک غدا، وزن نفسک قبل أن توزن، و تجهز للعرض الأکبر بوم تعرض لا تخفی علی الله خافیة.
یا أباذر، الجلیس الصالح خیر من الوحدة، و الوحدة خیر من جلیس السوء، و املاء الخیر خیر من السکوت، و السکوت خیر من املاء الشر.
یا أباذر، کفی بالمرء کذبا أن یحدث بکل ما یسمع.
یا أباذر، ما من شی ء أحق بطول السجن من اللسان.
یا أباذر، ان الله تعالی یعطیک مادمت جالسا فی المسجد بکل نفس تنفست درجة فی الجنة، و تصلی علیک الملائکة، و تکتب لک بکل نفس تنفست فیه عشر حسنات، و تمحی عنک عشر سیئات.
یا أباذر، یقول الله تبارک و تعالی: ان أحب العباد الی المتحابون من أجلی، المتعلقة قلوبهم بالمساجد، و المستغفرون بالأسحار، أولائک اذا أردت بأهل الأرض عقوبة ذکرتهم، فصرفت العقوبة عنهم.
یا أباذر، لا یکون الرجل من المتقین حتی یحاسب نفسه أشد محاسبة الشریک شریکه، فیعلم من این مطعمه؟ و من أین مشربه؟ و من أین ملبسه؟ أمن حل ذلک أم من حرام؟
یا أباذر، من لم یأت یوم القیامد بثلاث فقد خسر، قلت: و ما الثلاث - فداک أبی و أمی -؟ قال: ورع یحجزه عما حرم الله - عزوجل - علیه، و حلم یرد به جهل السفیه، و خلق یداری به الناس.
یا أباذر، ان سرک أن تکون أقوی الناس، فتوکل علی الله، و ان سرک أن تکون أکرم الناس فاتق الله، و ان سرک أن تکون أغنی الناس فکن بما فی بدالله - عزوجل - أوثق منک بما فی یدیک.
یا أباذر، من ملک ما بین فخذیه و بین لحییه دخل الجنة، قلت: یا رسول الله، انا لنؤخذ بما ینطق به ألسنتنا؟ قال: یا أباذر، و هل یکب الناس علی مناخرهم فی النار الا حصائد ألسنتهم، انک لاتزال سالما ما سکت؛ فاذا تکلمت کتب لک أو علیک.
یا أباذر، الرجل یتکلم بالکلمة فی المجلس لیضحکهم بها، فیهوی فی جهنم ما بین السماء والأرض.
یا أباذر، ویل للذی یحدث فیکذب لیضحک به القوم؛ ویل له، ویل له (ویل له).
یا أباذر، من صمت نجا، فعلیک بالصدق، و لا تخرجن من فیک کذبة أبدا ت قلت: یا رسول الله، فما توبة الرجل الذی یکذب متعمدا؟ فقال: الاستغفار، و الصلوات الخمس تغسل ذلک.
یا أباذر، ایاک و الغیبد فان الغیبة أشد من الزنا، قلت: یا رسول الله، و لم ذاک - بأبی أنت و أمی -؟ قال: لأن الرجل یزنی و یتوب الی الله فیتوب الله علیه، و الغیبة لا تغفر حتی یغفرها صاحبها.
یا أباذر، من ذب عن أخیه المسلم الغیبة کان حقا علی الله - عزوجل - أن یعتقه من النار.
یا أباذر، من اغتیب عنده أخوه المسلم و هو یستطیع نصره فنصره نصره الله - عزوجل - فی الدنیا و الاخرة، فان خذله و هو یستطیع نصره خذله الله فی الدنیا و الاخرة.
یا أباذر، لا یدخل الجنة قتات، قلت: و ما القتات؟ قال: النمام.
یا أباذر، تعرض أعمال أهل الدنیا علی الله من الجمعة الی الجمعة فی یومین: الاثنین و الخمیس، فیغفر لکل عبد کان بینه و بین أخیه شحناء، فقال: اترکوا عمل هذین حتی یصطلحا.
یا أباذر، ایاک و هجران أخیک، فان العمل یتقبل من الهجران.
یا أباذر، أنهاک عن الهجران، و ان کنت لابد فاعلا فلا تهجره فوق ثلاثة أیام (کملا) فمن مات فیها مهاجرا لأخیه کانت النار أولی به.
در کتاب مکارم الاخلاق به سند خود از ابی ذر غفاری قدس سره آمده است: خدمت رسول خدا صلی الله علیه و آله شرف یاب شدم و از آن حضرت درخواست کردم به من سفارشی فرماید که خدای تعالی مرا بدان سودی رساند، پس آن بزرگوار در وصیتش چنین فرمود:
ای اباذر! خدای را عبادت کن، بدان گونه که گویی او را می بینی، زیرا اگر تو وی را نبینی، او تو را می بیند و بدان که آغاز عبادت خدا معرفت و شناخت او است، پس او است آغاز پیش از هر چیز، که چیزی پیش از او نیست و یکتایی که دومی ندارد. و جاویدانی که پایانی برای او نیست، آفریننده آسمان ها و زمین و آنچه در آن دو و در میان آن دو است و او خدای لطیف و خبیری است که بر هر چیز توانا می باشد. پس از معرفت خدا، ایمان به نبوت من و اقرار به این که خدای تعالی مرا به سوی همه مردم به عنوان مژده دهنده و بیم دهنده و خواننده به سوی خدا به اذن او و چراغی تابناک فرستاده است. پس از آن محبت و دوستی خاندان من، آنان که خداوند، پلیدی را از آنان دور کرده و آنان را به خوبی تطهیر نموده و پاکیزه ساخته است.
ای اباذر! دو نعمت است که بسیاری از مردم درباره آن دو مغبون اند: سلامتی و فراغت.
ای اباذر! پنج چیز را پیش از رسیدن پنج چیز غنیمت بدان: جوانی ات را پیش از رسیدن پیری، سلامتی خود را پیش از بیماریت، بی نیازی ات را پیش از فقر، فراغت خود را پیش از گرفتاری و زندگی ات را پیش از مردنت.
ای اباذر! سخت بپرهیز از امروز و فردا کردن در انجام کار دلخواهت (و به تاخیر انداختن آن) سخت بپرهیز، زیرا همین امروز در اختیارت است و فردا در اختیارت نمی باشد (و اطمینانی به رسیدن فردا و زنده ماندنت تا فردا نداری) و چنان چه فردایی هم داشتی، در فردا نیز همانند امروز باش و اگر فردایی نداشتی، برای آنچه امروز از دست داده ای، پشیمان نخواهی شد.
ای اباذر! چه بسیار کسانی که به استقبال (فردا و) روزی رفته اند، که آن را به پایان نرسانده و چشم به راه فردایی بوده، که بدان نرسیده اند.
ای اباذر! اگر به أجل و مسیر آن بنگری، آرزو و فریبندگی آن را مبغوض خواهی داشت (و گرفتار آرزوهای فریبنده نخواهی شد).
ای اباذر! چنان باش که گویی در دنیا غریب و بیگانه ای، یا همانند رهگذری و خود را از خفتگان در گور محسوب دار.
ای اباذر! هنگامی که به صبح در آمدی (و شب را به روز آوردی) گفت و گوی شام را با خود مکن (و امید رسیدن به شب را نداشته باش) و چون شام کردی، سخن از بامداد فردا با خود مکن و سلامتی خود را پیش از بیماریت غنیمت شمار و زندگی ات را پیش از مرگت، زیرا تو نمی دانی که فردا نامت چیست (آیا از مردگانی یا از زندگان؟).
ای اباذر! جایگاه بدترین مردم نزد خدا در روز قیامت، عالمی است که از علم خود سودی نبرد و هر کس که علمی را طلب کند، تا توجه مردم را به سوی خود جلب کند، بهشت را نیابد.
ای اباذر، مردمی از بهشتیان بر مردمانی از دوزخیان سر می کشند و بدان ها گویند: چه چیزی شما را به دوزخ در آورد، با این که ما بخاطر تأدیب و تعلیم شما به بهشت در آمدیم؟ در پاسخ گویند: ما چنان بودیم که دیگران را به کار خیر دستور می دادیم، ولی خود انجام نمی دادیم.
ای اباذر! خدای تبارک و تعالی، هرگاه برای بنده ای خیر و خوبی خواهد، گناهانش را برابر دیدگانش و کیفرش را سنگین و وخیم بنمایاند و هرگاه برای بنده ای بدی و شری خواهد، گناهانش را از یاد او ببرد.
ای اباذر! به راستی که مرد به خاطر گناهی که انجام دهد، از روزی خود محروم شود.(13)
ای اباذر! واگذار آن چه را به تو ربطی ندارد و سخن مگوی در آنجا که سودی برایت ندارد و زبانت را به صورت گنجی نگه دار؛ همان گونه که پول خود را گنجینه می کنی.
ای اباذر! خداوند نور چشم مرا در نماز قرار داده و نماز را محبوب من ساخته؛ همانگونه که غذا را برای گرسنه و آب را برای تشنه محبوب داشته است و به راستی گرسنه وقتی غذا بخورد، سیر شود و تشنه چون آب بنوشد، سیراب گردد، ولی من از نماز سیر نمی شوم.
ای اباذر! تا وقتی در نمازی، به راستی که در خانه پادشاه جبار را بکوبی کسی که زیاد در خانه پادشاه را بکوبد، به رویش باز شود.
ای اباذر! هیچ مومنی نیست که به نماز ایستد، جز آن که خیر و نیکی در میان او و عرش، بر وی ریزان گردد و فرشته ای بر او موکل گردد که ندا کند: ای پسر آدم! اگر بدانی چه پاداش و بهره ای در نماز داری و با چه کسی مناجات و راز و نیاز می کنی، از نماز برون نخواهی رفت (و آن را رها نخواهی کرد).
ای اباذر! خوشا به حال پرچم داران روز قیامت که آنها را بر دوش کشند و از مردم به سوی بهشت پیشی گیرند. هان؛ آنان پیشی گیرندگان به سوی مساجد، در سحرها و غیر اوقات سحرند.
ای اباذر! خدای را کسی عبادت نکرده، به مانند طول اندوه (از ترس کوتاهی در اطاعت و نافرمانی خدا).
ای اباذر! هرگاه خدای - عزوجل - خیر و خوبی بنده ای را بخواهد، او را فقیه دین کند (و فهم دین به او بدهد) و زهد و بی رغبتی دنیا به او دهد و او را به عیب های خودش بینا گرداند.
و بدان که به راستی در شما دو خلق و خوی وجود دارد: خنده بدون شگفتی (و بی جهت) و کسالت و بی حالی بدون سهو و بی خبری.
ای اباذر! از نفس خود حسابرسی کن، پیش از آن که حساب آن را برسند، که این کار برای حساب تو در فردای قیامت آسانتر است و نفس خود را سنجش کن پیش از آن که آن را بسنجند و برای بزرگ ترین نمایش، خود را تجهیز و آماده کن، روزی که همگی به نمایش گذاشته شوند و چیزی بر خدا پوشیده نماند.
ای اباذر! همنشین صالح بهتر از تنهایی است و تنهایی بهتر از همنشین بد و املای خیر (یعنی بیان مطلب خیری برای نوشتن دیگران) بهتر از سکوت و سکوت بهتر از املای شر است.
ای اباذر! برای دروغ گویی انسان، همین اندازه کافی است که هرچه را می شنود، بازگو کند.
ای اباذر! هیچ چیزی سزاوارتر از زبان به زندانی شدن طولانی نیست (که برای آسودگی از شرش بای پیوسته او را در بند زندانی کرد).
ای اباذر! به راستی که خدای تعالی، تا وقتی که در مسجد نشسته ای، در برابر هر نفسی که می کشی، درجه ای در بهشت به تو عطا فرماید و فرشتگان بر تو درود فرستند و به هر نفسی که می کشی، ده حسنه برایت نوشته شود و ده گناه و بدی از نامه عملت محو شود.
ای اباذر! خداوند متعال می فرماید: به راستی که محبوب ترین بندگان، نزد من کسانی اند که به خاطر من با یک دیگر دوستی کنند آنها که دل هایشان با مساجد است و سحرها استغفار کنند؛ آنهایند که هرگاه اراده کیفر و عقوبتی بر اهل زمین کنم، به یادشان افتم و کیفر را از آنها باز گردانم.
ای اباذر! کسی که از متقین نباشد، مگر آن که از نفس خود حسابرسی کند، سخت تر از آنچه شریکی از شریک خود حسابرسی می کند، تا بداند که غذایش از کجا است، نوشیدنی او از کجا آمده؟ پوشاکش از کجا است، آیا از حلال است یا از حرام؟
ای اباذر! کسی که در روز قیامت سه چیز با خود نبرد، به راستی زیان کرده است. ابوذر عرض کرد: پدر و مادرم به فدایت! آن سه چیز چیست؟ فرمود: پارسایی و ورعی که حایل و مانع او شود، از انجام آنچه خدای - عزوجل - بر او حرام کرده است، شکیبایی و حلمی که نادانی و جهالت بی خردان و سفیهان را باز گرداند و خلق و خویی که به کمک آن با مردم مدارا کند.
ای اباذر! اگر شادمان می شوی (و می خواهی) که نیرومندترین مردم باشی، بر خدا توکل کن و اگر خوشحال می شوی که گرامی ترین مردم باشی، تقوای الهی داشته باش و اگر شادمان می شوی که بی نیازترین مردم باشی، بدانچه در دست خداوند - عزوجل - است، مطمئن تر باش، از آنچه در دست تو است.
ای اباذر! کسی که خود را نگه دارد، از آنچه میان ران های او است و آنچه مابین دو چانه او است (عورت و زبان خود را از گناه نگه دارد) داخل بهشت شود. ابوذر عرض کرد: ای رسول خدا! آیا ما بدانچه زبانهایمان گویند، مواخذه خواهیم شد؟ فرمود: ای اباذر! جز همان کشته های درو شده زبان نیست که مردم را به صورت در دوزخ اندازد، به راستی که تو پیوسته، تا خموشی به سلامتی و همین که زبان به سخن باز کردی، آن وقت است که به سود و یا زیان تو در نامه عملت بنویسند.
ای اباذر! به راستی که (ممکن است) مرد، در مجلسی سخنی بگوید که اهل مجلس را بدان بخنداند و (و به خاطر نابجا بودن و نادرستی آن) همان سخن او را در گودالی از جهنم افکند، که مسافت قعر آن همانند مسافت بین آسمان و زمین است.
ای اباذر! وای به حال کسی که به دروغ سخنی گوید، که مردم را بخنداند، وای بر او، وای بر او، وای بر او!
ای اباذر! کسی که خموشی گزیند، نجات یابد و از این رو بر تو باد به راست گویی و هرگز دروغی از دهانت بیرون نیاید. ابوذر عرض کرد: توبه کسی که عمدا دروغ گوید، چیست؟ فرمود: استغفار و نمازهای پنج گانه، آن را بشوید.
ای اباذر! سخت بپرهیز از غیبت به راستی غیبت از زنا بدتر است، عرض کردم: ای رسول خدا! این چگونه است، پدر و مادرم به فدایت؟ فرمود: به خاطر آن که مرد زنا می کند و سپس به درگاه خدا توبه می کند و خدا توبه اش را می پذیرد، ولی غیبت آمرزیده نشود، تا آنکه صاحب غیبت از او درگذرد.
ای اباذر! کسی که غیبت را از برادر مسلمانی درو کند، (و جلوگیری کند از غیبت او) بر خدا حق است که او را از آتش دوزخ رها کند.
ای اباذر! کسی که در نزد او از برادر مسلمانش غیبت شود و او بتواند او را یاری کند و یاریش کند (و جلوی غیبت او را بگیرد) خدای - عزوجل - در دنیا و آخرت او را کمک کند و اگر دست از یاری او بردارد و خوارش کند، خداوند در دنیا و آخرت او را خوار گرداند.
ای اباذر! قتات داخل بهشت نشود، عرض کردم: قتات کیست؟ فرمود: سخن چین.
ای اباذر! اعمال مردم دنیا از این جمعه تا جمعه دیگر، بر خدا عرضه شود در دو روز: دوشنبه و پنج شنبه. و خداوند بیامرزد گناهان هر بنده مومنی را جز آن بنده ای که میان او و برادر ایمانی او کینه و دشمنی باشد، که خدا فرماید: عمل این دو را واگذارید، تا با یک دیگر اصلاح کنند.
ای اباذر! سخت بپرهیز از جدایی قهرآمیز با برادر دینی خود که با آن حال، عمل پذیرفته نشود.
ای اباذر! از جدایی قهرآمیز تو را نهی می کنم و اگر ناچار به این کار شدی، بیش از سه روز آن را ادامه نده، که هر کس در آن وضع بمیرد، آتش دوزخ به او سزاوارتر است.