گنجینه معارف جلد 1

نویسنده : محمد رحمتی شهرضا

نکات

نماز، ساده ترین، عمیق ترین و زیباترین رابطه انسان با خداوند است که در تمام ادیان آسمانی بوده است.
نماز، تنها عبادتی است که سفارش شده قبل از آن، خوش صداترین افراد بر بالای بلندی رفته و با صدای بلند، شعار حی علی الصلاه، حی علی الفلاح، حی علی خیر العمل را سر دهند، با اذان خود سکوت را بشکنند و یک دوره اندیشه های ناب اسلامی را اعلام و غافلان را بیدار کنند.
نماز به قدری مهم است که حضرت ابراهیم (علیه السلام) هدف خود را از اسکان زن و فرزندش در صحرای بی آب و گیاه مکه، اقامه نماز معرفی می کند، نه انجام مراسم حج.
امام حسین (علیه السلام) ظهر عاشورا برای اقامه دو رکعت نماز، سینه خود را سپر تیرهای دشمن قرار داد.
قرآن، به حضرت ابراهیم و اسماعیل (علیهما السلام) دستور می دهد که مسجد الحرام را برای نمازگزاران آماده و تطهیر نمایند. آری، نماز به قدری مهم است که زکریا و مریم و ابراهیم و اسماعیل: خادم مسجد و محل برپایی نماز بوده اند.
نماز، کلید قبولی تمام اعمال است و امیرالمؤمنین (علیه السلام) به استاندارش می فرماید: بهترین وقت خود را برای نماز قرار بده و آگاه باش که تمام کارهای تو در پرتو نمازت قبول می شود. (نهج البلاغه، نامه 27).
نماز، یاد خداست و یاد خدا، تنها آرام بخش دلهاست.
نماز، در بیشتر سوره های قرآن، از بزرگ ترین سوره (بقره) تا کوچک ترین آن (کوثر) مطرح است.
نماز، از هنگام تولد در زایشگاه که در گوش نوزاد اذان و اقامه می گویند تا پس از مرگ که در گورستان بر مرده نماز می خوانند، جلوه می کند.
هم برای حوادث زمینی مانند زلزله و بادهای ترس آور آمده و هم برای حوادث آسمانی مانند خسوف و کسوف، نماز آیات واجب گشته و حتی برای طلب باران، نماز باران آمده است.
نماز، انسان را از انجام بسیاری منکرات و زشتی ها باز می دارد. (عنکبوت، 45).
در نماز، تمام کمالات به چشم می خورد که ما چند نمونه از آن را بیان می کنیم:
نظافت و بهداشت را در مسواک زدن، وضو، غسل و پاک بودن بدن و لباس می بینیم.
جرأت، جسارت و فریاد زدن را از اذان می آموزیم. حضور در صحنه را از اجتماع در مساجد یاد می گیریم.
توجه به عدالت را در انتخاب امام جماعت عادل می یابیم. توجه به ارزشها و کمالات را از کسانی که در صف اول می ایستند، به دست می آوریم. جهت گیری مستقل را در قبله احساس می کنیم. آری، یهودیان به سویی و مسیحیان به سوی دیگر مراسم عبادی خود را انجام می دهند و مسلمانان باید مستقل باشند و لذا به فرمان قرآن، کعبه، قبله مستقل مسلمانان می شود، تا استقلال در جهت گیری آنان حفظ شود.
مراعات حقوق دیگران را در این می بینیم که حتی یک نخ غصبی، نباید در لباس نمازگزار باشد.
توجه به سیاست را آنجا احساس می کنیم که در روایات می خوانیم: نمازی که همراه با پذیرش ولایت اما معصوم نباشد، قبول نیست.
توجه به نظم را در صف های منظم نماز جماعت و توجه به شهدا را در تربت کربلا و توجه به بهداشت محیط را در سفارشاتی که برای پاکی و نظافت مسجد و مسجدی ها داده شده است، می بینیم.
توجه به خدا را در تمام نماز، توجه به معاد را در مالک یوم الدین، توجه به انتخاب راه را در اهدنا الصراط المستقیم، انتخاب همراهان خوب را در صراط الذین أنعمت علیهم، پرهیز از منحرفان و غضب شدگان را در غیر المغضوب علیهم و لا الظالین، توجه به نبوت و اهل بیت پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) را در تشهد و توجه به پاکان و صالحان را در السلام علینا و علی عباد الله الصالحین می بینیم. توجه به تغذیه سالم را آنجا می بینیم که در حدیث آمده است: اگر کسی مشروبات الکلی مصرف کند، تا چهل روز نمازش قبول نیست.
آراستگی ظاهر را آنجا می بینیم که سفارش کرده اند از بهترین لباس، عطر و زینت در نماز استفاده کنیم و حتی زنها وسایل زینتی خود را در نماز همراه داشته باشند.
توجه به همسر را آنجا می بینیم که در حدیث می خوانیم: اگر میان زن و شوهری کدورت باشد و یا یکدیگر را بیازارند و بد زبانی کنند، نماز هیچ کدام پذیرفته نیست.
اینها گوشه ای از آثار و توجهاتی بود که در ضمن نماز به آن متذکر می شویم. امام خمینی قدس سره فرمود: نماز، یک کارخانه انسان سازی است.
سؤال: چگونه نماز فرد و جامعه را از فحشا و منکر باز می دارد؟
پاسخ: 1 - ریشه تمام منکرات غفلت است و خداوند در آیه 179 سوره اعراف، انسان غافل را از حیوان بدتر شمرده است. أولئک کالأنعام بل هم أضل أولئک هم الغافلون و نماز چون یاد خدا و بهترین وسیله غفلت زدایی است، پس زمینه منکرات را از بین می برد.
2 - اقامه نماز و داشتن رنگ الهی، مانع گرفتن رنگ شیطانی است. چنان که کسی که لباس سفید بپوشد، حاضر نیست در جای کثیف و آلوده بنشیند.
3 - در کنار نماز، معمولا توصیه به زکات شده است، که فرد را از منکر بخل و بی تفاوتی در برابر محرومان و جامه را از منکر فقر که زمینه رویکرد به منکرات است، رها می سازد.
4 - نماز، دارای احکام و دستوراتی است که رعایت هر یک از آنها انسان را از بسیاری گناهان باز می دارد، مثلا: شرط حلال بودن مکان و لباس نمازگزار، انسان را از تجاوز به حقوق دیگران باز می دارد. رعایت شرط پاک بودن آب وضو، مکان، لباس و بدن نمازگزار، انسان را از آلودگی و بی مبالاتی دور می کند. شرط اخلاص، انسان را از منکر شرک، ریا و سمعه باز می دارد. شرط قبله، انسان را از منکر بی هدفی و به هر سو توجه کردن باز می دارد. رکوع و سجده، انسان را از منکر تکبر باز می دارد. توجه به پوشش مناسب در نماز، انسان را از منکر برهنگی و بی حیای حفظ می کند. توجه به عدالت امام جماعت، سبب دوری افراد از فسق و خلاف می شود. نماز جماعت، انسان را از گوشه گیری نابجا نجات می دهد. احکام و شرایط نماز جماعت، بسیاری از ارزش ها را زنده می کند از جمله: مردمی بودن، جلو نیافتادن از رهبر، عقب نماندن از جامعه، سکوت در برابر سخن حق امام جماعت، نظم و انضباط، ارزش گذاری نسبت به انسان های با تقوا، دوری از تفرقه، دوری از گرایش های مذموم نژادی، اقلیمی و حضور در صحنه که ترک هر یک از آنها، منکر است.

وسوسه و وسواس

آیات