گنجینه معارف جلد 1

نویسنده : محمد رحمتی شهرضا

تشویق به کار و کسب

روزی امیرالمؤمنین (علیه السلام) به مسجد کوفه وارد شد، دید عده ای زانو به بغل گرفته اند و در گوشه ای نشسته اند. پرسید: این ها کیستند؟ گفته شد: اینها رجال الحق؛ مردان حق هستند. حضرت فرمود: به چه دلیل اینها مردان حق هستند؟
گفته شد: از این رو که دارای نجابت و عزت نفس هستند. اگر کسی به آنها غذا داد، شکر می کنند و دست گدایی به سوی کسی دراز نمی نمایند. امام علی (علیه السلام) فرمودند: سگ های کوفه هم چنین هستند، آنگاه امام علی (علیه السلام) با شلاق آنها را از مسجد بیرون کرد و به آنها فرمود: بروید کار کنید! به این ترتیب آن حضرت انسان ها را از بیکاری بر حذر داشت و به کار و کسب حلال تشویق می نمود(2359).

اثر لقمه

یکی از معروفترین دانشمندان قرن دوم هجری قمری شریک بن عبدالله نخعی است که معصر مهدی عباسی بوده است. خلیفه عباسی به دلیل علم و درایت شریک اصرار داشت که وی را به منصب قضاوت بگمارد، ولی او قبول نمی کرد. همچنین خلیفه اصرار داشت که وی کار آموزش فرزندانش را به عهده بگیرد و شریک هر بار به شکلی از زیر بار این تکلیف شانه خالی می کرد تا این که بالأخره یک روز خلیفه عباسی وی را احضار کرد و گفت: سه توقع از تو دارم و ملزم هستی که یکی از آن ها را بپذیری: اول این که عهده دار منصب قضاوت بشوی؛ دوم این که کار تعلیم فرزندان مرا قبول کنی؛ و سوم این که همین امروز میهمان من باشی و بر سر سفره ام بنشینی!
شریک بن عبدالله تأملی کرد و جواب داد: اگر اجبار باشد که یکی از این سه کار را بکنم ترجیح می دهم مورد سوم را بپذیرم.
خلیفه قبول کرد و به آشپز خود دستور داد لذیذترین غذاها را آماده نماید و از شریک به بهترین نحو ممکن پذیرایی کند. هنگام غذا شریک که تا در همین حال یکی از نزدیکان خلیفه به وی یادآور شد که شریک همین روزهاست که هم منصب قضاوت را بپذیرد و هم آموزگاری فرزندان شما را.
اتفاقا همین طور هم شد و او هر دو وظیفه را عهده دار گردید و مقرری نسبتا مناسبی هم برایش در نظر گرفتند. به طوری که در کتاب مروج الذهب تألیف مسعودی آمده است روزی وی با متصدی پرداخت مواجب حرفش شد. متصدی به او گفت: مگر گندم به ما فروخته ای که این همه توقع داری؟
شریک جواب داد: چیزی بهتر از گندم به شما فروخته ام؛ من دینم را به شما فروخته ام(2360).

سیره امام

حسین بن علی بن ابی حمزه می گوید: امام کاظم (علیه السلام) را دیدم در زمین مزروعی خود آن چنان به بیل زنی و آماده کردن زمین برای کشاورزی سرگرم بود که غرق در عرق شده بود. جلو رفتم و گفتم: قربانت گردم، مردان کجایند که به جای تو کار کنند. حضرت فرمود: ای علی! کسانی که از من و پدرم بهتر بودند، در زمین خود با دست، کار می کردند. رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) و امیرمؤمنان (علیه السلام) و همه پدرانم با دست خود کار می کردند و کشاورزی می نمودند و در آخر فرمود: و هو من عمل النبیین و المرسلین و الاوصیاء و الصالحین؛ کار کردن برای زراعت، از کارهای پیامبران و رسولان، اوصیاء و مردان صالح است.(2361)