گنجینه معارف جلد 1

نویسنده : محمد رحمتی شهرضا

کیمیای سعادت

بیاموزمت کیمیای سعادت ز همصحبت بد، جدایی! جدایی!
حافظ

اثر همنشین در انسان

پرده کعبه را که می بوسند او نه از کرم پیله نامی شد
با عزیزی نشست روزی چند لا جرم همچو او گرامی شد

نکات

یکی از عواملی که برای اصلاح و تربیت به آن توجه ویژه شده است. معاشرت با صالحان و نیکان و پرهیز از مجالست و مؤانست با بدان است. ما در متون اسلامی بابی تحت عنوان مجالست و تأثیر مجالست، هم در جهت مثبت و هم در جهت منفی داریم که مجالست صالحان آثار نیک فوق العاده ای دارد و مجالست بدان آثار سوء فوق العاده ای دارد و این یک امر اجتناب ناپذیر است. یعنی انسان هر چه بخواهد اثر نگیرد، نمی شود.(1630)
اسلام برای دوستی و انتخاب دوست، سفارش های زیادی دارد و دوستی با افرادی را تشویق و از دوستی با افردی نهی کرده است.
اگر در شناخت کسی به تردید افتادید، به دوستانش بنگرید که چه افرادی هستند. فانظروا الی خلطائه (بحارالانوار، ج 74، ص 197). تنهایی، از رفیق بد بهتر است. (بحارالانوار، ج 77، ص 173).
از پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) پرسیدند: بهترین دوست کیست؟ فرمود: کسی که دیدارش شما را به یاد خدا بیندازد، و گفتارش به علم شما بیفزاید و کردارش یاد قیامت را در شما زنده کند. (تفسیر قرطبی).
حضرت علی (علیه السلام) فرمود: هنگامی که قدرتت از بین رفت، رفقای واقعی تو از دشمنان شناخته می شوند. (غررالحکم.) حضرت علی (علیه السلام) فرمود: رفیق خوب، بهترین فامیل است. در حدیث آمده است: دوستت را در مورد غضب، درهم، دینار و مسافرت آزمایش کن. اگر در این آزمایش ها موفق شد، دوست خوبی است.
در شعر شاعران درباره دوست و دوستی، بسیار سخن به میان آمده و به معاشرت و همنشینی با دوستان خوب بسیار سفارش شده است: همنشین تو از تو به باید / تا تو را عقل و دین بیفزاید.
و از همنشینی با دوستان بد مذمت شده است، رفیق بد به مار خوش خط و خالی تشبیه شده است که زهری کشنده در درون دارد.
تا توانی می گریز از یار بد یار بد بدتر بود از مار بد
مار بد تنها تو را بر جان زند یار بد بر جان و بر ایمان زند.
یا دوست بد به ابر تیره ای تشبیه شده است که خورشید با آن عظمت را می پوشاند
با بدان منشین که صحبت بد گرچه پاکی تو را پلید کند
آفتاب بدین بزرگی را پاره ای ابر ناپدید کند
دوستان فاسد، فکر و شخصیت انسان را می پوشانند.
در قرآن نام برخی به عنوان گمراه کننده آمده است، از قبیل: ابلیس، فرعون، سامری، دوست بد، رؤسا و نیاکان منحرف.
دوست بد، مایه زیان آدمی است.
دوست بد، همچون شیطان، زشتی های انسان را زیبا جلوه می دهد.