گنجینه معارف جلد 1

نویسنده : محمد رحمتی شهرضا

تواضع و تکریم

از تواضع گرامیت سازند و زتکبر به خاکت اندازند
مکتبی

نکات

پیغمبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) به جبرئیل امین که مقرب ترین ملک در دستگاه خداوند است فرمود: جبرئیل! مرا موعظه کن! جبرئیل ملک مقرب هست، امین وحی هست، واسطه بین خدا و انبیاء هست، پیغام آور از طرف حق برای رسل هست. اما پیغمبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) کجا و او کجا؟... حالا پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) با آن شخصیت و موقعیت و جلالت به جبرئیل می فرماید: مرا موعظه کن! این یعنی چه؟ یعنی بشر، دست از منیت بردار! بشر یک روح متواضعی داشته باش! حرف شنو باش! آدم متدین متکبر نیست. متواضع است.(883)
افراد برجسته باید تواضع و عبادتشان بیشتر باشد.
از عوامل تأثیر کلام در دیگران، خیرخواهی، دلسوزی، مهربانی، بی توقعی و تواضع است.
برای دریافت علم، باید در مقابل استاد، ادب و تواضع داشت.
تواضع نسبت به عالمان و اساتید، از اخلاق انبیاست.
بندگان خاص خداوند، مظهر تواضع هستند.
تواضع، ثمره بندگی و نخستین نشانه آن است.
تواضع نسبت به همه مردم لازم است. (نسبت به زن و مرد، کوچک و بزرگ، دانا و نادان).
در اهمیت تواضع همین بس که خداوند پیامبر را به آن فرمان می دهد.
لا تمش فی الأرض مرحاً در این آیه لقمان به فرزندش می گوید: در زمین متکبرانه راه نرو و در سوره فرقان، اولین نشانه بندگان خوب خدا، حرکت متواضعانه آنهاست. عباد الرحمن الذین یمشون علی الأرض هوناً (فرقان، 63).
یکی از اسرار نماز که در سجده آن بلندترین نقطه بدن را (حداقل در هر شبانه روز 34 مرتبه در هفده رکعت نماز واجب) روی خاک می گزاریم، دوری از تکبر، غرور و تواضع در برابر خداوند است.
گرچه تواضع در برابر تمام انسان ها لازم است، اما در برابر والدین، استاد و مؤمنان لازم تر است. تواضع در برابر مؤمنان، از نشانه های برجسته اهل ایمان است. أذله علی المؤمنین (مائده، 54)
بر خلافت تقاضای متکبران که پیشنهاد دور کردن فقرا را از انبیا داشتند، آن بزرگواران می فرمودند: ما هرگز آنان را طرد نمی کنیم. و ما أنا بطارد الذین امنوا (هود، 29).
انسان ضعیف و ناتوانی که از خاک و نطفه آفریده شده، و در آینده نیز مرداری بیش نخواهد بود، چرا تکبر می کند؟!
مگر علم محدود او با فراموشی آسیب پذیر نیست؟! مگر زیبایی، قدرت، شهرت و ثروت او، زوال پذیر نیست؟! مگر بیماری، فقر و مرگ را در جامعه ندیده است؟! مگر توانایی های او نابود شدنی نیست؟! پس برای چه تکبر می کند؟! قرآن می فرماید: متکبرانه راه نروید که زمین سوراخ می شود، گردن کشی نکنید که از کوه ها بلندتر نمی شوید. و لا تمش فی الأرض مرحاً انک لن تخرق الأرض و لن تبلغ الجبال طولا (اسرا، 38).
نمونه هایی از تواضع اولیای الهی
1 - شخص اول آفرینش که پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) است، آن گونه می نشست که هیچ امتیازی بر دیگران نداشت و افرادی که وارد مجلس می شدند و حضرت را نمی شناختند، می پرسیدند:
کدام یک از شما پیامبر است؟ ایکم رسول الله (بحارالانوار، ج 47، ص 47.)
2 - در سفری که برای تهیه غذا هر کس کاری را به عهده گرفت، پیامبر نیز کاری را به عهده گرفت و فرمود: جمع کردن هیزم با من. ( بحارالانوار، ج 47، سیره پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم)).
3 - همین که پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) دیدند برای نشستن بعضی فرش نیست، عبای خود را دادند تا چند نفری روی عبای حضرت بنشینند. (بحارالانوار، ج 16، ص 235.)
پوشیدن لباس ساده، سوار شدن بر الاغ برهنه، شیر دوشیدن، هم نشینی با بردگان، سلام کردن به اطفال، وصله کردن کفش و لباس، پذیرفتن دعوت مردم، جارو کردن منزل، دست دادن به تمام افرادو سبک نشمردن غذا از سیره های حضرت بود. (بحارالانوار، ج 16، ص 155 و بحارالانوار، ج 73، ص 208).
4 - برخی شیعیان خواستند به احترام امام صادق (علیه السلام) حمام را خلوت و به اصطلاح قرق کنند، حضرت اجازه نداد و فرمود: لا حاجة لی فی ذلک المؤمن اخف من ذلک نیازی به این کار نیست، زندگی مؤمن ساده تر از این تشریفات است. (بحارالانوار، ج 47، ص 47).
5 - هر چه اصرار کردند که سفره امام رضا (علیه السلام) از سفره غلامان جدا باشد، آن حضرت نپذیرفت. (کودک، فلسفی، ج 2، ص 457).
6 - شخصی در حمام، امام رضا (علیه السلام) را نشناخت و از او خواست تا او را کیسه بکشد، حضرت بدون معرفی خود و با کمال وقار تقاضای او را قبول کرد. همین که آن شخص حضرت را شناخت، شروع به عذر خواهی کرد، حضرت او را دلداری دادند. (بحارالانوار، ج 49، ص 99).
از نشانه های تواضع، پذیرفتن پیشنهاد و انتقاد دیگران و نشستن در پایین تر از جایی است که در شان اوست.
تواضع و ادب وسیله موفقیت است.

تکبر