گنجینه معارف جلد 1

نویسنده : محمد رحمتی شهرضا

انتخاب تواضع!

عن محمد بن مسلم قال سمعت أبا جعفر (علیه السلام) یذکر أنه أتی رسول الله ملک فقال ان الله عزوجل یخیرک أن تکون عبداً رسولا متواضعاً أو ملکاً رسولا قال فنظر الی جبرئیل و أو مأبیده أن تواضع فقال عبداً متواضعاً رسولا فقال الرسول مع أنه لا ینقصک مما عند ربک شیئاً قال و معه مفاتیح خزائن الأرض؛(870) راوی می گوید از حضرت باقر (علیه السلام) شنیدم که فرمود: فرشته ای به نزد رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) آمده، عرض کرد: خداوند عزوجل به تو اختیار داده که یا بنده ای فرستاده و فروتن یا پادشاهی فرستاده شده باشی. ایشان به جبرئیل نگریست و او را دستش اشاره کرد که فروتن باش! پس حضرت فرمودند: بنده ای فروتن و فرستاده خواهم بود و فرشته عرض کرد: با این حال از آنچه نزد پروردگارت داری چیزی کاسته نخواهد شد و حضرت باقر (علیه السلام) فرمودند: کلید گنجینه های زمین به همراه این انتخاب بود.

داستانها

فروتنی پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم)

من التواضع أن ترضی بالمجلس دون المجلس و أن تسلم علی من تلقی و أن تترک المراء و ان کنت محقاً و أن لا تحب أن تحمد علی التقوی؛(871) امام صادق (علیه السلام) فرمود: از جمله کارهایی که حاکی از تواضع است، این است که راضی باشی در مجلس جایی بنشینی که از جایگاه شایسته تو پست تر باشد. دیگر آن که با هر کس که بر خورد می نمایی، سلام کنی و این که بحث خصومت انگیز را - اگر چه حق با تو باشد - ترک گویی و این که نخواهی برای تقوی، مورد تحسین و تمجید، قرار دهند. برای آن که بدانیم اولیای گرامی اسلام به موازات توصیه هایی که به پیروان خود در امر تواضع می نمودند، خودشان عملا متواضع بودند و این خلق پسندیده را نسبت به دیگران رعایت می کردند. در این جا به طور نمونه به چند مورد اشاره می شود.
در اخلاق و رفتار رسول اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) آمده است: و کان یکرم من یدخل علیه حتی ربما بسط ثوبه و یؤثر الداخل بالوسادة التی تحته...(872) روش رسول گرامی (صلی الله علیه و آله و سلم) این بود که هر کس بر وی وارد می شد، او را اکرام می نمود. گاهی عبای خود را به جای فرش زیر قدمش می گسترانید و تشک کوچکی را که روی آن نشسته بود، به شخص تازه وارد ایثار می نمود.
دخل علیه (صلی الله علیه و آله و سلم) رجل المسجد و هو جالس وحده فتزحزح له (صلی الله علیه و آله و سلم) فقال الرجل فی المکان سعة یا رسول الله فقال (صلی الله علیه و آله و سلم) ان حق المسلم علی المسلم اذا رآه یرید الجلوس الیه أن یتزحزح له؛(873) مردی وارد مسجد شد و رسول اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) تنها نشسته بود. به سوی پیامبر آمد. با نزدیک شدن او حضرت جا به جا شد و تغییر محل داد. مرد عرض کرد: مسجد وسیع است، چرا حرکت کردید و مکان خود را ترک گفتید؟ حضرت در پاسخ فرمود: حق مسلمان بر مسلمان این است که وقتی ببیند او قصد نشستن دارد، به احترام وی جا به جا شود و کنار برود.
در واقع معنای کلام حضرت این است که برای تازه وارد حریم بگیرد و او را مورد تواضع و تکریم خود قرار دهد.(874)