گنجینه معارف جلد 1

نویسنده : محمد رحمتی شهرضا

اعتدال در انفاق

خداوند ضمن بیان کارهای پسندیده بندگان واقعی خود فرموده است: والذین اذا أنفقوالم یسرفوا ولم یقتروا وکان بین ذلک قواماً؛(499) اینان مردمی هستند که وقتی انفاق می کنند نه اسراف و زیاده روی می نمایند و نه بخل و تنگ دستی دارند. بلکه در یک حد اعتدال و میانه روی، این وظیفه مقدس را انجام می دهند.
امام صادق (علیه السلام) این آیه را تلاوت فرمود و برای آن که معنای آن را با عمل محسوسی به حضار بفهماند، مشتی شن و سنگریزه برداشت و آن را محکم در دست خود نگاه داشت. آنگاه فرمود: این اقتار و امساک است که خدا در کتاب خود فرموده است. سپس مشت دیگری از شن و سنگریزه برداشت، آن گاه تمام دست خود را گشوده همه آنها را بر زمین ریخت و فرمود: این اسراف است. سپس مشت دیگری از شن سنگریزه برداشت و کمی دست را گشود. قسمتی از آن ریخت و قسمتی باقی ماند و فرمود: این حد اعتال و قوام است.(500)

جایگاه انفاق

خداوند برای اصلاح حال مؤمنین و به واسطه رحمت خاص خویش، نهی کرد که شخص، خود و عائله خود را در مضیقه بگذارد و آن چه در کف دارد به دیگران ببخشد. زیرا در میان عائله شخص، ضعیفان و خردسالان و پیران فرتوت پیدا می شوند که طاقت تحمل ندارند. اگر بنا شود که من گرده نانی که در اختیار دارم، انفاق کنم، عائله من که عهده دار آنها هستم تلف خواهند شد.
بنابراین رسول اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود: کسی که چند دانه خرما یا چند قرص نان یا چند دینار دارد و قصد انفاق آنها را دارد، در درجه اول باید بر پدر و مادر خود انفاق کند و در درجه دوم خودش و زن و فرزندش و در درجه سوم خویشاوندان و برادران مؤمنش و در درجه چهارم خیرات و مبرات بدهد.
این چهارمی بعد از همه آنهاست. رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) وقتی که شنید مردی از انصار از دنیا رفته و کودکان صغیری از او باقی مانده و او دارایی مختصر خود را در راه خدا داده است، فرمود: اگر قبلا به من اطلاع داده بودید، نمی گذاشتم او را در قبرستان مؤمنین دفن کنند. او کودکانی باقی می گذارد که دستشان پیش مردم دراز باشد.(501).

شرط قبولی انفاق

در مواعظ العددیه از امام صادق (علیه السلام) روایت شده که فرمود: عمر بن خطاب در روز اول از خلافتش که منبر رفت گفت: پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود کسی که در مکانی مثل مکه و مدینه نهصد و پنجاه سال مثل حضرت نوح (علیه السلام) عبادت کند که در بین قومش عبادت کرد و بر گرمای مکه و بر گرسنگی مدینه صبر کند و مالش را که به قدر کوه احد باشد و انفاق کند، ما بین کوه صفا و مروه در راه خدا جهاد کند و روز قیامت با ولای تو، یا علی نیاید، پس عمل او و زهد او قبول نمی شود.