گنجینه معارف جلد 1

نویسنده : محمد رحمتی شهرضا

انواع عبادات

بدان که انبیاء سالار دینند در استرزاق آثار سمائی
ز انواع گدائی های طاعات که بر جوشد بدان بحر عطائی
ز صوم و از صلوه و از مناسک ز نهی منکر و شیر غزائی
که بی حد است انواع عبادات و انواع ثقات و ابتلائی
مولوی

نکات

دایره معروف ها و منکرها بسیار وسیع و گسترده است، هر امر خوب، پسندیده و نیکو در دایره معروفها قرار می گیرد و هر امر بد، زشت و ناپسند نیز بر اساس عقل و شرع در دایره منکرات قرار دارد.

برای هر انسان مکلف در صورت فراهم بودن شرائطی که در کتب فقهی و رساله های عملیه آمده، انجام فریضه امر به معروف و نهی از منکر واجب است.

مسأله امر به معروف و نهی از منکر مثل مسأله نماز یاد گرفتنی است. باید بروید یاد بگیرید. مسأله دارد. کجا باید چگونه امر به معروف و نهی از منکر کرد. البته من عرض می کنم قبلا هم گفتم در جامعه اسلامی تکلیف عامه مردم امر به معروف و نهی از منکر با لسان است. اگر کار به برخورد بکشد، آن دیگر تکلیف مسئولین است. آن ها باید وارد بشوند. اما زبانی که مهمتر هم همین زبانی است، وظیفه همگان است. آنها که جامعه را اصلاح می کند همین امر به معروف و نهی از منکر زبانی است - آن آدم بد کار، آن آدم خلاف کار، آن آدمی که اشاعه فحشاء می کند، آن آدمی که قبح گناه را از جامعه می خواهد ببرد، مردم به او بگویند، ده نفر، صد نفر، هزار نفر، افکار عمومی روز وجود او و ذهن او سنگین بکند، شکننده ترین چیزهاست.(402)
پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) می فرماید: وقتی مردم امر به معروف و نهی از منکر نکنند خوبهایشان دور هم می نشینند، دعا می کنند، خدا دعایشان را مستجاب نمی کند. به فرزندت بگو نماز بخوان! روزه بگیر! شب عروسی ات گناه نکن! حالا این امر به معروف و نهی از منکر را چه کسی باید انجام دهد. کسی که علم داشته باشد. یعنی بداند که چه کار از نظر دین خوب است و کدام کار بد است بیخودی یک چیزی نگوید. کسی می تواند امر به معروف و نهی از منکر کند که خودش از دین اطلاعات داشته باشد. بداند و بگوید.(403)
هر کس که خود مهتدی است، می تواند یکی را مهتدی کند و تدریجاً این یکی یکی ها جماعت را تشکیل می دهند. و وظیفه ما همین است که در صورت امکان امر به معروف و نهی از منکر کنیم. اما این که چه طور نتیجه بدهد، مقدرات دست ما نیست.(404)
قوام حکومت اسلامی به این است که در جامعه امر به معروف و نهی از منکر زنده باشد.(405)
امر به معروف یعنی سفارش به خوبی ها و نهی از منکر، یعنی بازداشتن از بدی ها.
فلاح و رستگاری، تنها در نجات خود خلاصه نمی شود، بلکه نجات دیگران نیز از شرایط فلاح است.
در قرآن، رستگاران دارای ویژگی های زیر هستند:
الف: کسانی که در برابر مفاسد جامعه، به اصلاحگری می پردازند. (آل عمران، 104).
ب: کسانی که امر به معروف و نهی از منکر می کنند. (آل عمران، 104).
ج: کسانی که علاوه بر ایمان به رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم)، او را حمایت می کنند. (اعراف، 157).
د: کسانی که از بخل دور هستند. (حشر، 9.)
در نهی از منکر سن افراد تعداد آنها شرط نیست.
در نهی از منکر، از خودی ها شروع کنیم.
در نهی از منکر، از منکرات اصلی شروع کنیم.
امر به معروف، بر نهی از منکر مقدم است. اگر راه معروف ها باز شود، زمینه برای منکر کم می گردد.
بهترین امت بودن با شعار نیست، با ایمان و امر به معروف و نهی از منکر است. (آل عمران، 110).
امر به معروف و نهی از منکر به قدری مهم است که انجام آن معیار امتیاز امت هاست.
امر به معروف، نشانه عشق به مکتب، عشق به مردم، علاقه به سلامتی جامعه و نشانه آزادی بیان، غیرت دینی، ارتباط دوستانه بین مردم و نشانه فطرت بیدار و نظارت عمومی و حضور در صحنه است.
امر به معروف و نهی از منکر، سبب تشویق نیکوکاران، آگاه کردن افراد جاهل، هشدار برای جلوگیری از خلاف و ایجاد نوعی انضباط اجتماعی است. قرآن می فرماید: شما مسلمانان بهترین امت هستید، زیرا امر به معروف و نهی از منکر می کنید. (آل عمران، 110).
حضرت علی (علیه السلام) می فرماید: امر به معروف و نهی از منکر، مصلحت عامه است. (نهج البلاغه، حکمت 252).
در حدیث دیگر می خوانیم: کس که جلوی منکر را نگیرد، مانند کسی است که مجروحی را در جاده رها کند تا بمیرد. (کنز العمال، ج 3، ص 170).
پیامبرانی همچون حضرت داود و حضرت عیسی (علیه السلام) به کسانی که نهی از منکر نمی کنند، لعنت فرستاده اند. (مائده، 78.)
قیام امام حسین (علیه السلام) برای امر به معروف و نهی از منکر بود. انما خرجت لطلب الاصلاح فی امه جدی ارید ان امر بامعروف و أنهی عن المنکر (بحارالانوار، ج 44، ص 328.)
قرآن می فرماید: اگر در مجلسی به آیات الهی توهین می شود، جلسه را به عنوان اعتراض ترک کنید تا مسیر بحث عوض شود. (نساء، 140 و انعام، 67.)
انسان باید در دل از انجام گناه ناراحت باشد، با زبان، و با اعمال قدرت و قانون هم، مانع انجام آن شود.
اگر کسی را به کار خوبی دعوت کردیم، در پاداش کارهای خوب او نیز شریک هستیم، ولی اگر در برابر فساد و گناه ساکت نشستیم، به تدریج فساد رشد می کند و افراد فاسد و مفسد بر مردم حاکم خواهند شد.
سکوت و بی تفاوتی در مقابل گناه، سبب می شود که گناه کردن عادی شود، گنهکار جرأت پیدا کند، ما سنگدل شویم، شیطان راضی گردد و خدا بر ما غضب نماید.
امر به معروف و نهی از منکر، دو وظیفه الهی است و توهماتی از این قبیل که: گناه دیگران کاری به ما ندارد، آزادی مردم را سلب نکنیم، من اهل ترس و خجالت هستم، با یک گل که بهار نمی شود، عیسی به دین خود موسی به دین خود، ما را در یک قبر قرار نمی دهند، دیگران هستند، من چرا امر به معروف کنم؟ با نهی از منکر، دوستان یا مشتریان خود را از دست می دهم، و امثال آن، نمی توانند این تکلیف را از دوش ما بردارند. البته امر به معروف و نهی از منکر باید آگاهانه، دلسوزانه، عاقلانه و حتی المقدور مخفیانه باشد.
گاهی باید خودمان بگوییم، ولی آنجا که حرف ما اثر ندارد، وظیفه ساقط نمی شود، بلکه باید از دیگران بخواهیم که آنان بگویند.
حتی اگر برای مدت کوتاهی می توان جلوی فساد را گرفت، باید گرفت و اگر با تکرار می توان به نتیجه رسید، باید تکرار کرد.
آمرین به معروف و نباید از مردم انتظار پذیرش صد در صد داشته باشند.
امر به معروف، مداومت و پایداری لازم دارد.