گنجینه معارف جلد 1

نویسنده : محمد رحمتی شهرضا

عاقبت اسراف

ای آنکه ز اسراف نمی پرهیزی اسراف مصیبت آرد و بیچیزی
آن زر که تو بیدریغ ریزی از دست خاکی است که خود بر سر خود می ریزی

اسراف و فقر

خود خواه چو شد مرد، به خواری افتد اسراف چو ورزد، به نداری افتد
آن کز پی خود خواهی و اسراف رود از برتری و بزرگواری افتد

نکات

اسراف یک لجن زار است. ریخت و پاش مالی یک وسوسه شیطانی است.(272)
مردم طبق دستور اسلام بر مال خود تسلط دارند ولی این تسلط به این معنا است که در چهار چوبی که اسلام اجازه داده است آزادی تصرف دارند و نه بیشتر. تضییع مال به هر شکل و به هر صورت به صورت دور ریختن، بیش از حد نیاز مصرف کردن، صرف در اشیاء لوکس و تجملهای فاسد کننده که در زبان اسلام از آنها به اسراف و تبذیر تعبیر شود، حرام و ممنوع است.(273)
در مفردات راغب درباره اسراف آمده است که: الاسراف، تجاوز الحد فی کل فعل یفعله الانسان؛ اسراف، تجاوز از حد است در هر کاری که انسان آن را انجام می دهد.
مقدار مصرف، محدود به عدم اسراف است.
پوشش و آراستگی با پوشاک و لباس های زیبا، مطلوب و محبوب خداوند است. آراستن و زینت و بهره بردن از لباس های زیبا تا آنجا که به اسراف کشیده نشود، مانعی ندارد.
اسراف در غذا و پرخوری، منشأ بسیاری از بیماری های جسمی و روحی و مایه سنگدلی و محروم شدن از چشیدن مزه عبارت است. چنان که پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: المعده بیت کل داء معده، کانون هر بیماری است، پزشکی مسیحی پس از شنیدن این آیه و حدیث گفت: تمام علم طب، در این آیه و این سخن پیامبر شما نهفته است.
صرفه جویی، محبوب خداوند است و بهره گیری از زینت و غذا باید دور از اسراف باشد.
کسی که راه طبیعی و فطری را کنار بگذارد، مسرف است.
فرعونیان، هم مسرفند، هم ظالم و هم کافر. اسراف زمینه ساز ظلم و ظلم نیز زمینه کفر است.
صرفه جویی امروز، خودکفایی فردا و اسراف امروز، نیازمند شدن فردا را بدنبال دارد.
اسراف، زمینه ساز هلاکت است. و هلاکت، سرنوشت همه اسراف کاران است.
در فرهنگ قرآن، اسراف معنای وسیعی دارد که علاوه بر اسراف در مال، شامل اسراف در نفس و جان نیز می شود. بدین معنی که انسان در بهره گیری از استعدادها و ظرفیت های وجودی خود از حد اعتدال خارج شده و دچار افراط و تفریط گردد.
اسراف به هر نوع تجاوز از حد گفته می شود، خواه تجاوز در مصرف باشد و خواه تجاوز در برخورد و اخلاق. کسی که دلیل و معجزات انبیا را نادیده بگیرد مسرف است.
اسراف تنها در مال نیست، بلکه هدر دادن استعدادها و نیروهای انسانی به خاطر پایبندی به بت هایی که جمادی بیش نیستند نیز اسراف است.
در فرهنگ قرآن، اسراف به هر کاری که موجب به هدر رفتن نعمت های الهی گردد گفته می شود.