فهرست کتاب


حقوق فرزندان در مکتب اهل بیت علیهم السلام

محمد جواد طبسی‏

5- پرهیز از دلبستگی به دنیا

زندگی در دنیا و استفاده از لذائذ و نعمتهای آن امری فطری است و کسی نمی تواند جلوی استفاده افراد از این حق مشروع را بگیرد. قرآن مجید نیز در آیات متعددی استفاده از این حق مشروع را بیان نموده است و ائمه معصومین - علیهم السلام - با کسانی که فکر می کردند؛ زهد در دنیا یعنی ژنده پوشی و گوشه گیری و عزلت و محروم ساختن خود از نعمتها، سخت مقابله کرده اند.
اما ناگفته نماند که در کنار آن به یک مسأله مهمی هم اشاره کرده اند که موضوع بحث ما است.
آن مسأله مهم اینست که معصومین - علیهم السلام - در عین اینکه ما را به توسعه بخشیدن به زندگی دنیا و امکانات آن و استفاده از نعمتهای خدادادی رهنمود داده اند، از تکیه کردن و وابستگی به دنیا نیز ما را سخت بر حذر داشته اند، زیرا دلبستگی به دنیا یعنی فریفتگی به آمال و جلوه های مادی و در غلتیدن در کام تمایلات و خواستهای اشباع ناپذیر، حیات طیبه بشر را به خطر می اندازد و چشم و دل آدمیان را نابینا و معرفتشان را به ظواهر محدود می سازد.
دلبستگی به دنیا یعنی بر آرزوها و تکیه کردن و از کاروان خیر و سعادت عقب افتادن و روشن است که این دلبستگی رام نشدنی چه اندازه می تواند سدباب خیرات گردد و انسانها را از حرکت تکاملی و عمل به تکالیف دینی باز دارد.
بدین جهت است که پیامبر و معصومین - علیهم السلام - ما را شدیدا از دلبستگی و علاقمندی به دنیا نهی کرده اند و خود آنان در حالیکه در دنیا زندگی می کردند، اما حتی برای یک لحظه هم به دنیا دل نبستند، اگر تمام ذخائر دنیا در دستشان قرار می گرفت خوشحال نمی شدند و اگر همه مردم دنیا نیز به آنان پشت می کرد و همه امکانات زندگی از دستشان می رفت حسرت و تاسف نمی خوردند.
و این است معنی واقعی زهد در دنیا و قرآن هم به این معنی اشاره کرده است: لکیلا تأسوا علی ما فاتکم ولاتفرحوا بما أتاکم.(529)
به از دست رفته ها تأسف نخوورید و به آنچه خدا به شما می دهد شادمان (و مغرور) نگردید.

دنیا دریایی است ژرف و غرق شدگان آن...

امام کاظم (علیه السلام) به هشام فرمود: هشام! لقمان به پسرش گفت: یا بنی ان الدنیا بحر عمیق قد غرق فیه عالم کثیر، فلتکن سفینتک فیها تقوی الله و حشوها الایمان و شراعها التوکل و قیمهاا العقل و دلیلها العلم، وسکانها الصبر.(530) فان نجوت فبرحمه الله و ان هلکت فبذنوبک.(531)
ای پسر دلبندم! دنیا دریایی است ژرف و جهانی بسیار در آن غرقه اند، باید کشتی تو در این دریای ژرف تقوای الهی و درونش مالامال از ایمان باشد. و بادبانش توکل و ناخدایش خرد و راهنمایش دانش و لنگرش صبر. پس اگر نجات یافتی در پرتو لطف و رحمت خدا بوده و اگر هلاک شدی نتیجه و کیفر گناهانت بوده است.

فریب دنیا پرستان را نخور

علی - علیه السلام - در وصیتی به فرزند خود امام حسن مجتبی (علیه السلام) فرمود: بپرهیز از اینکه فریب کسانی را بخوری که می بینی به دنیا تکیه کردند و بر سر آن (چون درندگان) همدیگر را می درند، بدان که اهل دنیا چون سگان ولگرد و درندگان خونخوارند که بر یکدیگر چنگ و دندان نشان می دهند. زور مندشان، ضعیفشان را می درد، و بزرگشان، کوچکشان را می خورد. دنیا اهل خود را از راه هدایت و اعتدال بیرون برده و گمراه ساخته است. در نتیجه دنیا پرستان در حیرت و بهت زدگی فرو رفته اند و در فتنه دنیا عرق شده اند.
آنان دنیا را پروردگار خود ساخته (و به پرستش آن پرداخته اند) در حالیکه دنیا آنان را به بازیچه گرفته و اینان نیز بازی خورده دنیا هستند. در نتیجه ماورای دنیا را به فراموشی سپرده اند. پسر جانم! مبادا عیوب و زشتی های فراوان دنیا تو را بد سیرت سازد. اهل دنیا بمنزله چهارپایانی هستند که عده ای از آنان بسته و اهلی هستند و دسته ای دیگر وحشی و رها شده. عقول (دنیا پرستان) گمراه گشته است و سوار بر مرکب چموش جهل و نادانی در بیابان ناهموار و بیراهه سر به چرا داده اند.
متحیر و سرگردان و آفت زده اند. در صحرای سنگلاخ و بی نهایت جانفرسا رهایند بی شبان و راهبری که آنان را سرپرستی و هدایت کند، آرام آرام پیش می روند تا در پرده تاریکی و ظلمت محض فرو روند. و نزدیک است که آنکه شتاب ورزیده، از راهش برگردد.
فرزندم! بدان کسیکه مرکب شب و روز است، (زمان بر او چیره و حکمفرماست) خواه ناخواه او را می برند گرچه خود نخواهد و خدا جز ویرانی دنیا و آبادانی آخرت را اراده نکرده است.(532)
لقمان حکیم به فرزند خود فرمود: یا بنی لاتأمن الدنیا و الذنوب والشیطان فیها.(533)
فرزندم!از دنیا و گناهان و از شیطان در عرصه دنیا هرگز ایمن مباش.