فهرست کتاب


حقوق فرزندان در مکتب اهل بیت علیهم السلام

محمد جواد طبسی‏

ب - روش امیر مؤمنان (علیه السلام)

قال زین العابدین (علیه السلام): ما أصیب أمیر المؤمنین بمصیبه الا صلی فی ذلک الیوم الف رکعه و تصدق علی ستین مسکینا و صام ثلاثه ایام و قال لأولاده اذا أصبتم بمصیبه فافعلوا بمثل ما أفعل فانی رأیت رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم) هکذا یفعل فاتبعوا اثر نبیکم ولاتخالفوه فیخالف الله بکم ان الله تعالی یقول و لمن صبر و غفر ان ذلک لمن عزم الامور. ثم قال زین العابدین (علیه السلام) فمازلت أعمل بعمل امیرالمؤمنین (علیه السلام).(528)
امام سجاد (علیه السلام) فرمود: هیچ مصیبتی به امیر مؤمنان روی نمی آورد مگر آنکه در آن روز هزار رکعت نماز می خواند و به شصت مسکین صدقه می داد و سه روز روزه می گرفت و به فرزندانش می فرمود: اگر به مصیبتی مبتلا شدید. چون من عمل کنید زیرا پیامبر خدا را دیدم که چنین عمل می کرد، پس از سنت پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) پیروی کنید و با او مخالفت نکنید که خداوند نیز از شما روی بر خواهد تافت خداوند متعال برای کسی که صبر و مقاومت و بخشایش را پیشه خود سازد می فرماید براستی آن (صبوری و ایستادگی) از کارهای اساسی است. سپس امام زین العابدین (علیه السلام) فرمود پیوسته من به روش امیر مؤمنان عمل می کردم.

5- پرهیز از دلبستگی به دنیا

زندگی در دنیا و استفاده از لذائذ و نعمتهای آن امری فطری است و کسی نمی تواند جلوی استفاده افراد از این حق مشروع را بگیرد. قرآن مجید نیز در آیات متعددی استفاده از این حق مشروع را بیان نموده است و ائمه معصومین - علیهم السلام - با کسانی که فکر می کردند؛ زهد در دنیا یعنی ژنده پوشی و گوشه گیری و عزلت و محروم ساختن خود از نعمتها، سخت مقابله کرده اند.
اما ناگفته نماند که در کنار آن به یک مسأله مهمی هم اشاره کرده اند که موضوع بحث ما است.
آن مسأله مهم اینست که معصومین - علیهم السلام - در عین اینکه ما را به توسعه بخشیدن به زندگی دنیا و امکانات آن و استفاده از نعمتهای خدادادی رهنمود داده اند، از تکیه کردن و وابستگی به دنیا نیز ما را سخت بر حذر داشته اند، زیرا دلبستگی به دنیا یعنی فریفتگی به آمال و جلوه های مادی و در غلتیدن در کام تمایلات و خواستهای اشباع ناپذیر، حیات طیبه بشر را به خطر می اندازد و چشم و دل آدمیان را نابینا و معرفتشان را به ظواهر محدود می سازد.
دلبستگی به دنیا یعنی بر آرزوها و تکیه کردن و از کاروان خیر و سعادت عقب افتادن و روشن است که این دلبستگی رام نشدنی چه اندازه می تواند سدباب خیرات گردد و انسانها را از حرکت تکاملی و عمل به تکالیف دینی باز دارد.
بدین جهت است که پیامبر و معصومین - علیهم السلام - ما را شدیدا از دلبستگی و علاقمندی به دنیا نهی کرده اند و خود آنان در حالیکه در دنیا زندگی می کردند، اما حتی برای یک لحظه هم به دنیا دل نبستند، اگر تمام ذخائر دنیا در دستشان قرار می گرفت خوشحال نمی شدند و اگر همه مردم دنیا نیز به آنان پشت می کرد و همه امکانات زندگی از دستشان می رفت حسرت و تاسف نمی خوردند.
و این است معنی واقعی زهد در دنیا و قرآن هم به این معنی اشاره کرده است: لکیلا تأسوا علی ما فاتکم ولاتفرحوا بما أتاکم.(529)
به از دست رفته ها تأسف نخوورید و به آنچه خدا به شما می دهد شادمان (و مغرور) نگردید.

دنیا دریایی است ژرف و غرق شدگان آن...

امام کاظم (علیه السلام) به هشام فرمود: هشام! لقمان به پسرش گفت: یا بنی ان الدنیا بحر عمیق قد غرق فیه عالم کثیر، فلتکن سفینتک فیها تقوی الله و حشوها الایمان و شراعها التوکل و قیمهاا العقل و دلیلها العلم، وسکانها الصبر.(530) فان نجوت فبرحمه الله و ان هلکت فبذنوبک.(531)
ای پسر دلبندم! دنیا دریایی است ژرف و جهانی بسیار در آن غرقه اند، باید کشتی تو در این دریای ژرف تقوای الهی و درونش مالامال از ایمان باشد. و بادبانش توکل و ناخدایش خرد و راهنمایش دانش و لنگرش صبر. پس اگر نجات یافتی در پرتو لطف و رحمت خدا بوده و اگر هلاک شدی نتیجه و کیفر گناهانت بوده است.