فهرست کتاب


حقوق فرزندان در مکتب اهل بیت علیهم السلام

محمد جواد طبسی‏

ب- مسلح کردن فرزند در برابر افکار انحرافی

یکی دیگر از سفارشهای مهم اهل بیت (علیه السلام)، تسریع در امر آموزش احادیث و علوم اهل بیت - علیهم السلام - به فرزندان است تا در سنین جوانی آمادگی لازم برای رویارویی و مقابله با افکار انحرافی و الحادی را داشته باشند و با درک درست و روشن و عمیقی که از معارف اسلامی پیدا می کنند هرگز تحت تأثیر این گونه اندیشه ها قرار نگیرند.
امام صادق (علیه السلام) فرمود: بادروا أحداثکم بالحدیث قبل أن تسبقکم الیهم المرجئه.(279)
روایات اسلامی را به نوجوانان خود بیاموزید و در انجام این وظیفه تربیتی، تسریع نمایید، پیش از آنکه دشمنان گمراه بر شما پیشی گیرند و افکار نادرست خویش را در ضمیر پاک آنان جای دهند و گمراهشان سازند.

ج- بحث و پرس و جو از عارف اسلامی با فرزندان

روزی امیر مؤمنان - علیه السلام - از دو فرزند خود امام حسن و امام حسین (علیه السلام) پرسید: ما بین الایمان و الیقین؟ فسکتا. فقال للحسن: أجب یا أبا محمد. قال: بینهما شبر. قال: و کیف ذاک؟ قال: لأن الایمان ما سمعناه بآذاننا و صدقناه بقلوبنا والیقین ما أبصرناه بأعیننا و استدللنا به علی ما غاب عنا.(280)
مرز بین ایمان و یقین چیست؟ پس هر دو سکوت اختیار کردند.
به امام حسن (علیه السلام) فرمود: ای ابومحمد! تو جواب بده.
امام حسن (علیه السلام) عرض کرد: بین ایمان و یقین یک وجب فاصله است.
علی (علیه السلام) فرمود: چگونه؟
امام حسن (علیه السلام) پاسخ داد: زیرا ایمان آن است که با گوشهایمان آنرا شنیده و با قلب آنرا تصدیق کرده باشیم، ولی یقین آن است که با چشمان خود دیده ایم و به وسیله آن به وجود چیزهایی که از ما پنهان است استدلال کنیم.
حارث اعور گوید: قال علی (علیه السلام) للحسن ابنه فی مسائله التی سأله عنها یابنی ما السفه؟ فقال: ابتاع الدناه و مصاحبه الغواه.(281)
از جمله مسائلی که امیر مؤمنان از فرزندش امام حسن (علیه السلام) پرسید این بود که فرمود: فرزندم! بی خردی چیست؟
امام حسن (علیه السلام) فرمود: پیروی از فرومایگان و معاشرت با گمراهان.
حارث اینها را به فرزندان یاد دهید:
همچنین علامه مجلسی حدیث مفصلی از معانی الأخبار(282) نقل می کند که علی (علیه السلام) سؤالات زیادی را با دو فرزند خود امام حسن و امام حسین - علیهم السلام- مطرح می فرمود و پاسخ آنها را جویا می شد. در پایان این سؤالها و جوابها حضرت به حارث اعور رو کرد و فرمود: یا حارث علموا هذه الحکم اولادکم فانها زیاده فی العقل والحزم والرأی.(283)

پرسش زید و پاسخ امام سجاد

زید بن علی گوید: به پدرم زین العابدین (علیه السلام) گفتم پدر جان از جدم رسول خدا برایم سخن بگوی، از آن هنگام که او را به آسمان بردند، و پروردگارش او را به پنجاه نماز دستور داد؛ چرا از خدا برای امتش تخفیف نخواست تا اینکه موسی بن عمران - علیه السلام - به آن حضرت فرمود از خدا تخفیف بخواه زیرا امت تو تحمل چنین چیزی را ندارند.
امام فرمود: فرزندم! پیامبر خدا کسی نبود که بعد از امر پروردگارش برگردد و از او چیزی بخواهد و وقتی که حضرت موسی از پیامبر درخواست کرد و شفیع امت پیامبر اکرم شد، پیامبر رد چنین درخواستی را سزاوار ندانست. از اینرو از پروردگار عالم درخواست تخفیف نماز برای امت خود کرد و خداوند پنجاه نماز را به پنج نماز تخفیف داد.
زید گوید: عرض کردم پدر جان چرا بعد از کم شدن نمازها باز هم درخواست تخفیف نکرد. امام فرمود: فرزندم پیامبر می خواست با احتساب اجر آن پنجاه نماز برای امتش تخفیف گرفته باشد زیرا خداوند می فرماید: من جاء بالحنسه فله عشر أمثالها.(284)
هر کس کار نیکی انجام دهد ده برابر به او پاداش دهند.
آیا نمی بینی هنگامی که آن حضرت به زمین هبوط کرد جبرئیل بر او نازل گشته و به وی گفت: ای محمد (صلی الله علیه و آله و سلم) پروردگارت سلام می رساند و می گوید این پنج نماز به جای آن پنجاه نماز است. ما یبدل القول لدی و ما انا بظلام للعبید(285)
وعده من دیگرگون نمی شود و من بر بندکان ستم نمی کنم.
زید گفت: عرض کردم پدر جان آیا چنین نیست که خداوند با مکان توصیف نمی شود؟ حضرت فرمود: آری فرزندم همین طور است.
زید گفت: پس فرمایش حضرت موسی به پیامبر که فرمود به نزد خدایت برگرد چگونه توجیه می شود؟ فرمود: این نظیر همان است که ابراهیم فرمود: انی ذاهب الی ربی سیهدین.(286)
من به سوی پروردگار می روم، او مرا راهنمایی خواهد کرد.
یا نظیر آنچه حضرت موسی (علیه السلام) گفت: و عجلت الیک رب لترضی(287)
ای پروردگار من، من به سوی تو شتافتم تا خشنود گردی.
و معنایش قول خداوند است که فرمود: ففروا الی الله(288)
پس به سوی خدا بگریزید یعنی به سوی خدا و خانه او برگردید و حج کنید.
فرزندم! کعبه خانه خداست و هر که خانه خدا را زیارت کند بی تردید به سوی خدا رفته است. همچنین مساجد خانه های خداوند است و هر که به طرف آنها برود گویی به طرف خدا رفته است همچنین نمازگزار تا وقتی که در حال نماز است در محضر خدا ایستاده است، و کسانی که در عرفات وقوف کرده اند در مقابل خدا ایستاده اند. در آسمانها برای خداوند سرزمینهایی است و هر که به آسمانها عروج کند و به آن سرزمینها راه یابد. مثل آن است که به سوی خدا عروج کرده است.
آیا نشنیده ای که خداوند می فرماید: تعرج لملائکه والروح الیه(289) فرشتگان و روح (جبرئیل) بدان جا فرا روند.
و می فرماید: الیه یصعد الکلم الطیب(290)
سخن خوش و پاک به سوی او بالا می رود؛ یعنی، بالا می برد.(291)