فهرست کتاب


حقوق فرزندان در مکتب اهل بیت علیهم السلام

محمد جواد طبسی‏

حدود تنبیه بدنی

از روایات سابق روشن شد که زدن فرزندان در مواردی - حتی برای تربیت و تأدیب - بلامانع است. اما باید دید که حدود تنبیه بدنی تا کجا است؟ و پدر یا مادر تا چه مقدار و با چه وسیله ای می توانند کودک را تنبیه کنند؟
آیا آنان مجاز هستند که با چوب یا شلاق، وحشیانه کودکان را به اصطلاح خود ادب و در حقیقت شکنجه کنند و بدن آنان را کبود و زخمی نمایند؟
آیا والدین اجازه دارند در هر سنی کودک را تنبیه بدنی کنند؟
آیا می توانند هرگاه که از نافرمانی فرزندانشان به خشم آمدند، دیوانه وار به جان کودکان معصوم بیفتند و علاوه بر دشنام و ناسزاگویی آنان را به باد کتک بگیرند؟ بی تردید پاسخ منفی است و چنین تصوری که برخی والدین ناآگاه درباره تأدیب و تربیت فرزند خود دارند، بکلی غلط است، روایاتی که از پیامبر و ائمه هدی رسیده حد و مرز تنبیه را کاملا روشن می کند.

محدودیت تنبیه بدنی

تنبیه مجاز شرایط خاصی دارد که با در نظر گرفتن آنها می بینیم این اصل، یک اصل حکیمانه است نه شیوه خشونت آمیزی برای جبران ناتوانیهای والدین در تربیت و هدایت کودکان. تنبیه بدنی کودکان پیش از ده سالگی، مجاز نیست، از نظر مقدار زدن هم کاملا محدود است، و اگر بیش از آن باشد، منجر به سرخی و کبودی یا نقص عضو کودک گردد کیفر دارد و...
1- حماد بن عثمان می گوید: قلت لأبی عبدالله فی أدب الصبی والمملوک فقال خمسه او سته و أرفق به.(220)
از امام صادق (علیه السلام) درباره تأدیب و زدن کودک و بنده زر خرید، پرسیدم؟ حضرت فرمود: پنج یا شش ضربه بیشتر نزن و در همین اندازه نیز نرمش نشان ده.
2- بیش از سه ضربه زدن قصاص دارد: عن النبی (صلی الله علیه و آله و سلم) فیما أوصی به أمیرالمؤمنین: لاتضربن أدبا فوق ثلاث فانک ان فعلت فهو قصاص یوم القیامه.(221)
از جمله وصایای پیامبر به علی (علیه السلام) این بود که فرمود: برای تأدیب بیش از سه روز ضربه نزن زیرا اگر چنین کردی روز قیامت قصاص خواهی شد.
3- قال علی (علیه السلام) لصبیان ألقوا ألواحهم بین یدیه لینظر فیه یخیر بینهم.. أبلغوا معلمکم ان ضربکم فوق ثلاث ضربات فی الأدب اقتص منه.(222)
علی (علیه السلام) به کودکانی که نوشته های خود را نزد آن حضرت آورده بودند - تا بهترینشان را برگزیند - فرمود: به معلم خود بگویید که اگر برای تأدیب، بیش از سه ضربه به شما بزند از او قصاص خواهد شد.

ثبوت دیه بر پدر

هرگا تأدیب و تنبیه فرزند جز با زدن او میسر نباشد، اگر چه با رعایت شرایط ضروری آن بی اشکال به نظر می رسد اما پدر باید به این نکته متوجه باشد که اگر در اثر زدن، بدن فرزند سرخ یا کبود و یا زخمی گردد یا آسیب ببیند و یا احیانا فرزند زیر ضربات پدر، فوت کند، اگر چه بدین منظور پدر قصاص نمی شود (این حکم فقط مختص پدر است) اما یقینا باید دیه بپردازد گر چه زدن فرزند به قصد دیگری جز تأدیب هم نبوده باشد.(223)