چهل حدیث، قرآن

محمود شریفی

راستی قرآن چیست؟

حتی اگر آنچه را در آیات خود قرآن، درباره کلام الله می خوانیم، بر شماریم، مقاله ای مبسوط خواهد شد. تا چه رسد به دریایی مواج از احادیث رسول خدا و اهل بیت علیه السلام که درباره قرآن و حقیقت و ابعاد گوناگون آن بیان فرموده اند.
براستی که انتخاب یک آیه و چهل حدیث، از این گنجینه ژرف و بی پایان دشوار است.
تعبیراتی که در متن احادیث درباره وحی الهی و قرآن به کار رفته، بسیار ژرف و زیبا و دلنشین و جامع است.
آنچه در زیر می آید، توصیفاتی است که از متن روایات قرآنی برگرفته شده است. به فرموده اولیاء دین، قرآن، کلام خدا و کتاب خداست، نور درخشنده الهی و تجلیگاه خداست، نشان دهنده راه خدا، ریسمان محکم الهی، قانون پروردگار، نسخه شفابخش و نشانه لطف خداوند به بشر است.
قرآن، آیتی از عظمت و بزرگواری خدا و معجزه جاوید اوست.
قرآن، پرچم نجاتبخش، کتاب عبرت و آموزش و بیان و تبیان است.
قرآن، کتاب هدایت و ارشاد است.
کتاب بشارت انذار، توحید و موعظه، آگاهی و اخلاق است.
نوری است بی ظلمت، هدایتی است بی گمراهی و گنجی است بی پایان
قرآن، کتاب علم و احکام و تاریخ و تحلیل تاریخی است.
کتاب سیاست و حکومت، شعور و تدبر و تفکر است.
کتاب صلح و جهاد، کتاب مبدأ و معاد، کتاب ایمان و اعتقاد است.
مونس انسان در تاریکیهای جهل و هادی انسان در بیراهه های زندگی است.
کتاب میزان، قسط، عدل، حق، یقین، راه راست و صراط مستقیم است.
حالات گذشتگان را برای عبرت آیندگان باز می گوید.
به عمل کنندگان مؤمن و صالح، وعده فلاح و رستگاری و عزت و سربلندی می دهد.
کتاب دعوت و رشد، تقوا و صلاح، حیات و خلود است.
کتاب ظاهر و باطن،
کتاب دنیا و آخرت،
کتاب طبیعت و ماوراء طبیعت، غیبت و شهود خدا و مردم است.
اسوه و الگوی خصال نیک و اعمال شایسته و امر به معروف و نهی از منکر و عبرت و اعتبار است.
راه به سوی بهشت را می نماید و از راه دوزخ باز می دارد.
استوارترین راه و صراطی است که خداوند به آن دعوت نموده است.
کتاب دین و سنت های جاودان الهی است.
کتاب اخلاق و عرفان و فقه و قانون است.
کتاب فصاحت و بلاغت و حکمت و حکومت است.
کتاب انسان است.
و راهی به سوی جبروت و ملکوت نشان می دهد.
انیس تنهاییها و مونس وحشتهای انسان است.
آری... دهها عنوان دیگر می توان بر شمرد، که هر یک گوشه ای از عظمت و عمق و تعالیم و مفاهیم این کتاب مقدس و معجزه ماندگار حضرت رسالت صلی الله علیه و آله را نشان می دهد.
امید است که توفیق خدایی شامل شود، تا با قرائت، آموزش، شناخت، فهم و عمل به این کتاب آسمانی، در مسیر سعادت و کمال قرار گیریم.
محمودی شریفی
دی 1371
قرآن در قرآن
هذا بیان للناس و هدی و موعظة للمتقین
آل عمران/ 138
این (کتاب خدا و آیات قرآنی) حجت و بیانی است برای عموم مردم و راهنما و پندی برای پرهیزگاران.

فصل اول: اهمیت و جایگاه قرآن

حدیث اول : هدایت و قرآن
قال رسول الله علیه السلام:
انی ترکت فیکم امرین لن تضلوا ما ان تمسکتم بهما: کتاب الله و اهل بیتی. (1)
پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمود:
من دو چیز در میان شما باقی گذاشتم، تا وقتی که به آن دو چنگ زنید هرگز گمراه نخواهید شد: یکی قرآن، دیگری خاندانم.
حدیث دوم: برتری قرآن
قال رسول الله صلی الله علیه و آله:
فضل القرآن علی سائر الکلام کفضل الله علی خلقه.(2)
رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود:
برتری قرآن بر سایر سخنها همانند برتری خدا بر مخلوقات اوست.
حدیث سوم: احترام قرآن
قال رسول الله صلی الله علیه و آله:
القرآن افضل شی ء دون الله، فمن وقر القرآن فقد وقر الله و من لم یوقر القرآن فقد استخف بحرمة الله، حرمة القرآن علی الله کحرمة الوالد علی ولده.(3)
رسول اکرم صلی الله علیه و آله فرمود:
قرآن جز خدا بهترین و برترین چیزهاست، کسی که احترام قرآن را نگهدارد به خدا احترام کرده است، و کسی که حرمت قرآن را نگه ندارد نسبت به خدا بی احترامی کرده است، احترام به قرآن در پیشگاه الهی همانند احترام پدر بر فرزند است.
حدیث چهارم: رمز جاودانگی قرآن
ن الرضا عن ابیه علیهما السلام ان رجلاً سأل ابا عبدالله علیه السلام ما بال القرآن لایزداد عند النشر و الدراسة الا غضاضة؟
فقال: لأن الله تبارک و تعالی لم یجعله لزمان دون زمان ولا لناس دون ناس، فهو فی کل زمان جدید، و عند کل قوم غض الی یوم القیامة.(4)
امام هشتم علیه السلام از امام کاظم علیه السلام نقل می کند که فرمود: مردی از امام صادق علیه السلام پرسید چگونه است که قرآن هر چه خوانده و منتشر می شود جز بر تازگی و طراوتش افزوده نمی شود؟
امام صادق علیه السلام فرمود: زیرا خداوند آنرا برای زمان و مردم خاصی قرار نداده است، بنابراین در هر عصری نو، پیش هر ملتی تا روز قیامت تازه و شاداب است.
حدیث پنجم: رهبری قرآن
قال رسول الله صلی الله علیه و آله:
علیکم بالقرآن فاتخذوه اماماً و قاتداً، فانه کلام رب العالمین الذی هو منه و الیه یعود، فآمنوا بمتشابهه و اعتبروا بامثاله.(5)
پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله فرمود:
بر شما باد قرآن، پس آنرا رهبر و پیشوای خود قرار دهید، زیرا آن، سخن پروردگار جهانیان است. از طرف اوست و به سوی او بر می گردد، بنابراین به متشابهات آنها هم ایمان آورید و از ضرب المثلهای آن پند گیرید.
حدیث ششم: محتوای قرآن
قال علی علیه السلام:
فی القرآن نبأ ما قبلکم، و خبر ما بعد کم، و حکم ما بینکم. (6)
امام علی علیه السلام فرمود:
تاریخ گذشتگان و آیندگان و برنامه زندگی شما در قرآن است.
حدیث هفتم: شفای قرآن
قال رسول الله صلی الله علیه و آله:
علیکم بالقرآن فانه الشفاء النافع، و الدواء المبارک و عصمة لمن تمسک به، و نجاة لمن تبعه..(7)
پیامبر بزرگوار صلی الله علیه و آله فرمود:
بر شما باد به قرآن، چون قرآن، شفای سودمند، و داروی پربرکت است و نگهبان کسی است که به آن چنگ می زند، و نجاتبخش کسی است که از آن پیروی کند.
حدیث هشتم: نور قرآن
قال الحسن بن علی علیه السلام:
ان هذا القرآن فیه مصابیح النور و شفاء للصدور.(8)
امام حسن مجتبی علیه السلام فرمود:
در این قرآن چراغهای روشن (هدایت) و داروی شفابخش دلهاست.
حدیث نهم : میزان بودن قرآن
قال رسول الله صلی الله علیه و آله:
ایها الناس ما جاءکم عنی یوافق کتاب الله فانا قلته و ما جاءکم بخلاف القرآن فلم اقله.(9)
رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود:
ای مردم آنچه از من برای شما نقل می شود چنانچه هماهنگ با قرآن بود بدانید گفتار من است و اگر مخالف با محتوای قرآن گفته من نیست.

فصل دوم: حاملان قرآن و مسئولیت آنان

حدیث دهم : شرافت قرآنیان
قال رسول الله صلی الله علیه و آله:
اشراف امتی حملة القرآن و اصحاب اللیل.(10)
پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله:
قرآنیان و شب زنده داران، بزرگواران امت من هستند.
حدیث یازدهم : حامل قرآن
قال رسول الله علیه و آله:
حامل القرآن حامل رایة الاسلام و من أکرامه فقد اکرم الله و من اهانه علیه لعنة الله(11)
پیامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود:
حامل و حافظ قرآن پرچمدار اسلام است، کسی که او را احترام کند خدا را گرامی داشته است، کسی که به او اهانت کند مورد لعن و نفرین خدا خواهد بود.
حدیث دوازدهم: مقام قرآن دانان
قال النبی صلی الله علیه و آله
ان اهل القرآن فی اعلا درجة من الادمیین ما خلا النبیین و المرسلین فلا تستضعفوا اهل القران حقوقهم، فان لهم من الله لمکاناً(12)
پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود:
قرآنیان بالاترین مقام انسانی بعد از پیامبران و فرستادگان الهی را دارند، پس حقوق آنان را کم ندانید، زیرا در پیشگاه الهی دارای منزلتی هستند.
حدیث سیزدهم: حاملان و آموزگاران قرآن
عن رسول الله صلی الله علیه و آله:
حملة القرآن هم المعلمون کلام الله و المتلبسون بنور الله. من والاهم فقد والی الله، من عاداهم فقد عاد الله.(13)
رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود:
حاملان قرآن همان آموزگاران سخن خدا و در بر کنندگان نور خدایند، کسی که آنان را دوست بدارد، خدا را دوست داشته و کسی که نسبت به آنان دشمنی کند با خدا دشمنی کرده است.
حدیث چهاردهم: مسئولیت قرآن خوان
قال رسول الله صلی الله علیه و آله:
یا معاشر قراء القرآن، اتقوا الله عز و جل فیما حملکم من کتابه، فانی مسئول و انکم مسئولون، انی مسئوول عن تبلیغ الرسالة، و اما انتم فتسألون عما حملتم من کتاب الله و سنتی.(14)
رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود:
ای جامعه قرآن خوانان! در مورد آنچه از قرآن خداوند بر دوش شما نهاده تقوای الهی را پیشه کنید، زیرا من و شما مسئولیم، من مسئول ابلاغ رسالتم و از شما درباره آنچه از کتاب خدا و سنت من دارید سؤال خواهد شد.
حدیث پانزدهم: قرآن و وظائف ما
قال النبی صلی الله علیه و آله:
تعلموا القرآن، و تعلموا غرائبه و غرائبه فرائضه و حدوده، فان القرآن نزل علی خمسة وجوه: حلال و حرام و محکم و متشابه و امثال، فاعملوا بالحلال، و دعوا الحرام، و اعملوا بالمحکم، و دعوا المتشابه، و اعتبروا بالامثال..(15)
پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمود:
قرآن و شگفتیهای قرآن و مفاهیم آن را بیاموزید. مفاهیم قرآن همان واجبات و حدود آن است، زیرا قرآن بر پنج وجه نازل شده است: حلال و حرام و محکم و متشابه و ضرب المثلها، به حلال قرآن عمل کنید، و حرام را رها کنید، به محکمات عمل کنید و متشابه آن را واگذارید و از ضرب المثلها پند گیرید.
حدیث شانزدهم: قرآن برای عمل
قال رسول الله صلی الله علیه و آله:
من تعلم القرآن فلم یعمل به و آثر علیه حب الدنیا و زینتها، استوجب سخط الله تعالی و کان فی الدرجة مع الیهود و النصاری الذین ینبذون کتاب الله وراء ظهورهم.(16)
پیامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود:
کسی که قرآن را بیاموزد و به آن عمل نکند و دنیا دوستی و زینت آن را بر قرآن ترجیح دهد سزاوار خشم خداوند است، و در ردیف یهود و نصاری قرار خواهد داشت که کتاب خدا را پشت سر انداختند.
حدیث هفدهم: قاریان و امیران
عن الصادق عن ابائه علیه السلام قال:
صنفان اذا صلحا صلحت امتی، و اذا فسدا فسدت امتی: الامراء والقراء. (17)
امام صادق علیه السلام به نقل از پدرانش فرمود:
دو گروهند که اگر اصلاح بشوند امت من اصلاح خواهند شد و چنانچه فاسد شوند امت را فاسد خواهند کرد: حاکمان و قاریان قرآن.
حدیث هیجدهم : قرائت بدون عمل
قال رسول الله صلی الله علیه و آله:
و من قرء القرآن و لم یعمل به حشرة الله یوم القیمة اعمی..(18)
رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود:
کسی که قرآن بخواند و به آن عمل نکند خداوند او را روز قیامت کور محشور خواهد کرد.
حدیث نوزدهم: قرائت قرآن و گناه
قال النبی صلی الله علیه و آله:
من قرأ القرآن ثم شرب علیه حراماً و آثر علیه حباً للدنیا و زینتها استوجب علیه سخط الله الا ان یتوب الا و انه ان مات علی غیر توبة حاجه القرآن یوم القیمة، فلا یزایله الا مدحوضاً.(19)
پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمود:
کسی که قرآن بخواند و بعد حرام بخورد و بنوشد یا محبت و زینت دنیا را بر آن برتری دهد مستوجب خشم الهی می شود مگر اینکه توبه کند، و اگر بدون توبه بمیرد، روز قیامت قرآن با او به محاجه برمی خیزد و تا او را محکوم نکند دست برنمی دارد.