شناخت اجمالی امام رضا (علیه السلام)

نویسنده : محمد احمدیان

مقدمه

حضرت امام علی بن موسی الرضا (علیه السلام) در 11 ذیقعده سال 148 (و یازدهم ذیحجه سال 153) هجری قمری موافق روایت اولی اندکی پس از شهادت حضرت صادق (علیه السلام) در مدینه متولد شد و در روز آخر ماه صفر 203 هجری قمری در ایام حکومت مأمون، توسط وی با خوردن چند حبه انگور مسموم، به شهادت رسید و مرقد منورش در شهر مقدس مشهد استان خراسان میعادگاه عاشقان است.
پدر بزرگوارش حضرت امام موسی بن جعفر (علیه السلام) و مادرش تکتم یا نجمه، اروی، سمانه، ام البنین بود که امام هفتم (علیه السلام) پس از تولد امام رضا (علیه السلام) او را طاهره نامید.
قال ابراهیم بن العباس:
ألا ان خیر الناسن فساً و ولداً - و رهطاً أجداداً علی المعظم
أتتنا به للعلم و الحلم ثامناً - اماماً یؤدی حجة الله تکتم.(1)
ابراهیم بن عباس می گوید:
آگاه باش! همانا بهترین مردم از نظر خودش، پدر و اقوام و نیاکانش کسی است که بانویی به نام تکتم او را بعنوان امام هشتم و برای گسترش علم و حلم و بیان حجت الهی برای ما به دنیا آورده است.
مدت عمر آن بزرگوار 55 سال بود. که 35 سال بهمراه پدرش، و 20 سال مدت امامت آن بزرگوار در ایام حکومت هارون الرشید و محمد امین و مأمون الرشید عباسی سپری شد.
مهمترین شاخصه زندگانی ایشان حرکت آن حضرت بسوی خراسان در سال 200 هجری قمری بود که مأمون خلیفه عباسی آن حضرت را به خراسان طلبید، و ولایتعهدی را به آن حضرت تحمیل نمود.
امام (علیه السلام) در فرصتهای مختلف نارضایتی خود را از قبول ولایتعهدی ابراز می کرد و پرده از فریبکاری های مأمون بر می داشت که به همین جهت و به علت توجه مردم به امام رضا (علیه السلام) مأمون امام را تحمل ننمود و او را به شهادت رساند.

مقدمه

امام سجاد علیه السلام فرمود:
الا و ان ابغض الناس الی الله من یقتدی بسنة امام و لا یقتدی بأعماله. (2)
هشدار که منفورترین مردم نزد پروردگار، کسی است که شیوه امامی را پیروی کند ولی از سیره عملی او پیروی ننماید.
برای چگونه بودن نیاز به الگو داریم و نقش الگو در تربیت چنان چنان روشن است که نیازی به بیان و توضیح نیست.
آنچه در این الگوگیری و اسوه یابی و تأسی به اخلاق اولیاء کارساز است، آشنایی با جزئیات صفات و رفتار آن حضرات است، نه کلیات. خوشبختانه در کتب حدیث و سیره، نمونه های رفتاری پیامبر و امامان بصورت ریز و جزئی آمده است که آشنایی با آنها بسیار سودمند است و گامی جهت خودسازی و تعالی بخشیدن به جامعه است
انسان در دید ژرف نگر، اسلام، بیابانگردی سرگردان و گمگشته ای در تاریکزار زندگی نیست. او کشتی شکسته ای شور بخت و ناامید و و اسیر موجهای بیم زا و هراس آفرین نمی باشد.
بلکه موجودی مسؤول است که با مقصد و مقصودی مشخص، با زاد و توشه ای کامل و راهنمایانی درونی و برونی به سفری پرداخته که از صحرای عدم آغاز می شود و تا بار یافتن به لقاء الهی ادامه دارد.
تمامی نیروهای خلقت، انسان را در این سفر صادقانه یاری می کنند و خدا با لطف بیکران خویش به هدایت او از راههای گوناگون پرداخته است و بهترین جایگاه جاودانه را در سرای آخرت برای او مهیا کرده است.
انسان برای به دست آوردن نیک بختی خویش و سعادتمندی جامعه و رضایت خداوند باید در طول این سفر چگونه زیستن را بیاموزد و این آموزه ها را در زندگی خویش بکار گمارد.
اسلام عزیز برای پاسخ گویی بدین سؤال بسیار اساسی دو شیوه را دنبال نموده است:
الف: بیان احکام و دستورهای زندگی از آغاز تا فرجام
ب: ارائه الگوهای تربیتی و نمونه های عینی کمال بر اساس همین شیوه دوم در قرآن مجید بارها از پیامبران و دیگر انسانهای والا سخن به میان آمده است، و از جنبه های الگویی آنان ستایش شده تا دیگران نیز به آنان تأسی بجویند.
در مکتب حیاتبخش تشیع (اسلام راستین) معرفی این الگوهای الهی گسترده تر است و پیشوایان معصوم که بهترین اسوه ها و الگوهای زندگی هستند فرا روی چشمان باز و دلهای آگاه قرار دارند تا آنانکه مسئولیت الهی و رسالت انسانی خویش را درک کرده اند و تصمیم برای رسیدن به چکادهای فرازمند فضیلت و کمال دارند با درس گرفتن از آنان زیستنی شرافتمندانه که سعادت دنیا و آخرت را تأمین می کند در پیش گیرند.
در راستای این هدف و برای معرفی سیره عملی پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم و اهل بیت معصوم علیه السلام گروهی از فضلاء و شیفتگان اهلبیت در حوزه علمیه قم گردهم آمده و در گستره کتابهای بسیاری دست به تحقیقی وسیع زده اند که بخواست خداوند مجموعه ای ارزشمند را به زودی تقدیم امت اسلامی خواهند نمود. آشکار است که در این مجموعه تنها احادیثی که بیانگر یک شیوه مستمر و عملی مداوم در زندگی معصومین علیه السلام باشد آورده می شود.
ویژگی سیره معصومین در این است که مورد پسند و قبول پروردگار است و با اطمینان می توان از آن پیروی کرد.
اکنون به عنوان نمونه ای از دریای مواج و گرانقدر روایات، چهل حدیث از سیره معصومین علیه السلام به پیشگاه امت اسلامی عرضه می شود. امید که همه ما را چراغ راه و ره توشه سفری باشد برای رسیدن به سعادت دنیا و نیک بختی آخرت.
در این چهل حدیث، با گوشه ای از اخلاقیات و ویژگیهای سازنده و الهام بخش هشتمین امام و پیشوای شیعیان، حضرت امام رضا علیه السلام آشنا می شویم. به این امید که آشنایی با سیره رضوی، امت ما بویژه جوانان جامعه را با گوهر تقوا و سرمایه های کمال و معنویت و اخلاق اسلامی مأنوس سازد و راه پیروی از آن اسوه فضایل را هموارتر کند.

فصل اول: در خلوت حق سیره عبادی امام رضا (علیه السلام)