چهل حدیث، سیره صادقی

نویسنده : سید محمود مدنی بجستانی

شناخت اجمالی امام

ششمین امام شیعیان حضرت جعفر بن محمد الصادق علیه السلام در تاریخ هفدهم ربیع الاول سال هشتاد و سه هجری به دنیا آمد.
پدر بزرگوارش وی امام باقر علیه السلام و مادر گرامیش فاطمه دختر قاسم بن محمد بن ابی بکر است مادر گرامیش را مورخان اینگونه معرفی کرده اند: فاطمه ام فروه از تمامی زنان دوران خویش با تقواتر و پروا پیشه تر بود.
امام صادق علیه السلام مدت سی و یک سال در کنار پدر بزرگوارش خود زندگی کرد و در سال 114 هجری قمری که امام باقر علیه السلام وفات یافت بارسنگین و با عظمت امامت را بدوش کشید و در این مدت با توجه به فرصتی که در اثر پایان دوران خلافت ننگین امویان و استحکام نیافتن خلافت شوم عباسیان برای آن حضرت پیش آمده بود معارف الهی و احکام اسلامی را به بهترین شیوه پراکند و شاگردان با فضیلت و دانشمندان بنامی را پروراند. آن حضرت در مدت عمر خویش با خلفای زیادی معاصر بود که به ترتیب عبارتند از: هشام بن عبدالمک، ولید، یزید بن ولید، ابرایهم بن ولید، مروان بن محمد از بنی امیه و سفاح و منصور از بنی عباس.
امام صادق علیه السلام پس از سی و چهار سال امامت و تلاش بی وقفه در راه احیای اسلام و معارف اصیل آن با بجای نهادن میراثی گرانقدر از احادیث و پرورش شاگردانی بسیار در سال 148 هجری قمری در سن 65 سالگی توسط منصور عباسی به وسیله انگوی زهر آلود مسموم شد و در روز 25 شوال به شهادت رسید، بدن مبارکش در قبرستان بقیع در کنار قبر پدر بزرگوارش و جد گرامیش به خاک سپرده شد.
اکنون خوشه ای از خرمن علوم و قطره ای از دریای فضیلت او که در چهل رفتار وی تجلی کرده است به عاشقان ولایت و رهروان راه هدایت تقدیم می شود امید که چراغی فرا راه زندگی همگان باشد. انشاء الله(1)

مقدمه

امام سجاد علیه السلام فرمود:
الا و ان ابغض الناس الی الله من یقتدی بسنة امام و لا یقتدی بأعماله.(2)
هشدار که منفورترین مردم نزد پروردگار، کسی است که شیوه امامی را پیروی کند ولی از سیره عملی او پیروی ننماید.
برای چگونه بودن نیاز به الگو داریم و نقش الگو در تربیت چنان چنان روشن است که نیازی به بیان و توضیح نیست.
آنچه در این الگوگیری و اسوه یابی و تأسی به اخلاق اولیاء کارساز است، آشنایی با جزئیات صفات و رفتار آن حضرات است، نه کلیات. خوشبختانه در کتب حدیث و سیره، نمونه های رفتاری پیامبر و امامان بصورت ریز و جزئی آمده است که آشنایی با آنها بسیار سودمند است و گامی جهت خودسازی و تعالی بخشیدن به جامعه است.
انسان در دید ژرف نگر، اسلام، بیابانگردی سرگردان و گمگشته ای در تاریکزار زندگی نیست. او کشتی شکسته ای شور بخت و ناامید و و اسیر موجهای بیم زا و هراس آفرین نمی باشد.
بلکه موجودی مسؤول است که با مقصد و مقصودی مشخص، با زاد و توشه ای کامل و راهنمایانی درونی و برونی به سفری پرداخته که از صحرای عدم آغاز می شود و تا بار یافتن به لقاء الهی ادامه دارد.
تمامی نیروهای خلقت، انسان را در این سفر صادقانه یاری می کنند و خدا با لطف بیکران خویش به هدایت او از راههای گوناگون پرداخته است و بهترین جایگاه جاودانه را در سرای آخرت برای او مهیا کرده است.
انسان برای به دست آوردن نیک بختی خویش و سعادتمندی جامعه و رضایت خداوند باید در طول این سفر چگونه زیستن را بیاموزد و این آموزه ها را در زندگی خویش بکار گمارد.
اسلام عزیز برای پاسخ گویی بدین سؤال بسیار اساسی دو شیوه را دنبال نموده است:
الف: بیان احکام و دستورهای زندگی از آغاز تا فرجام
ب: ارائه الگوهای تربیتی و نمونه های عینی کمال بر اساس همین شیوه دوم در قرآن مجید بارها از پیامبران و دیگر انسانهای والا سخن به میان آمده است، و از جنبه های الگویی آنان ستایش شده تا دیگران نیز به آنان تأسی بجویند.
در مکتب حیاتبخش تشیع (اسلام راستین) معرفی این الگوهای الهی گسترده تر است و پیشوایان معصوم که بهترین اسوه ها و الگوهای زندگی هستند فرا روی چشمان باز و دلهای آگاه قرار دارند تا آنانکه مسئولیت الهی و رسالت انسانی خویش را درک کرده اند و تصمیم برای رسیدن به چکادهای فرازمند فضیلت و کمال دارند با درس گرفتن از آنان زیستنی شرافتمندانه که سعادت دنیا و آخرت را تأمین می کند در پیش گیرند.
در راستای این هدف و برای معرفی سیره عملی و پیامبر صلی الله علیه و آله و اهل بیت معصوم او علیه السلام گروهی از فضلاء و شیفتگان اهلبیت در حوزه علمیه قم گرد هم آمده و در گستره کتابهای بسیاری دست به تحقیق وسیعی زده اند که بخواست خداوند مجموعه ارزشمندی را به زودی تقدیم امت اسلامی خواهند نمود.
آشکار است که در این مجموعه تنها احادیثی که بیانگر یک شیوه مستمر و عملی مداوم در زندگی معصومین علیه السلام باشد آورده می شود.
اکنون به عنوان نمونه ای از دریای مواج و گرانقدر روایات، چهل حدیث از سیره هر یک از معصومین علیه السلام به پیشگاه امت اسلامی عرضه می شود. امید که همه ما را چراغ راه و ره توشه سفری باشد برای رسیدن به سعادت دنیا و نیک بختی آخرت.
در این چهل حدیث، با گوشه ای از اخلاقیات و سیره سازنده و الهام بخش ششمین امام و پیشوای شیعیان، حضرت امام صادق علیه السلام آشنا می شویم، به این امید که آشنایی با سیره صادق، امت ما بویژه جوانان جامعه را با گوهر تقوا و سرمایه های کمال و معنویت و اخلاق اسلامی مأنوس سازد و راه پیروی از آن اسوه فضایل راا هموارتر کند.

فصل اول: در خلوت حق سیره عبادی امام صادق علیه السلام