جامع آیات و احادیث موضوعی نماز، جلد دوم

نویسنده : عباس عزیزی

1793 - ذکر بعد از رکوع

روی سعید القماط عن الفضل قال: قلت لابی عبدالله - علیه السلام -:
جعلت فداک علمنی دعاء جامعاً، فقال لی: احمد الله، فانه لا یبقی احد یصلی الا دعا لک یقول: سمع الله لمن حمده؛
سعید قماط از فضل نقل کرده که از امام صادق (ع) پرسیدم: فدایت گردم دعایی جامع مرا بیاموز! فرمود: حمد خداوند را به جای آور، زیرا (اگر چنین کنی) هیچ نمازگزاری نیست مگر اینکه برایت چنین دعا کند که: سمع الله لمن حمده (خداوند بشنود حمد هرکسی را که حمدش کند).
(بحارالانوار، ج 85، ص 104)

1794 - فلسفه رکوع

عن مصباح الشریعة قال الصادق - علیه السلام -:
لا یرکع عبدالله رکوعاً علی الحقیقة الا زینة الله تعالی بنور بهائه، و اظله فی ظلال کبریائه و کساه کسوة اصفیائه و الرکوع اول و السجودثان، فمن اتی بمعنی الاول صلح الثانی. و فی الرکوع ادب و فی السجود قرب، و من لا یحسن الادب لا یصلح للقرب. فارکع رکوع خاضع لله بقلبه متذلل و جل تحت سلطانه خافض له بجوارحه خفض خائف حزن علی ما یفونة من فائدة الراکعین. و حکی ان الربیع ابن خثیم کان یسهر باللیل الی الفجر فی رکعة واحدة فاذا هو اصبح رفع (خ ل: تزفر) و قال: اه! سبق المخلصون و قطع بنا. و استوف رکوعک باستواء ظهرک وانحظ عن همتک فی القیام بخدمته الابعونه و فر بالقلب من وساوس الشیطان و خدائعه و مکائده فان الله تعالی یرفع عباده بقدر تواضعهم له و یهدیهم الی اصول التواضع و الخضوع بقدر اطلاع عظمته علی سرائرهم؛
از کتاب مصباح الشریعه نقل است که امام صادق (ع) فرمود: هیچ بنده ای برای خدا به حقیقت رکوع نکند مگر آنکه خداوند تعالی او را به نور جمال خویش بیاراید و در سایه کبریایی خود درآورد و جامه برگزیدگانش بپوشاند رکوع (مرحله) اول است و سجود (مرحله) دوم؛ هر کس که معنی و حقیقت اولی را به جای آورد، شایستگی دومی را یافته است در رکوع ادب (عبودیت) است و در سجود قرب (به معبود) است؛ و کسی که به نیکی، ادب نگزارد، قربت را نشاید پس رکوع کن، همانند رکوع کسی که قلباً خاضع برای خداست و تحت سلطه او ذلیل و بیمناک می باشد؛ و چون راکعی که از بیم و اندوه از دست دادن بهره راکعان (حقیقی) تن فرود آورد، اعضای خود را فرود آور. از ربیع بن خثیم حکایت شده که با یک رکوع شب را به صبح می رساند و چون به صبح می رسید (صبح کرد) قامت راست می کرد و می گفت: آه! مخلصان پیشی گرفتند و ما را از ماندیم. و رکوع خود را کامل انجام ده به این که پشت خود را هموار کنی و از این (پندار) که به (قدرت) و همت خود به خدمت او قیام کنی فرود آی (که این امکان ندارد) جز به یاری او و قلب را از وسوسه های شیطان و فریب ها و نیرنگ هایش فراری ده که خداوند تعالی بندگان خویش را به میزبانی که در برابر او کرنش کنند، بلند می کند؛ و آنان را هر اندازه که عظمتش بر باطنهایش پرتو افکنده، به حقیقت فروتنی و کرنش (در برابر خود) هدایت می فرماید.
(مصباح الشریعه، باب 15، بحارالانوار، ج 82، ص 108)

1795 - آداب پاها هنگام رکوع

عن ابی جعفر - علیه السلام - قال:
فاذا رکعت فصف فی رکوعک بین قدمیک تجعل قدر شبر و تمکن راحتیک من رکبتیک و تضع یدک الیمنی علی رکبتک الیمنی قبل الیسری و بلغ باطراف الاصابع عین الرکبة و فرج اصابعک اذا وضعتها علی رکبتیک... و اقم صلبک و مد عنقک ولیکن نظرک الی ما بین قدمیک؛
هرگاه به رکوع رفتی باید پاها در کنار هم به فاصله یک وجب قرا گیرد و دست ها را بر زانوها قرار دهی که در ابتدا دست راست را بر زانوی قرار دهی و انگشتان دست روی برآمدگی زانو را بپوشاند و بین انگشتان هم باز باشد و اگر فقط انگشتان به زانو برسد کافی است ولی بهتر این است که کف دست روی زانو قرار گیرد و پشتت را راست نگه دار و گردنت را کشیده و نگاه تو باید به وسط پاها متمرکز باشد.
(اصول وافی، ج 8، ص 831)