پدر، مادر، معلم مرا خوب تربیت کن

نویسنده : سید حسین موسوی راد لاهیجی

پیشگفتار

بسم الله الرحمن الرحیم
انه خیر ناصر و معین
امیرالمؤمنین علی (علیه السلام): خیر ما ورث الاباء الابناء الادب(1). بهترین چیزی که پدران برای فرزندان به ارث می گذارند ادب و تربیت صحیح است.
بحمد الله کتاب پدر، مادر، معلم، مرا خوب تربیت کن با نوآوری و ابتکارات خاصی تدوین و تألیف و به اتمام رسید در این کتاب حول و محور تربیت از دیدگاه اسلام بحث و بررسی شده و اصل کتاب در شش بخش:
1- انتخاب همسر
2- دوران بارداری
3- نامگذاری
4- دوران رضاع و شیرخواری
5- دوران خطیر طفولیت
6- جوان و نقش تعلیم و تربیت
به رشته تحریر در آمد.
بلی درباره تربیت، ابتکار عمل ما این بوده که تربیت را از انتخاب همسر شروع نموده و بر این باوریم که یک مادر شایسته عاقله و فهیمه می تواند فرزندانی شایسته و برجسته برای خود و شوهر و جامعه بپروراند که انتظار تربیت صحیح در آغوش زنی بی کفایت و نالایق، امری غیر قابل قبول است، چرا که مادر بی کفایت و بی فضیلت در کار خود وامانده است، چگونه می تواند مربیه لایقی برای فرزندان خویش باشد، لذا یک جوان برای بدست آوردن چند فرزند با کفایت و با لیاقت و دارای هوش و ذکاوت و استعداد خلاق و پرنبوغ، لابد و ناچار است چنین فرزند لایقی را از خانواده ای که دارای اوصاف مذکور بوده بیابد تا در ازدواج با او به خواسته های خود راه یافته و هر نوع تربیت و ادب شایسته را از چنین همسر با فضیلتی می توان انتظار کشید.
در این بخش دوم وظائف مادر در دوران بارداری، و تکالیف سنگین او در تغذیه، و تزکیه نفس و پرداختن بخود و امانتی که از شوهر، و خانواده و جامعه و خاصه از خداوند حکیم در بر دارد کودکی که از بدو تکون با مسئولیت مادر علی الدوام سنگین و سنگین تر می گردد، و روایات اسلامی بطن و شکم مادر را محل کسب سعادت، یا شقاوت معرفی و ذکر کرده است این مادر است چگونه زیستن و چه نحوه عمل کردن را باید بیاموزد. تا سعادت و خوشبختی فرزندش را تأمین و تضمین نماید و....
در بخش سوم نامگذاری کودک است که از نظر روایات اسلامی از اهم مسائل تربیتی است، و نام زیبا و شایسته برای کودک انتخاب کردن در حقیقت یک نوع سرافرازی و سربلندی برای کودک بوجود آوردن است که موجبات سرور و شادی و بزرگواری او را تأمین و پی ریزی می نماید و سفارشات اکید پیشوایان معصوم علیهم صلواةالمصلین را در حق کودک اعمال می نمایند در بخش چهارم دوران رضاع و شیرخواری کودک، از اهمیت فوق العاده ای برخوردار است، و شیر دادن به کودک، و سلامت و سعادت کودک را با شیر سالم شیر مادر که برترین غذای آماده است که خالق متعال برای کودک قبل از ولادت در پستان مادر برای او آماده و مهیا نموده است، و با استفاده از روایات و احادیث و نظریات دانشمندان و صاحبنظران در تأمین شیر سالم و غذای حلال و مطبوع که دارای اوصاف و شرائط مناسب خود باشد در اختیار کودک قرار دادن، و سلامت جسم و روح و فکر طفل را تضمین نمودن، از وظائف بسیار سنگین مادر است و...
بخش پنجم دوران طفولیت، همان اوقاتی که مادر فرزندش را از شیر گرفته و کودک 2 و 3 و 4 ساله و بیشتر را در حول و محور خود چگونه بپروراند، و چگونه محیطی سالم و بی پیرایه و دور از هر آهنگ و صدای ناموزون و حرام و زشت ایجاد کند، و محل نشو نمای کودک را از غیبت و نمامی و دروغ و دعواهای خانوادگی، فحاشی و ناسزاگوئی، و حرفهای رکیک، پاک سازد؛ و والدین خود از کارهای بد و خیانت انگیز و مردم آزاری و مال مردم خواری در حضور کودک بشدت پرهیز نمایند و سخنان زشت و وقیح را در ضبط صوت و گیرنده کودک جا ندهند و در کامپیوتر مغز کودک قرآن و کلمات نیکوی پیشوایان معصوم و بزرگان دین و علم و دانش و هنر جایگزین نمایند.
بخش ششم جوان و تعلیم و تربیت او: در این بخش طبق روایات و احادیث از امامان معصوم، وظائف و تکالیف والدین خاصه پدر، را نسبت به جوانان و تکالیف علمی و فرهنگی و ادای وظائف دینی بحث کردیم، و خدمات لازم والدین مخصوصاً پدر، در راه انتخاب شغل و مسئله ازدواج جوانان را برشمردیم و اینکه پدر باید رشد و تکامل فرهنگی و علمی و اقتصادی سپس ازدواج فرزندان را بعهده بگیرد گوشزد نمودیم.
و از نو آوریهای ابتکاری در این کتاب، اینست که کودک بر پدر و مادر فرضی خطاب نموده و همه معایب و اشتباهکاریها و خطاهای جبران ناپذیر والدین را اخطار و تذکر می دهد و لغزشهای پدر و مادر، که موجبات نقص خلقت در جسم و جان و روح کودک را فراهم می سازد تذکر و هشدار می دهد. و حتی گاهی پدر و مادر شهوتران و هوسباز را که از راه نامشروع زنازاده ای تولید می نمایند، و یک عمر موجبات بدبختی و گمراهی و محرومیت از بعضی مناصب مادی و معنوی و اجتماعی او را فراهم می سازند، بباد سرزنش و ملامت و نفرین می گیرد. چرا که این والدین یا یکی از این دو نفرند که اساس خیانت، شقاوت و یا بیماری جسمی و روحی کودک نقش دارند و علل و عوارضی بزرگ و کوچک دیگر را برای کودک ببار می آورند و... در تمامی این شش بخش بطور مبسوط و مفصل بحثهای تربیتی، اخلاقی، علمی، روانشناسی، روائی، تفسیری و نظریات کثیری از دانشمندان روانشناس و صاحبنظر در این کتاب مطرح شده و امید است مورد استفاده خانواده ها، مدارس، دانشگاهها و معلمین و اساتید محترم قرار گرفته و خاصه دختران و پسران دم بخت و زوجهای جوان و والدین محترم در زوایای کشور بزرگ ایران و مسلمانان دیگر کشورها و جهان اسلام قرار گیرد.
امید است در راه کاوش و تحقیق و بررسی کتابهای تربیتی دیگر خاصه برای خواهران و دختران عزیزم در سطح راهنمائی، متوسطه و دانشگاه هر چه سریعتر تألیف و تدوین گردد تا در دسترس آنان قرار گیرد.
و السلام علی من اتبع الهدی
سید حسین موسوی راد لاهیجی
25/4/1377

مقدمه

بسم الله الرحمن الرحیم
انه خیر ناصر و معین قد افلح من زکیها و قد خاب من دسیها(2)
هر کس که نفس خویش را پاک و تزکیه کرده و رستگار شده و آنکس که نفس خویش را با معصیت و گناه آلوده ساخته نومید و محرم گشته است.
هیچ میراثی در اسلام گرانمایه تر از ادب و تربیت صحیح نیست، انسان تمایلات نفس اماره اش بسوی بدیها و پلیدیهاست و علی الدوام او را به فساد و زشتیها دعوت می نماید، لذا تکلیف انسانی و دینی او اقتضا دارد که خود را بحسن عمل و رفتار و کردار شایسته موظف سازد و خود را تربیت کند.
قوا انفسکم(3)
قرآن انسان را به خود سازی دعوت نموده و تکلیف می کند که خود را بسازد.
اما آیا تکلیف به خود سازی در رسیدن به سعادت برای انسان کافی است؟ هرگز آدمی برای رسیدن به سعادت و شایستگی، به ناچار اهل و اولاد خویش را هم باید بسازد و تربیت کند.
قوا انفسکم و اهلیکم ناراً(4)
از خود سازی به ساختار اهل و عیال و اولاد بپردازید تا از آتش جهنم مصون بمانید.
برای تربیت اولاد، همیاری و همکاری برتر و برجسته تر از یاری مهربان، و همسری دلسوخته و آشنا و محرمی رازدار نیست که ما را در تربیت و فرزندان یاری بخشد و وظائف و تکالیف تربیتی کودکان را با ما تشریک مساعی نماید لذا همسری مهربان برای خویش، و مادری دلسوز و عاشق برای فرزندان انتخاب و اختیار کنیم تا ما را در این مسئولیت خطیر یار و مددکار باشد از خود فرزندانی با صلاحیت و تربیتی شایسته و با اخلاقی ممتاز و با هوش و ذکاوتی کافی و کامل بجامعه تحویل دهیم.
از خداوند حکیم استمداد و استدعا کنیم و از زبان گویای علی ابن الحسین (علیه السلام) عرض کنیم خدایا بر ما منت بگذار، و فرزندانی صالح بما مرحمت فرما و بر اصلاح و تربی تشان ما را کمک ده و بر بقاء و دوامشان و تمتع و بهره وری از عمر و وجودشان ما را مسرور و خوشحال گردان و بر ما به سلامت جسم و دینشان منت گذار و آنان را در دنیا قرة عین و از باقیات الصالحات ما قرار ده، و یار و یاور دین و دنیا و آخرتمان گردان.

انتخاب همسر

آغاز تربیت
تربیت را از کجا شروع کنیم؟
از انتخاب همسر:
دانشمندان علوم تربیتی و صاحبنظران پرورش و آموزش در آغاز تربیت فرزندان اختلاف نظر دارند، گروهی معتقدند تربیت را از دوران دبستان و آموزشهای اولیه کودک باید شروع کرد وقتی که کودک کار نوشتن و خواندن را می آموزد تربیت را با آموزش شروع می نماید و به کمک آموزش، پرورش روحی و تربیت را نیز آغاز می نماید و این برنامه تربیتی را برای پسر و دختر بالسویه غالباً از سنین شش سالگی شروع می نمایند.
ناگفته نماند که دنیای متمدن امروز و کارشناسان فرهنگی و آموزش و پرورش سن شش سالگی را برای آموزش و تعلیم در نظر گرفته اند نه تربیت و پرورش روانی و دینی و اخلاقی لذا در کنار کلمات ساده آموزشی، کلمات تربیتی و پرورش کمتر گنجانده شده است و این نشان می دهد که کارشناسان و روانشناسان در کار تعلیم و آموزش، سن شش سالگی را مناسب برای پرورش روحی و تربیتی نمی بینند، لذا کمتر دستور العمل آموزشی برای کارهای روحی و تربیتهای دینی و معنوی در دبستان و کلاس اول به چشم میخورد.
اما در اسلام، پیامبران الهی و پیشوایان معصوم مخصوصاً آموزش و پرورش روحی و دینی و عبادی را از سنین پنج تا شش سالگی توصیه نموده اند.
و پاره ای از دانشمندان سنین تربیت اطفال را از دوره راهنمائی یا بالاتر ذکر کرده اند.
و گروهی از صاحبنظران معتقدند که تربیت روحی از بدو تولد شروع می گردد.
ولی ما به لطف الهی با تحقیقات وسیع ابتکار عمل را به دست گرفته و مسئله تربیت اطفال را از انتخاب همسر آغاز نموده ایم، درست است که هنوز فرزندی وجود ندارد که تا تربیتش آغاز گردد، ولی اگر ما یک همسر فهمیده و عالمه و مؤمنه و مهربانی که شرائط تربیت صحیح فرزندان آینده ما را در دست بگیرد، اختیار نمائیم به خوبی می توانیم صاحب یک یا چند فرزند صالح و شایسته باشیم، چرا که بیشترین بار تربیتی و اخلاقی روی دوش مادرها نهاد شده است و این مادر با کفایت است که مهمترین دوران تربیتی کودکان را به عهده دارد.
بنابراین به تبعیت از قانون وراثت، همسری انتخاب نمائیم که تمامی اوصاف و سجایای اخلاقی و تربیتی شایسته برای فرزندان آینده مان در آن خانواده یافت شود و بعد از تفحص کامل و تحقیق گسترده از آن خانواده همسر انتخاب نموده تا از چنین همسر فرزندان شایسته و خوبی را انتظار ببریم.
برای دست یافتن به یک همسر با کفایت و خوب و شایسته، بناچار باید علم و اطلاعی از قانون وراثت داشته باشیم و یا بوسیله یک دانشمند که به علم انساب آگاهی داشته باشد بتوانیم یک همسر شایسته اختیار کنیم، حضرت امیرالمؤمنین علی (علیه السلام) توسط برادرش عقیل که عالم به انساب عرب بود و به علم انساب آگاهی داشت، همسر شایسته ای انتخاب کرد و از آن همسر خوب ابوالفضل العباس (علیه السلام) را به دست آورد.
اینک بپردازیم به قانون وراثت، از این فصل خواسته های خود را تأمین نموده و از راه وراثت گمشده خود را بیابیم.
امیر مؤمنان علی (علیه السلام) در این مورد می فرماید:
خیر ما ورث الاباء الابناء الادب.(5)
بهترین ارثی که پدران می توانند به فرزندان خویش بدهند تأدیب و تربیت صحیح است.
ثروت و مال تنها ارثی نیست که پدران برای فرزندان باقی می گذارند بلکه اثری جاویدتر و یادگاری برتر و برجسته تر از ادب و تربیت نیست که والدین برای فرزندان به ارث می گذارند.