تقویم شیعه

نویسنده : عبد الحسین نیشابوری

پیشگفتار

آنچه حیات شیعه را با ارزش می کند
شیعتنا جزء منا خلقوا من فضل طینتنا، یسوؤهم ما یسوؤنا و یسرهم ما یسرنا.
امام صادق (علیه السلام) می فرماید: شیعیان ما جزئی از ما هستند، که از اضافه طینت ما خلق شده اند. آنچه ما را ناراحت کند آنان را ناراحت می کند و آنچه ما را مسرور کند آنان را مسرور می نماید(1).
عمر ما شیعیان را با محاسبه ساعاتی که در یاد اهل بیت پیامبر (علیه السلام) باشیم می توان محاسبه کرد. برای به دست آوردن ارزش و بهای حقیقی سال و ماه و روزمان، لحظاتی را باید محاسبه کنیم که نام مقدس محمد و علی و فاطمه و یازده امام از فرزندانشان (علیه السلام) در آنها درخشیده است، و باید ساعاتی را به شماره آوریم که نام حسین (علیه السلام) به آنها جان داده است، و باید روزهایی را به حساب آوریم که با یاد مهدی صاحب الزمان (علیه السلام) سپری کرده ایم.
سرور و غم در شادی و حزن اهل بیت (علیه السلام)
در اعتقاد ما دین جز حب و بغض نیست، و این محبت است که نمی گذارد روزهای شیرین و تلخ در رابطه با ولایت و برائت از خاطره ها محو شود. در ولادت پیامبر (صلی الله علیه و آله) تبسمی روح انگیز بر لب می نشانیم و در رحلت او مظلومیت علی و فاطمه (علیه السلام) را در دل تازه می کنیم. در ولادت علی (علیه السلام) با جمع بهشتیان به استقبال او در کعبه می رویم، و در شهادت او خون دل سی ساله علی (علیه السلام) از ظلم سقیفه را با تمام وجود احساس می کنیم.
در ولادت زهرا (علیه السلام) با لبخند پیامبر و خدیجه (علیه السلام) غنچه روحمان می شکفند و بی اختیار متبسم می شویم، و در شهادت او ضربه در را بر پهلوی خود احساس می کنیم، و به یاد آن سیلی صورت خود را سرخ می کنیم، بر جود حسن (علیه السلام) می بالیم و بر تنهایی مظلومانه او می نالیم. در غدیر اوج سرور را در می نوردیم و تابلوی بزرگترین عید الهی را بر بلندترین قله جهان نصب می نماییم. در عاشورا از قله غم قصه عظیم ترین غصه را مرور می کنیم و اشک می ریزیم و از خود بی خود می شویم.
شیعه جنازه مقدس پیامبرش را رها نمی کند و به سقیفه نمی رود. شیعه فاطمه (علیه السلام) را در پشت در و علی (علیه السلام) را طناب بر گردن تنها نمی گذارد. شیعه با خاموش شدن چراغ خیمه ها در شب عاشورا خود را در تاریکی شب گم نمی کند. شیعه با لبیک دائمی خود ندای هل من ناصر حسین (علیه السلام) را پاسخ مثبت می دهد. شیعه سم اسبها را بر سینه خود احساس می کند. شیعه به یاد خیمه های سوخته در آتش می دود و یاحسین می گوید.
شیعه کنار محمل زینب (علیها السلام) سر می شکند. شیعه به یاد کودکان در بیابان دویده کربلا در روز عاشورا پابرهنه می گردد. شیعه چشمان اشکبار خاندان حسین (علیه السلام) را کنار سر بریده تنها نمی گذارد. شیعه مانند زینب و رباب (علیهم السلام) با مشاهده چوب خیزران طاقت از کف می دهد. شیعه هنوز برای رقیه سه ساله (علیه السلام) در خرابه مرهم می برد.
شیعه همچنان اربعین را در کربلا حاضر است. شیعه با زینب بر حسین می گرید، و با سکینه بر علی اکبر اشک می ریزد، و با رباب برای علی اصغر سینه داغ می کند، و با اطفال حرم یااباالفضل می گوید. شیعه همراه کاروان اسیران حسینی و زینبی از کربلا تا کوفه و از کوفه تا شام و از شام تا کربلا و از کربلا تا مدینه می رود. شیعه بر امامان مظلومی که به دست میراث خواران سقیفه محبوس و مسموم شدند می سوزد.
و این گونه اشک شیعه در سوگ اهل بیت (علیهم السلام) است و سرورش در شادی آنان شیعه از امامش این درس ابدی را گرفته است که ان سرک أن تکون معنا فی الدرجات العلی فی الجنان فاحزن لحزننا و افرح لفرحنا: اگر دوست داری در درجات عالی بهشت با ما باشی برای حزن ما محزون باش و برای شادی ما شاد باش.(2)
دوازده ماه در قرآن
خداوند در قرآن می فرماید: ان عده الشهور عند الله اثناعشر شهراً فی کتاب الله یوم خلق السماوات و الأرض، منها أربعه حرم ذلک الدین القیم فلاتظلموا فیهن أنفسکم...: عدد ماهها نزد خدا در کتاب الهی - از روزی که آسمانها و زمین را آفریده - دوازده ماه است که چهار ماه از آنها حرام است. این است دین ثابت و پابرجا، پس در این چهار ماه به خود ستم نکنید...(3).
از امام باقر (علیه السلام) درباره معنای این کلام خداوند پرسیدند که می فرماید: ان عده الشهور عندالله انا عشر شهراً.... حضرت فرمود: منظور از سال جدم پیامبر (صلی الله علیه و آله) است، و ماههای آن دوازده تاست که عبارتند از امیرالمؤمنین، امام حسن، امام حسین، امام علی بن الحسین، خود من (یعنی امام باقر)، و بعد از من پسرم جعفر، و پسر او موسی، و پسر او علی، و پسر او محمد، و پسر او علی، و پسر او حسین، و پسر او مهدی، که دوازده امام اند، و حجتهای خدا در خلق او و امینانش بر وحی و علم هستند.
چهار ماه که خدا آنها را ماههای حرام و محترم شمرده و دین محکم الهی هستند، چهار امام اند که نام آنها علی است: علی امیرالمؤمنین، پدرم علی بن الحسین، علی بن موسی و علی بن محمد. اقرار به این امامان دین محکم است. به امامت همه آنان معتقد باشید تا هدایت یابید(4).
روش تنظیم کتاب حاضر
در تنظیم کتاب حاضر نکات زیر در نظر گرفته شده است:
1. تقسیم اصلی کتاب بر اساس ماه های دوازده گانه قمری در 12 بخش است. در هر بخش روزهای هر ماه عنوان اصلی قرار داده شده، و وقایع هر روز با شماره گذاری و عنوان فرعی آورده شده است.
2. در پایان روزهای هر ماه به ذکر وقایعی می پردازیم که در آن ماه رخ داده ولی روز آن تعیین نشده است.
3. در اکثر ولادت ها و شهادتها قولهای نادر و خلاف مشهور وجود دارد، که ما با انتخاب قول اقوی بقیه اقوال را در ذیل آنها یادآور شدیم. در مواردی مانند شهادت حضرت زهرا (علیه السلام) که چند روز در سال رسماً مطرح است همه آنها ذکر می شود.
4. وقایع مذکور در این تقویم از ولادت پیامبر (صلی الله علیه و آله) تا آغاز غیبت کبری است.
5. همچنین وقایع تاریخی بسیاری با سند و مدرک وجود دارد، که به خاطر ربط نداشتن به معصومین (علیهم السلام) ذکر نشده است.
6. در برخی موارد با توجه به اهمیت آنها تفصیل بیشتری داده شده است.
7. در آغاز هر بخش خلاصه ای از وقایع آن ماه و دورنمایی از آنها ذکر شده است.
امید است این تقویم، به پیوند زندگی هایمان با اهل بیت عصمت و طهارت (علیهم السلام) تحکیم بیشتری ببخشد، و با تذکر روزهای غم آنان اندوهناک و با یاد روزهای خوش آنان شاد باشیم. در اعتقاد ما لذت بردن از زندگی این گونه است، و معنادار بودن زندگی جز این نیست.
عبد الحسین نیشابوری
قم، محرم 1424، فروردین 1382

محرم الحرام

ماه محرم ماه پر حادثه ای است که اعظم آنها شهادت سید الشهداء (علیه السلام) است. در روزهای 1،2،3،4،6،7،8،9،10،11،12،13،15،19،20،23،25،26،28و29 این ماه وقایع رخ داده که اکثر آنها مربوط به واقعه کربلاست.
نزدیک شدن امام حسین (علیه السلام) به کربلا، ورود حضرت به این سرزمین و نامه برای اهل کوفه، ورود عمربن سعد به کربلا، فتوای شریح قاضی به قتل امام حسین (علیه السلام) و تراکم لشکر یزید، ملاقات امام حسین (علیه السلام) با ابن سعد، منع آب از امام حسین (علیه السلام)، محاصره خیمه ها در کربلا، آمدن امان نامه برای فرزندان ام البنین (علیه السلام)، در خواست تأخیر جنگ، آمدن لشکر تازه نفس به کربلا، خطابه امام حسین (علیهم السلام) برای اصحابش، سخنان امام (علیه السلام) با اهل بیتش، سخنان زینب کبری (علیه السلام) با امام حسین (علیه السلام)، همه اینها مراحلی از واقعه کربلاست که قبل از شهادت امام حسین (علیه السلام) در ماه محرم بوقوع پیوسته است.
شهادت سید الشهداء امام حسین (علیه السلام)، شهادت قمر بنی هاشم حضرت عباس (علیه السلام)، شهادت حضرت علی اکبر (علیه السلام)، شهادت قاسم بن حسن (علیه السلام)، شهادت باب الحوائج علی اصغر (علیه السلام)، شهادت عبد الله بن حسن (علیه السلام)، شهادت حبیب بن مظاهر اسدی و مسلم بن عوسجه، شهادت حر بن یزید ریاحی و جون غلام ابی ذر غفاری، و شهادت اصحاب باوفای امام حسین (علیه السلام)، شهادت زوجه وهب به دست غلام شمر، جلوه های بزرگترین پرونده شهادت است که در ماه محرم تحقق یافته است.
آمدن ذوالجناح با یال خونین به خیمه فاطمیات، ماتم و ناله و گریه پردگیان حرم بر سید الشهداء (علیه السلام) و اولاد او، غارت اموال از خیام امام حسین (علیه السلام)، غارت لباس و زره از بدن مطهر شهدای کربلا، به آتش کشیدن خیمه های آل الله، فرار فاطمیات و علویات در بیابانها، شهادت دختران کوچک در کنار خیمه ها، جدا شدن سرهای مطهر امام حسین (علیه السلام) و اهل بیت و اصحاب، وقایعی است که پس از شهادت امام حسین (علیهم السلام) بوقوع پیوسته، و همه در ماه محرم بوده است.
رأس مطهر امام حسین (علیه السلام) در تنور خولی در کوفه، حرکت کاروان اسرار از کربلا، حرکت اهل بیت امام حسین (علیه السلام) به سوی کوفه، دفن شهدای کربلا، ورود اهل بیت (علیهم السلام) به کوفه، اسرای اهل بیت (علیهم السلام) در مجلس ابن زیاد، اسرای اهل بیت (علیهم السلام) در زندان کوفه، خبر شهادت امام حسین (علیهم السلام) در مدینه و شام، شهادت عبد الله بن عفیف، وقایعی است که در ماه محرم کوفه به خود دیده است و سپس اهل بیت (علیهم السلام) در شهرهای عراق و شام گردانده شدند و در همین ماه بود که با شام رسیدند.
وقایع دیگری در ماه محرم اتفاق افتاده که برخی قبل و بعضی دیگر بعد از واقعه کربلا بوده است ماجرای شعب ابی طالب (علیه السلام)، جنگ ذات الرقاع، اولین جمع آوری زکات، نوشتن صحیفه ملعونه، وفات حذیفه بن یمان قبل از ماجرای کربلا در ماه محرم بوقوع پیوسته است.
قیام مردم مدینه بر علیه یزید پس از شهادت امام حسین (علیه السلام)، قتل ابن زیاد، وفات ام سلمه و ماریه قبطیه دو همسر رسول خدا (صلی الله علیه و آله)، شهادت حضرت سجاد (علیه السلام)، خروج زید بن علی بن حسین (علیه السلام)، کلام عاشورایی امام رضا (علیه السلام)، تبعید امام جواد (علیه السلام)، وقایعی است که پس از شهادت امام حسین (علیه السلام) در ماه محرم اتفاق افتاده و ان شاء الله قیام حضرت مهدی (علیه السلام) نیز در ماه محرم و در روز عاشورا خواهد بود.
اینها خلاصه وقایعی بود که در ماه محرم الحرام رخ داده، که در این بخش به تفصیل آنها خواهیم پرداخت.

1 محرم