فهرست کتاب


آشنایی با علوم اسلامی جلد سوم:اصول فقه

متفکر شهید استاد مرتضی مطهری‏‏‏‏‏‏‏‏

5. کتاب الضمان

ضمان همان چیزی است که در عرف امروز فارسی زبانان ضمانت نامیده میشود. یعنی کسی در برابر یک نفر طلبکار یا مدعی طلبکاری عهده دار دین او میشود واز او به اصطلاح ضمانت میکند. درباره حقیقت ضمان میان فقه شیعه با فقه سنی اختلاف است. ازنظر فقه شیعه ضمان نقل دین ازذمه مدیون به ذمه ضامن است یعنی پس از ضمان، شخص طلبکار حق مطالبه از مدیون اولی را ندارد، فقط حق دارد از ضامن مطالبه کند. البته ضامن اگر به تقاضای مدیون ضمانت کرده باشد می تواند پس از پرداخت به طلبکار، از مدیون استیفا کند. ولی از نظر فقه اهل تسنن، ضمان ضم عهده ای برعهده دیگر است، یعنی پس از ضمان، طلبکار حق دارد که از مدیون اولی مطالبه کند و یااز ضامن. محقق در ضمن کتاب ضمان احکام باب حواله و باب کفاله را هم ذکر کرده است.

6.کتاب الصلح

در این کتاب احکام مصالحه بیان میشود. مقصود از صلح در اینجا غیر از صلحی است که در کتاب جهاد بیان میشود. صلح کتاب جهاد درباره قراردادهای سیاسی است و کتاب الصلحی که در باب عقود ذکر میشود مربوط به امور مالی و حقوق عرفی است، مثل اینکه دینی که میزانش مجهول است به مبلغ معینی صلح میشود. صلح معمولا در مورد دعاوی و اختلافات واقع میشود.

7. کتاب الشرکه

شرکت یعنی اینکه مالی یا حقی به بیش از یک نفر تعلق داشته باشد. مثل اینکه مثلاً ثروتی به فرزندان به ارث می رسد که مادامی که قسمت نکرده اند با یکدیگر شریکند، و مثل اینکه دو نفر مشترکا اتومبیل یا اسب یا زمینی را می خرند، و یا احیاناً چند نفر مشترکا یک مباحی راحیازت میکنند مثلاً زمین مواتی را احیا می کنند. و گاهی به صورت قهری صورت می گیرد، مثل اینکه گندمهای یک نفر با گندمهای یک نفر دیگر مخلوط می شود که جدا کردن آنها ممکن نیست.
شرکت بر دو قسم است: عقدی و غیر عقدی. آنچه قبلاً گفتیم شرکت غیر عقدی بود. شرکت عقدی این است که دو یا چند نفر با یک قرارداد و یک پیمان و عقد با یکدیگر شرکتی برقرار می کنند، مانند شرکتهای تجارتی یا زراعی یا صنعتی. شرکت عقدی احکام زیادی دارد که در فقه مسطور است. در باب شرکت ضمناً احکام قسمت نیز ذکر میشود.