فهرست کتاب


آشنایی با علوم اسلامی جلد سوم:اصول فقه

متفکر شهید استاد مرتضی مطهری‏‏‏‏‏‏‏‏

7. کتاب الحج

حج همان عمل معروفی است که در مکه و اطراف مکه وسیله حجاج انجام میشود و معمولاً توأم با عمره است. اعمال حج عبارت است از:
احرام در مکه، و قوف در سرزمین عرفات، و قوف شبانه در سرزمین مشعر، رمی جمره العقبه، قربانی، حلق یا تقصیر، طواف، نماز طواف، سعی بین صفا و مروه، طواف النساء، نماز طواف النساء، رمی جمرات، بیتوته در منی.

8. کتاب العمره

عمره نیز نوعی حج کوچک است. ولی معمولاً برای حجاج واجب است که اول عمره را بجا آورند و بعد حج را. اعمال عمره عبارت است از:
احرام در یکی از میقاتها، طواف خانه کعبه، نماز طواف، سعی بین صفا و مروه، تقصیر.
شیخ بهایی برای اینکه اعمال عمره و حج و ترتیب آنها در اذهان طلاب باقی بماند آنها را با رمز حرف اول آنها در یک شعر جمع کرده است و آن این است:
(اطرست) للعمره اجعل نهج - (اووارنحط رس طرمر) لحج
به این ترتیب:
الف: احرام
ط طواف
ر رکعتین طواف
س سعی بین صفا و مروه
ت تقصیر
مجموع اینها کلمه اطرست را تشکیل میدهد که رمز عمره است. و باز:
الف احرام
و وقوف در عرفات
و وقوف در مشعرالحرام
الف افاضه (یعنی کوچ کردن) از عرفات و مشعر به سرزمین منا.
ر رمی جمره العقبه.
ن نحریعنی قربانی.
ح حلق یعنی تراشیدن سر، و برای کسی که حج او حج اول نیست چیدن مقداری مو یا ناخن.
ط طواف حج.
ر رکعتین طواف حج.
س سعی میان صفا و مروه.
ط طواف النساء.
ر رکعتین طواف.
م مبیت (یعنی بیتوته) در منا.
ر رمی جمرات.
بنابر آنچه ما اعمال حج را شرح دادیم مجموع اعمال سیزده تا است ولی در این شعر چهارده تا آمده است. سر مطلب این است که شیخ بهایی افاضه از عرفات و مشعر، یعنی کوچ کردن از آنجا به طرف منا را عملی مستقل شمرده است، در صورتی که عمل مستقل نیست.

9. کتاب الجهاد

در این کتاب مسئله جنگهای اسلامی مطرح است. اسلام دین اجتماعی و مسئولیتهای اجتماعی است. از این رو جهاد در متن دستورات اسلام قرار گرفته است. جهاد بر دو قسم است: ابتدایی و دفاعی. از نظر فقه شیعه جهاد ابتدائی منحصراً زیر نظر پیغمبر اکرم یا امام معصوم میتواند صورت گیرد و لاغیر. این چنین جهادی تنها بر مردان واجب است ولی جهاد دفاعی در همه زمانها بر همه مردم اعم از مرد و زن واجب است.
ایضاً جهاد یا داخلی است یا خارجی. اگر گروهی از مردم بر امام مفترض الطاعه مسلمین خروج کنند آنچنانکه خوارج یا اصحاب جمل و اصحاب صفین کردند جهاد با آنها نیز واجب است. در فقه، احکام جهاد و احکام ذمه یعنی شرایط پذیرفتن غیرمسلمان تحت عنوان تابعیت دولت اسلامی، و همچنین درباره صلح میان دولت اسلامی و دولت غیراسلامی به تفصیل بحث می شود.